Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, các đại biểu Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư; Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật.
Tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, lần sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư này nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới, tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn, nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư, tăng cường liên kết với kinh tế trong nước, đồng thời đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Dự án Luật nhằm tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định, nhất quán, phù hợp với thông lệ quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực và toàn cầu, phấn đấu môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028. Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước theo hướng phân cấp, phân quyền rõ ràng đi đôi với tăng cường điều phối quốc gia, liên kết vùng, thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào 4 nội dung cơ bản: Hoàn thiện chính sách tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài; chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư gắn với cam kết của nhà đầu tư; đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Về hoàn thiện chính sách tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Dự thảo cho phép Chính phủ quy định nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường, căn cứ điều kiện kinh tế-xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước. Trường hợp điều kiện được quy định tại các văn bản thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành. Việc nới lỏng đảm bảo quốc phòng, an ninh, công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và phù hợp với cam kết quốc tế.
Đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư gắn với cam kết của nhà đầu tư, dự thảo bổ sung các hình thức hỗ trợ về phát triển chuỗi cung ứng, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đầu tư tài sản cố định, hợp tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, đồng thời mở rộng ưu đãi, hỗ trợ đối với các dự án, lĩnh vực cần khuyến khích. Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt được áp dụng có thời hạn gắn với cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh. Trường hợp không đáp ứng các cam kết có thể bị điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi, hỗ trợ. Việc hỗ trợ được thực hiện thông qua Quỹ hỗ trợ đầu tư trên cơ sở chi phí hợp lệ thực tế phát sinh trong phạm vi dự toán ngân sách nhà nước Trung ương do Quốc hội quyết định hằng năm.
Dự thảo cũng cho phép khấu hao nhanh tài sản cố định tại khu công nghiệp sinh thái với mức tối đa bằng 2 lần mức khấu hao theo quy định và kéo dài thời gian hoạt động của dự án đầu tư hạ tầng lên tối đa 70 năm.
Về đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, Dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với một số dự án thuộc ngành, lĩnh vực ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt thực hiện ngoài các khu chức năng tập trung khi đáp ứng điều kiện về đất đai. Đồng thời, hoàn thiện quy định về lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đối với dự án đề nghị Nhà nước giao khu vực biển, đảm bảo thống nhất với pháp luật có liên quan.
Về nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh chuyển đổi số. Bộ trưởng nhấn mạnh, Cổng một cửa đầu tư quốc gia được định hướng trở thành nền tảng số thống nhất, kết nối dữ liệu và từng bước thực hiện thủ tục đầu tư trực tuyến toàn trình, giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Dự thảo phân định trách nhiệm của quản lý nhà nước, theo đó Bộ Tài chính quản lý nhà nước về khu kinh tế, Bộ Công Thương chủ trì quản lý nhà nước về khu công nghiệp, khu chế xuất, đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về thi hành án dân sự để đảm bảo đồng bộ.
Tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, chính sách
Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư của Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ, đa số ý kiến Ủy ban cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và Kết luận số 18-KL/TW, đồng thời tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách. Đồng thời đề nghị Chính phủ rà soát kỹ các nội dung sửa đổi với các luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, đa số ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng mở rộng tiếp cận thị trường phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ quy định giao cho Chính phủ xem xét, quyết định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với các điều kiện được quy định tại Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên để đảm bảo tính hợp pháp, tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật và không trái với Điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Bên cạnh đó, việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp và trên cơ sở đánh giá đầy đủ, toàn diện tác động, nhất là tác động đối với các ngành, lĩnh vực nhạy cảm và yêu cầu đảm bảo quốc phòng, an ninh.
Về Quỹ hỗ trợ đầu tư và ưu đãi hỗ trợ đầu tư đặc biệt, việc giao Chính phủ quy định chi tiết Quỹ hỗ trợ đầu tư mà không phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành, đa số ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị giữ như quy định hiện hành. Theo đó, Chính phủ báo cáo với Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành nhằm đảm bảo giám sát đối với việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính quốc gia trong bối cảnh Quỹ có quy mô tài chính lớn và phạm vi tác động rộng.
Đối với ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, đa số ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt, nhất là các tiêu chí về tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển và đóng góp nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế; hạn chế giao quá nhiều nội dung có tính chất quyết định cho văn bản dưới luật. Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế gắn với ưu đãi, hỗ trợ với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.
Đối với thủ tục đầu tư đặc biệt, cần làm rõ mối quan hệ giữa thủ tục đăng ký đầu tư với thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, đặc biệt là trường hợp đất chưa được thu hồi, đồng thời, cần rà soát chính xác các quy định dẫn chiếu để đảm bảo tính thống nhất với pháp luật về đất đai.
Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự, đề nghị làm rõ sự cần thiết và căn cứ đưa vào dự thảo Luật các quy định tại khoản 2 Điều 2 về sửa đổi Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 theo hướng tổ chức Văn phòng thi hành án dân sự theo loại hình doanh nghiệp và khoản 4 Điều 3 về quy định chuyển tiếp.
Về quản lý nhà nước, dữ liệu và điều khoản chuyển tiếp, đối với Cổng một cửa đầu tư quốc gia, cần làm rõ mối quan hệ giữa Cổng một cửa đầu tư quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư và Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư, đồng thời xác định rõ trách nhiệm quản lý, cập nhật, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu, bảo đảm nhà đầu tư không phải cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước. Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát điều khoản chuyển tiếp để không tạo khoảng trống pháp lý và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư./.