Được ví như một viên ngọc xanh giữa đại ngàn Đông Bắc, hồ Ba Bể không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, hệ sinh thái đa dạng và môi trường trong lành, mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc.
Đây là nền tảng để tỉnh Thái Nguyên mở rộng không gian phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và nghỉ dưỡng chất lượng cao theo hướng xanh, bền vững ở Ba Bể.
“Viên ngọc xanh” giữa đại ngàn Đông Bắc
Hồ Ba Bể từ lâu được biết đến là một trong những hồ nước ngọt tự nhiên đẹp của Việt Nam. Với diện tích mặt nước gần 500ha, hồ được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi hàng triệu năm tuổi, rừng tự nhiên, hang động, thác nước cùng hệ thống sông, suối phong phú.
Cảnh quan nơi đây tạo nên một không gian vừa hùng vĩ, vừa mềm mại, nơi mặt nước hòa quyện với mây núi, rừng xanh và những bản làng nép mình bên hồ. Không khí trong lành, môi trường tự nhiên được gìn giữ cùng hệ sinh thái đa dạng là những lợi thế ngày càng được du khách quan tâm trong bối cảnh xu hướng du lịch xanh và du lịch trải nghiệm phát triển mạnh.
Giá trị của Ba Bể không chỉ nằm ở cảnh quan. Hồ Ba Bể là một trong 20 hồ nước ngọt đặc biệt của thế giới cần được bảo vệ. Vườn quốc gia Ba Bể được công nhận là Vườn di sản ASEAN, là khu RAMSAR thứ 1.938 của thế giới và khu RAMSAR thứ 3 của Việt Nam. Những danh hiệu này góp phần khẳng định giá trị nổi bật của hệ sinh thái và đa dạng sinh học nơi đây.
Cùng với thiên nhiên, vùng hồ còn lưu giữ một không gian văn hóa giàu bản sắc của đồng bào Tày với những nếp nhà sàn truyền thống, nghề thủ công, làn điệu dân ca, nghi lễ dân gian và nền ẩm thực đặc trưng.
Tại các bản Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc, những mô hình du lịch cộng đồng đang trở thành điểm nhấn của vùng hồ. Hệ thống homestay từng bước được nâng cao chất lượng, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân, vừa giúp du khách có cơ hội lưu trú, khám phá đời sống bản địa và trải nghiệm văn hóa ngay trong không gian làng bản.
Mở rộng không gian du lịch từ vùng lõi hồ
Nếu trước đây hoạt động du lịch chủ yếu tập trung ở khu vực mặt hồ và các điểm tham quan truyền thống, thì nay không gian phát triển đang từng bước lan tỏa sang các địa phương phụ cận.
Sự kết nối giữa hồ Ba Bể với Đồng Phúc, Nam Cường, Chợ Rã và các địa phương lân cận mở ra khả năng hình thành một không gian du lịch rộng lớn, trong đó mỗi địa phương phát huy một lợi thế riêng, cùng bổ trợ cho sản phẩm du lịch của vùng.
Đồng Phúc là một trong những địa phương được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái và du lịch nông nghiệp. Với tỷ lệ che phủ rừng trên 75%, hệ thống núi đá vôi, thung lũng và rừng tự nhiên phong phú, địa phương có điều kiện phát triển những sản phẩm du lịch gắn với thiên nhiên.
Đáng chú ý là những thửa ruộng bậc thang trải dài theo triền núi, tạo nên cảnh quan ấn tượng vào mùa nước đổ và mùa lúa chín. Cùng với đó, vùng nguyên liệu chè Shan Tuyết, hồng không hạt và các sản phẩm OCOP đặc trưng có thể trở thành nguyên liệu để phát triển du lịch nông nghiệp, trải nghiệm và nghỉ dưỡng gắn với sản vật địa phương.
Trong khi đó, Nam Cường sở hữu không gian văn hóa truyền thống của đồng bào Tày cùng hệ sinh thái rừng đặc dụng phong phú. Du khách có thể trải nghiệm đời sống bản địa, lưu trú tại homestay, khám phá các vùng sản xuất nông nghiệp và tìm hiểu hệ sinh thái rừng thuộc Khu bảo tồn loài-sinh cảnh Nam Xuân Lạc.
Với diện tích hơn 4.100ha, Nam Xuân Lạc lưu giữ hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi cùng nhiều loài thực vật quý hiếm, trong đó có những cây nghiến, trai cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Khí hậu mát mẻ quanh năm và cảnh quan hùng vĩ tạo điều kiện để phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên và giáo dục môi trường.
Từ những lợi thế riêng, các địa phương đang từng bước hình thành chuỗi sản phẩm liên kết, từ nghỉ dưỡng sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp đến khám phá thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa bản địa.
Dư địa lớn cho du lịch nghỉ dưỡng chất lượng cao
Thực tế cho thấy, du lịch tại hồ Ba Bể và vùng phụ cận hiện vẫn chủ yếu phát triển ở quy mô nhỏ, tập trung vào tham quan, trải nghiệm cộng đồng và lưu trú homestay.
Trong khi đó, những sản phẩm có giá trị gia tăng cao như nghỉ dưỡng sinh thái chất lượng cao, chăm sóc sức khỏe, thể thao ngoài trời, du lịch mạo hiểm hay du lịch nông nghiệp chuyên sâu vẫn còn nhiều dư địa.
Đây cũng chính là khoảng trống để thu hút các nguồn lực đầu tư vào du lịch xanh.
Với hệ sinh thái tương đối nguyên sơ, không gian phát triển rộng và bản sắc văn hóa được bảo tồn khá tốt, khu vực hồ Ba Bể có thể phát triển những mô hình nghỉ dưỡng gắn với thiên nhiên nhưng hạn chế tác động đến môi trường; các khu lưu trú quy mô phù hợp với cảnh quan; sản phẩm chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng dài ngày; các hoạt động thể thao, khám phá và trải nghiệm ngoài trời.
Điểm quan trọng là quá trình phát triển phải đặt yếu tố bảo vệ hệ sinh thái và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương ở vị trí trung tâm. Khi người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, gìn giữ văn hóa, bảo vệ cảnh quan và hưởng lợi từ hoạt động du lịch, phát triển du lịch sẽ có thêm nền tảng để trở thành sinh kế bền vững.
Hạ tầng giao thông tạo đà bứt phá
Thực hiện Đề án số 17-ĐA/TU ngày 10/12/2025 về phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên định hướng xây dựng khu du lịch hồ Ba Bể trở thành trọng điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí chất lượng cao.
Trong số đó, vùng phụ cận hồ Ba Bể gồm các xã Ba Bể, Đồng Phúc, Nam Cường và Chợ Rã được định hướng phát triển đồng bộ về hạ tầng, sản phẩm du lịch và thu hút đầu tư, lấy Đồng Phúc làm trọng điểm xây dựng hệ thống kết nối giao thông và hạ tầng phục vụ phát triển du lịch.
Một trong những yếu tố tạo động lực cho quá trình này là sự hoàn thiện của mạng lưới giao thông liên vùng.
Nhiều dự án giao thông quan trọng đang được đẩy nhanh tiến độ như tuyến cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn; tuyến đường Bắc Kạn-hồ Ba Bể kết nối Na Hang (Tuyên Quang); đường Quảng Khê-Khanh Ninh; cao tốc Bắc Kạn-Cao Bằng cùng các trục giao thông liên vùng khác.
Khi các công trình hoàn thành, thời gian di chuyển từ Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ đến khu vực hồ Ba Bể được rút ngắn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho du khách và mở ra cơ hội thu hút các nhà đầu tư.
Cùng với phát triển hạ tầng, việc tăng cường liên kết với các địa phương vùng núi phía Bắc cũng được kỳ vọng mở rộng không gian du lịch, hình thành các tuyến văn hóa - sinh thái liên tỉnh, qua đó tạo thêm sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.
Hướng tới trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng của vùng Đông Bắc
Từ một điểm đến thiên về tham quan cảnh quan và trải nghiệm cộng đồng, hồ Ba Bể đang đứng trước cơ hội chuyển mình theo hướng đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng không gian phát triển.
Ở đó, hồ Ba Bể giữ vai trò hạt nhân; Đồng Phúc phát huy thế mạnh về rừng, ruộng bậc thang, chè Shan Tuyết và du lịch nông nghiệp; Nam Cường khai thác giá trị văn hóa Tày và hệ sinh thái Nam Xuân Lạc; các địa phương lân cận tiếp tục bổ sung những sản phẩm đặc trưng để tạo thành một chuỗi trải nghiệm liên hoàn.
Mô hình phát triển này không chỉ giúp kéo dài thời gian lưu trú và đa dạng hóa trải nghiệm của du khách, mà còn tạo điều kiện để giá trị du lịch lan tỏa rộng hơn đến cộng đồng.
Với tài nguyên thiên nhiên đặc sắc, văn hóa bản địa độc đáo, môi trường còn tương đối nguyên sơ và dư địa phát triển rộng mở, hồ Ba Bể cùng các địa phương phía Bắc tỉnh Thái Nguyên có nhiều điều kiện để trở thành một không gian du lịch xanh quan trọng.
Khi hạ tầng giao thông tiếp tục được hoàn thiện, chính sách thu hút đầu tư được triển khai đồng bộ và cộng đồng địa phương được đặt vào vị trí chủ thể của quá trình phát triển, vùng hồ Ba Bể không chỉ có thêm cơ hội hình thành những sản phẩm nghỉ dưỡng sinh thái chất lượng cao, mà còn có thể mở ra hướng đi mới cho kinh tế địa phương: phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng, để mỗi giá trị của núi rừng được bảo tồn đồng thời trở thành nguồn lực cho sinh kế bền vững./.
Lễ hội Lồng tồng: Tái hiện nét đẹp văn hóa của cư dân vùng hồ Ba Bể
Mục đích của Lễ hội Lồng tồng là cầu may, cầu mưa, cầu cho sự cân bằng âm dương, cho loài vật sinh sôi nảy nở, thể hiện khát vọng vươn tới ấm no, hạnh phúc của mỗi người.
