Chiều 24/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Các đại biểu cho rằng, yêu cầu cấp thiết hiện nay không chỉ là hoàn thiện quy định về cấp phép, công bố sản phẩm mà còn phải khắc phục những lỗ hổng trong hậu kiểm, kiểm soát chất lượng thực phẩm và trách nhiệm quản lý.
Xác định rõ trách nhiệm đến cùng khi xảy ra vi phạm, sự cố
Đóng góp ý kiến vào dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, an toàn thực phẩm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, chất lượng cuộc sống của Nhân dân, sự phát triển của giống nòi và bảo đảm phát triển bền vững. Thực tiễn quản lý an toàn thực phẩm thời gian qua bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập mang tính hệ thống như: Mô hình quản lý còn phân tán giữa nhiều đầu mối, có nơi chồng chéo nhưng cũng có khâu chưa rõ trách nhiệm; phương thức quản lý vẫn còn nặng về tiền kiểm và thủ tục hành chính; năng lực hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc, cảnh báo sớm và quản trị dựa trên dữ liệu còn hạn chế…
Để giải quyết cơ bản những bất cập, hạn chế trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định, tiếp tục rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm. Đây là một vấn đề có tính chất căn bản của lần sửa đổi Luật này. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc quản lý an toàn thực phẩm còn phân tán ở nhiều Bộ, ngành, dẫn đến tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, có những khâu quản lý chưa rõ trách nhiệm.
Dự thảo Luật đã có bước tiến khi xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, mô hình được thiết kế vẫn có nguy cơ mới dừng ở một đầu mối điều phối, chưa thực sự bảo đảm một cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng. Chẳng hạn, khoản 2 Điều 63 của dự thảo Luật xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, nhưng đồng thời vẫn giao nhiều Bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành. Trong khi đó, Điều 64 tiếp tục giao Bộ Y tế thực hiện nhiệm vụ hậu kiểm đối với thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của các Bộ chuyên ngành khác khi cần thiết.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Bộ Y tế với tư cách cơ quan đầu mối và các Bộ quản lý chuyên ngành, nhất là tại những khâu giao thoa như: Sản xuất ban đầu, sơ chế, giết mổ, chợ đầu mối, nhập khẩu và lưu thông thực phẩm; bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một cơ quan chịu trách nhiệm chính, có cơ chế phối hợp hiệu quả, không chồng chéo, không bỏ trống nhiệm vụ và xác định rõ trách nhiệm đến cùng khi xảy ra vi phạm, sự cố. Đồng thời, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần phân định rõ trách nhiệm của cấp tỉnh, cấp xã; việc phân cấp phải gắn với thẩm quyền, năng lực chuyên môn, nguồn lực và trách nhiệm giải trình, không giao nhiệm vụ vượt quá khả năng thực hiện của địa phương.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt là phải chuyển từ một đầu mối mang tính điều phối sang một cơ chế quản lý thống nhất, có thẩm quyền thực chất, trách nhiệm rõ ràng và có thể xác định trách nhiệm đến cùng khi xảy ra vi phạm, sự cố.
6 lỗ hổng trong công tác quản lý hiện nay
Góp ý về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, quan điểm xây dựng luật là tăng cường hậu kiểm, giảm tiền kiểm khi có thể. Khi nghiên cứu dự thảo, bà nhận thấy tiền kiểm không những chưa giảm mà còn có nguy cơ tăng, trong khi các quy định về hậu kiểm chưa thể hiện rõ sự thay đổi.
Dẫn chứng những vụ việc liên quan đến sữa giả, thực phẩm chức năng giả thời gian qua, đại biểu Phong Lan phân tích, có doanh nghiệp hoàn thiện đầy đủ hồ sơ công bố sản phẩm nhưng trong quá trình sản xuất, gia công lại không bảo đảm chất lượng như đã cam kết. Đây là vấn đề của hậu kiểm chứ không phải vấn đề cấp giấy.
Theo đại biểu, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp tự công bố đối với nhiều loại thực phẩm thông thường. Tuy nhiên, dự thảo luật mới thay đổi theo hướng công bố hợp tiêu chuẩn, đồng thời đặt ra thời hạn thực hiện lại thủ tục. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh, từ khi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP có hiệu lực đến nay, đã có hơn 300.000 sản phẩm tự công bố. Nếu các sản phẩm này phải thực hiện lại thủ tục sau 24 tháng, trong khi cơ chế công bố thay đổi, khối lượng công việc đối với doanh nghiệp và cơ quan quản lý sẽ rất lớn.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đề nghị cân nhắc việc yêu cầu công bố lại đồng loạt, chỉ nên thực hiện thủ tục mới khi sản phẩm thay đổi thành phần hoặc những nội dung cần phải công bố lại. Bà cũng cảnh báo, việc gia tăng điều kiện cấp phép chưa chắc khiến doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn, nhưng có thể làm phát sinh chi phí và nguy cơ tiêu cực trong quá trình giải quyết thủ tục.
Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, đại biểu Phạm Thu Xanh - Đoàn Hải Phòng, cũng cho rằng, nếu tiền kiểm lỏng nhưng hậu kiểm không theo kịp, sản phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường. Ngược lại, việc siết thủ tục khi hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng có thể gây ách tắc cho doanh nghiệp.
Đại biểu Phạm Thu Xanh chỉ ra 6 lỗ hổng trong công tác quản lý hiện nay gồm: Cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng; hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; nguy cơ tại bếp ăn tập thể và năng lực kiểm nghiệm, dữ liệu, nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều.
Dẫn vụ gần 600 loại sữa bột giả với 573 nhãn sản phẩm được cơ quan chức năng phát hiện, đại biểu cho rằng, đây là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý. Đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị sửa Điều 57 theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ, hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; công khai kết quả khi đã có kết luận. Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra, trong khi nhóm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường.
Hoàn thiện để không gây ách tắc đối với kinh tế-xã hội
Phát biểu làm rõ những vấn đề các đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết mục tiêu xuyên suốt của dự án luật là đặt sức khỏe người dân lên trên hết, trước hết, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp, không gây khó khăn, ách tắc cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Liên quan đến những băn khoăn về thủ tục công bố sản phẩm, Bộ trưởng giải thích, quy định đăng ký lại sau 5 năm nhằm ghi nhận lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, làm căn cứ phân tích nguy cơ và tổ chức hậu kiểm. Những cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra, trong khi các trường hợp thường xuyên vi phạm sẽ được tăng cường giám sát.
Việc đăng ký lại được thiết kế theo hướng tự động trên hệ thống dữ liệu, doanh nghiệp gửi hồ sơ và tiếp tục sản xuất, kinh doanh bình thường. Thông tin này cũng phục vụ công khai vi phạm, cảnh báo, thu hồi sản phẩm và giúp người dân nhận biết những sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Về việc giao Bộ Y tế làm đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, điều này không có nghĩa ngành y tế thay thế chức năng của các bộ, ngành khác. Các cơ quan vẫn phải thực hiện trách nhiệm quản lý theo lĩnh vực được phân công, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông thực phẩm.
Khẳng định xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm thống nhất là nhiệm vụ khó, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết Bộ Y tế sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu, tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo tinh thần bảo vệ sức khỏe người dân, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và không gây ách tắc đối với phát triển kinh tế-xã hội./.