Ngày 26/9, tại Nhà tiếp đón điểm du lịch cộng đồng Cao Sơn, thôn Long Sơn, xã Trà My, Ngày hội văn hóa dân tộc Cadong năm 2026 sẽ diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trải nghiệm cộng đồng.
Điểm nhấn của ngày hội là phục dựng nghi thức “Đi tìm nguồn nước và cúng máng nước”-một tập tục gắn với đời sống tinh thần, tín ngưỡng và quá trình cư trú lâu đời của cộng đồng Cadong ở vùng cao Trà My.
Theo lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã Trà My, việc phục dựng nghi thức cúng máng nước được địa phương xác định là nội dung trọng tâm của ngày hội. Ban tổ chức đã huy động các nghệ nhân, người có uy tín và những người am hiểu văn hóa truyền thống tại thôn Long Sơn cùng tham gia hoàn thiện nghi thức.
Từ cây nêu, lễ vật, đạo cụ, trang phục truyền thống đến máng nước và không gian thực hành nghi lễ đều được chuẩn bị nhằm tái hiện tương đối đầy đủ các yếu tố văn hóa đặc trưng. Đây không chỉ là hoạt động trình diễn phục vụ du khách mà còn tạo cơ hội để cộng đồng trực tiếp tham gia, trao truyền những hiểu biết về phong tục, nghi lễ cho thế hệ trẻ.
Với người Cadong, nước từ lâu giữ vị trí đặc biệt trong đời sống cộng đồng. Nhiều làng truyền thống được hình thành tại những nơi có nguồn nước thuận lợi và tên làng cũng gắn với các con suối cung cấp nước sinh hoạt. Những địa danh như Tắk Pỏ, Tắk Rang, Tắk Leng, Tắk Lê hay về sau được Việt hóa thành Nước Xa, Nước Oa, Nước Là, Nước Vin... phần nào phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa cộng đồng cư dân vùng cao với nguồn nước.
Trong quan niệm truyền thống, nguồn nước không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn mang ý nghĩa thiêng liêng. Khi đưa nước từ suối về làng, người Cadong thực hiện các nghi thức cúng để bày tỏ sự biết ơn đối với các đấng thiêng liêng được tin là đã ban nguồn nước cho cộng đồng. Từ đó hình thành tục cúng máng nước, thường được tổ chức vào khoảng tháng 11, tháng 12 âm lịch.
Nghi lễ thể hiện quan niệm “uống nước nhớ nguồn,” đồng thời là dịp để các thành viên trong làng cùng tham gia một sinh hoạt chung. Không gian nghi lễ vì thế không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, nhắc nhớ nguồn cội và truyền lại những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Việc đưa nghi thức “Đi tìm nguồn nước và cúng máng nước” vào Ngày hội văn hóa dân tộc Cadong năm 2026 vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động biểu diễn. Đây là cách để một phong tục gắn với lịch sử cư trú, môi trường sống và đời sống tinh thần của cộng đồng được giới thiệu trong một không gian văn hóa đương đại, qua đó giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu hơn về nguồn gốc và bản sắc của chính mình.
Bên cạnh nghi thức cúng máng nước, ngày hội còn có chương trình khai mạc, văn nghệ chào mừng, trình diễn trống chiêng, hội thi bắn ná, bắn nỏ, kéo co, thi ẩm thực và trưng bày nông sản địa phương. Các thôn Long Sơn, Trà Sơn, Trà Giang và Đồng Trầu sẽ tham gia nhiều nội dung giao lưu, thi đấu.
Những hoạt động này tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng đa dạng, trong đó các giá trị truyền thống được thể hiện thông qua âm thanh trống chiêng, trang phục, ẩm thực, trò chơi dân gian và những sản vật gắn với đời sống sản xuất của cư dân vùng cao. Việc kết hợp hoạt động văn hóa với thể thao, ẩm thực và trưng bày nông sản cũng giúp ngày hội có thêm sức hấp dẫn đối với du khách.
Cadong là cộng đồng cư dân sinh sống lâu đời tại khu vực Nam-Bắc Trà My và vùng núi Ngọc Linh. Trong đời sống truyền thống, cộng đồng này lưu giữ nhiều phong tục liên quan đến tín ngưỡng, sản xuất và các vòng đời của con người như lễ cúng máng nước, mừng lúa mới, cúng trước khi đưa thóc vào kho, các nghi thức cưới hỏi, ma chay và những sinh hoạt cộng đồng gắn với nhà sàn giữa làng.
Các phong tục ấy phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa con người với tự nhiên và cộng đồng. Đặc biệt, những nghi lễ liên quan đến nguồn nước, mùa màng cho thấy đời sống tinh thần được hình thành từ chính điều kiện sinh tồn của cư dân miền núi: tìm đất sản xuất, tìm nguồn nước và xây dựng cộng đồng.
Ngày hội năm nay được tổ chức trong khuôn khổ Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Đây cũng là hướng tiếp cận nhằm đưa văn hóa trở thành một phần của sản phẩm du lịch cộng đồng, thay vì chỉ bảo tồn trong phạm vi sinh hoạt nội bộ.
Tại Cao Sơn, việc tái hiện nghi thức cúng máng nước cùng các hoạt động văn hóa, thể thao và trải nghiệm cộng đồng được kỳ vọng tạo thêm điểm nhấn cho điểm đến. Quan trọng hơn, quá trình chuẩn bị và tổ chức ngày hội tạo điều kiện để nghệ nhân, người có uy tín và cộng đồng địa phương cùng tham gia vào việc bảo tồn di sản.
Trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc phục dựng có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng là một cách để những giá trị văn hóa tiếp tục được thực hành thay vì chỉ tồn tại trong ký ức. Từ một nghi thức gắn với nguồn nước và đời sống làng, “Đi tìm nguồn nước và cúng máng nước” đang được trao thêm một không gian mới để giới thiệu bản sắc Cadong đến người dân và du khách.
Ngày hội không chỉ là dịp giao lưu, vui chơi mà còn là cơ hội để Trà My kể câu chuyện về vùng đất, con người và những giá trị văn hóa được hình thành qua nhiều thế hệ dưới chân núi Ngọc Linh; đồng thời mở thêm hướng kết nối giữa bảo tồn bản sắc dân tộc với phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững./.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ 4 sẽ diễn ra tại Điện Biên vào tháng 10
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông nhằm góp phần tôn vinh, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Mông trong nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
