Những cánh đồng lúa trải dài, nếp nhà sàn truyền thống nép mình dưới chân núi đá, cùng điệu Then, đàn Tính réo rắt đã làm nên sức hấp dẫn của Lâm Thượng (Lào Cai).
Được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”, địa phương đang phát huy lợi thế cảnh quan, văn hóa bản địa, từng bước xây dựng mô hình du lịch cộng đồng bền vững, hướng tới tiêu chuẩn ASEAN.
Đánh thức tiềm năng từ bản sắc văn hóa
Giữa núi rừng Tây Bắc, Lâm Thượng vẫn giữ được vẻ đẹp bình dị với những cánh đồng lúa, đồi cọ xanh ngát và những nếp nhà sàn truyền thống của đồng bào Tày, Dao. Không chỉ có cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, nơi đây còn hấp dẫn du khách bởi những giá trị văn hóa đặc sắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đến Lâm Thượng, du khách có cơ hội khám phá đời sống bản địa thông qua những trải nghiệm gần gũi, từ thưởng thức ẩm thực truyền thống đến tìm hiểu nghề thủ công và tham gia các hoạt động văn hóa dân gian.
Ẩm thực là một trong những điểm nhấn của du lịch địa phương. Những món ăn dân dã như cá suối nướng, thịt lợn gác bếp, rêu đá nướng, thịt mắm lá cơm đỏ hay rau rừng xào mang đậm hương vị núi rừng. Từ những nguyên liệu quen thuộc, qua bàn tay khéo léo của phụ nữ Tày, các món ăn được chế biến thành những đặc sản hấp dẫn, góp phần tạo dấu ấn riêng cho điểm đến.
Bên cạnh ẩm thực, những làn điệu Then cùng tiếng đàn Tính cũng là nét văn hóa đặc trưng níu chân du khách. Giữa không gian yên bình của bản làng, tiếng đàn réo rắt hòa cùng giọng hát mượt mà của các thiếu nữ Tày tạo nên trải nghiệm văn hóa đậm đà bản sắc.
Các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát vẫn được người dân duy trì. Dưới những mái nhà sàn, các bà, các mẹ miệt mài bên khung cửi, tạo nên những tấm vải rực rỡ sắc màu.
Những đôi bàn tay khéo léo cũng biến nan tre thành các sản phẩm thủ công tinh xảo. Từ chỗ chủ yếu phục vụ sinh hoạt, sản phẩm dệt và đan lát nay được phát triển thành hàng hóa, quà lưu niệm phục vụ du khách, góp phần tạo thêm thu nhập cho người dân.
Phát huy lợi thế văn hóa và cảnh quan, người dân Lâm Thượng từng bước đưa những giá trị truyền thống vào hoạt động du lịch. Nhiều ngôi nhà sàn được cải tạo thành homestay, vừa đáp ứng nhu cầu lưu trú, vừa giữ gìn kiến trúc truyền thống và cảnh quan bản làng.
Hiện toàn xã có 8 mô hình homestay và farmstay hoạt động, mỗi cơ sở có sức chứa khoảng 15-30 khách. Các cơ sở chủ yếu được cải tạo từ nhà sàn gỗ truyền thống, bảo đảm sự hài hòa với không gian tự nhiên.
Không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, nhiều hộ gia đình còn phát triển mô hình farmstay, kết hợp nghỉ dưỡng với trải nghiệm nông nghiệp. Du khách được cùng người dân cấy lúa, quăng chài bắt cá, tắm suối, khám phá núi rừng và tìm hiểu cuộc sống thường ngày của đồng bào. Những hoạt động giản dị này mang đến trải nghiệm khác biệt, đặc biệt đối với du khách thành thị và khách quốc tế.
Một số cơ sở đã chủ động xây dựng sản phẩm riêng, kết hợp lưu trú với trải nghiệm sinh thái, ẩm thực bản địa, trekking rừng, tắm thác và tìm hiểu nghề thủ công truyền thống. Sự đa dạng bước đầu trong cách làm du lịch đã góp phần tạo sức hút cho Lâm Thượng, đồng thời mở ra cơ hội để người dân phát triển kinh tế ngay trên quê hương.
Năm 2025, Làng du lịch xã Lâm Thượng được Hiệp hội Du lịch Việt Nam trao giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất.” Danh hiệu là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bảo tồn văn hóa, phát huy tiềm năng thiên nhiên và phát triển du lịch dựa vào cộng đồng. Sức hấp dẫn của Lâm Thượng không đến từ những công trình hiện đại mà chủ yếu từ cảnh quan nguyên sơ, sự thân thiện của người dân và những trải nghiệm văn hóa bản địa.
Hướng tới phát triển du lịch cộng đồng bền vững
Lâm Thượng có nhiều lợi thế để phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và du lịch nông nghiệp. Hệ sinh thái rừng, suối, ruộng bậc thang còn tương đối nguyên sơ, kết hợp với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như gạo nếp Lào Mu, vịt bầu, cá bống, măng mai, tạo nguồn tài nguyên phong phú để xây dựng các sản phẩm du lịch.
Đặc biệt, cộng đồng dân cư vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống như trang phục dân tộc, hát Then, đàn Tính, lễ hội dân gian, nghề dệt thổ cẩm, đan lát và nấu rượu ngô men lá. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển du lịch theo hướng lấy cộng đồng làm trung tâm, văn hóa bản địa làm bản sắc và phát triển bền vững làm mục tiêu.
Trên cơ sở đó, xã tập trung hoàn thiện 4 nhóm sản phẩm du lịch đặc thù, gồm du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm đời sống và văn hóa Tày; du lịch văn hóa, lễ hội và di sản; du lịch sinh thái, khám phá và nông nghiệp; du lịch ẩm thực và trải nghiệm sản vật địa phương.
Một điểm thuận lợi là lực lượng tham gia làm du lịch ngày càng có sự đóng góp tích cực của người trẻ. Nhiều người từng học tập, làm việc ở nơi khác đã trở về quê hương khởi nghiệp, đầu tư phát triển homestay, farmstay và dịch vụ trải nghiệm. Một số hộ dân chủ động học hỏi, tiếp cận mô hình mới để nâng cao chất lượng phục vụ.
Sự liên kết giữa các cơ sở lưu trú cũng bước đầu được hình thành thông qua việc chia sẻ nguồn khách, hỗ trợ nhau trong kinh doanh. Đây là tiền đề để địa phương từng bước xây dựng chuỗi dịch vụ du lịch cộng đồng, thay vì phát triển riêng lẻ từng cơ sở.
Tuy nhiên, hoạt động du lịch tại Lâm Thượng vẫn còn một số hạn chế. Các mô hình chủ yếu phát triển đơn lẻ, sản phẩm chưa đa dạng, thiếu chiều sâu trải nghiệm và chưa hình thành được chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh. Một số cơ sở còn hạn chế về cơ sở vật chất, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và kỹ năng phục vụ. Công tác quảng bá, liên kết tour tuyến chưa đồng bộ, trong khi phần lớn lao động du lịch chưa được đào tạo chuyên môn.
Nhằm khắc phục những hạn chế này, sau khi hợp nhất, Ủy ban Nhân dân xã Lâm Thượng đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển du lịch, đồng thời tham mưu xây dựng Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, tiếp cận Bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN.
Địa phương phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Dự án TA6776 của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ, gồm khảo sát, đánh giá tiềm năng; tham vấn cộng đồng; học tập kinh nghiệm tại các địa phương có mô hình du lịch cộng đồng phát triển; thành lập Ban Quản lý du lịch cộng đồng; tư vấn cải tạo cơ sở vật chất và tập huấn kỹ năng chế biến ẩm thực.
Các tuyến đi bộ trải nghiệm cũng được khảo sát, xây dựng, đồng thời thiết kế mô hình lưu trú mẫu nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ nhưng vẫn bảo đảm giữ gìn kiến trúc truyền thống.
Qua rà soát theo Bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN tại các thôn Khéo Lẹng, Tông Pình Cại và Tông Pắng, Lâm Thượng đã đáp ứng tương đối tốt một số nhóm tiêu chí về quyền sở hữu, quản lý cộng đồng, chất lượng dịch vụ ăn uống và cơ sở lưu trú. Tuy nhiên, địa phương vẫn còn 7 tiêu chí chưa đạt, tập trung vào các nội dung như phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường, tương tác giữa cộng đồng và du khách, chất lượng tour và hướng dẫn, an toàn vệ sinh, kết nối với doanh nghiệp lữ hành quốc tế và ứng dụng công nghệ.
Để từng bước hoàn thiện các tiêu chí, hướng tới đạt chuẩn Làng du lịch cộng đồng ASEAN theo kế hoạch của tỉnh giai đoạn 2026-2028, xã đã chủ động xây dựng kế hoạch phát triển du lịch năm 2026 và giai đoạn 2026-2030; kiện toàn Ban Chỉ đạo và Ban Quản lý du lịch cộng đồng, phân định rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp.
Cùng với nâng cao chất lượng dịch vụ, địa phương chú trọng bảo vệ môi trường thông qua việc xây dựng quy ước, tuyên truyền phân loại rác thải, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần và giữ gìn cảnh quan. Các sản phẩm trải nghiệm gắn với đời sống sản xuất, văn hóa và ẩm thực cũng được khuyến khích phát triển, kết hợp tổ chức giao lưu văn nghệ, thể thao dân gian để tăng cường sự tương tác giữa du khách và cộng đồng.
Địa phương đồng thời tập trung chuẩn hóa các tuyến trekking, nâng cao chất lượng tour, đào tạo kỹ năng cho đội ngũ hướng dẫn viên bản địa và xây dựng nội dung thuyết minh thống nhất, làm nổi bật những giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc trưng của Lâm Thượng.
Việc được lựa chọn xây dựng thành mô hình làng du lịch cộng đồng kiểu mẫu của tỉnh Lào Cai mở ra cơ hội để Lâm Thượng phát huy hiệu quả tiềm năng sẵn có, đồng thời từng bước hoàn thiện các điều kiện hướng tới tiêu chuẩn ASEAN.
Từ danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”, Lâm Thượng đang hướng tới mục tiêu phát triển du lịch chuyên nghiệp, gắn kết chặt chẽ với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Với sự đồng hành của chính quyền, các cơ quan chuyên môn và sự chủ động của người dân, du lịch được kỳ vọng sẽ trở thành động lực cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống cộng đồng, đồng thời gìn giữ những giá trị truyền thống của vùng đất này./.