Nằm tại ấp Cù Lao, xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau, chùa Ghositaram, còn gọi là chùa Cù Lao, là một công trình kiến trúc Phật giáo Nam tông Khmer tiêu biểu.
Hơn một thế kỷ rưỡi tồn tại, ngôi chùa gây ấn tượng bởi hệ thống kiến trúc, hoa văn và phù điêu được trang trí công phu, thể hiện rõ nét nghệ thuật truyền thống Khmer Nam Bộ.
Chùa Ghositaram được xây dựng từ năm 1860. Trải qua nhiều giai đoạn, chùa được sửa chữa, xây dựng thêm các hạng mục để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo và cộng đồng. Ngày nay, trong khuôn viên rộng khoảng 4ha, quần thể chùa có nhiều công trình như chánh điện, giảng đường, tăng sá, bảo tháp, trường học và an sá.
Trong số đó, chánh điện là công trình nổi bật nhất. Chánh điện cũ được xây dựng từ lâu và đến đầu thế kỷ XXI đã xuống cấp. Ngày 11/11/2001, chánh điện mới được khởi công xây dựng. Sau gần 10 năm, công trình hoàn thành và được khánh thành vào tháng 3/2010. Chánh điện có diện tích khoảng 427,5m2, cao 36,3m.
Từ bên ngoài, chánh điện gây chú ý bởi kiến trúc đặc trưng của chùa Khmer với hệ thống mái nhiều tầng, các tháp nhọn và những mảng trang trí dày đặc. Các gam màu đỏ, vàng, hồng được sử dụng hài hòa, tạo nên diện mạo nổi bật cho công trình giữa không gian xanh của khuôn viên chùa.
Nếu kiến trúc tạo nên hình dáng tổng thể thì hệ thống hoa văn, phù điêu chính là phần làm nên nét riêng của Ghositaram. Các ô cửa, hàng hiên và nhiều cấu kiện kiến trúc được trang trí bằng những họa tiết được chạm khắc tỉ mỉ. Trong đó có các họa tiết cánh sen với đường nét mềm mại, hình hoa thị được thể hiện cân đối, cùng những hoa văn mang dấu ấn nghệ thuật Khmer và phong cách Angkor.
Bên trong chánh điện, những hàng cột được sơn son thếp vàng, trên bề mặt trang trí nhiều hoa văn. Các chi tiết được thực hiện công phu, tạo nên một không gian trang nghiêm nhưng giàu tính nghệ thuật. Trên mái chánh điện có hình tượng rắn thần Naga - một hình ảnh quen thuộc trong nghệ thuật kiến trúc Khmer.
Sự hiện diện của những hình tượng và hoa văn này cho thấy kiến trúc chùa Khmer không chỉ chú trọng đến quy mô công trình mà còn đặc biệt coi trọng nghệ thuật trang trí. Từ mái chùa, cột, cửa đến các mảng tường, nhiều chi tiết đều được chăm chút, tạo thành một tổng thể thống nhất.
Ở Ghositaram, người xem có thể dễ dàng nhận ra sự kết hợp giữa những đường nét khỏe khoắn của các hình khối kiến trúc với những họa tiết mềm mại của hoa lá. Hình cánh sen, hoa thị và các môtíp trang trí truyền thống được bố trí trên nhiều vị trí khác nhau, tạo nên sự phong phú về thị giác mà vẫn giữ được đặc trưng của kiến trúc Khmer.
Chính hệ thống trang trí phong phú này khiến chùa Ghositaram thường được ví như một “bảo tàng mỹ thuật” của cộng đồng Khmer. Tuy nhiên, đây không phải một bảo tàng theo nghĩa thông thường. Những giá trị nghệ thuật được lưu giữ ngay trên chính công trình kiến trúc và tiếp tục hiện diện trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Chùa cũng là nơi gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của người Khmer tại địa phương. Cùng với chức năng thờ tự, quần thể chùa có các công trình phục vụ hoạt động tu học và sinh hoạt chung. Vì vậy, kiến trúc của Ghositaram không tách rời đời sống mà tồn tại trong một không gian văn hóa đang được cộng đồng sử dụng.
Đối với du khách, chùa Ghositaram mang đến cơ hội tìm hiểu khá trực quan về kiến trúc Phật giáo Nam tông Khmer. Chỉ cần bước qua khuôn viên chùa, du khách có thể quan sát những đặc điểm nổi bật của kiến trúc Khmer qua hệ thống mái, tháp nhọn, cột, cửa và những mảng phù điêu được trang trí cầu kỳ.
Không gian chùa cũng cho thấy vai trò của nghệ thuật trong việc tạo dựng một công trình tôn giáo. Những màu sắc rực rỡ không đứng riêng lẻ mà được kết hợp cùng hệ thống hoa văn, phù điêu và hình tượng trang trí, tạo nên diện mạo đặc trưng của chùa Khmer Nam Bộ./.
Chùa Ghositaram - ngôi chùa độc đáo tại Cà Mau
Chùa Ghositaram như một "bảo tàng mỹ thuật" thể hiện tài năng của các nghệ nhân Khmer, là một trong những điểm đến văn hóa độc đáo, điểm nhấn cho kiến trúc, thể hiện sự trường tồn của văn hóa Khmer.
