Theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, trong vài năm trở lại đây, tìnhtrạng gian lận thuế xuất nhập khẩu ngày càng trở nên phức tạp. Ý kiếncác chuyên gia trong lĩnh vực tài chính cho rằng, nguyên nhân nằm ở chỗ ýthức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp chưa cao, trong khi đó cơ chếchính sách trong lĩnh vực quản lý hải quan còn nhiều kẽ hở, thiếu tínhđồng bộ.
Doanh nghiệp thiếu ý thức tuân thủ pháp luật
Tổng cục Hải quan cho biết, trong thời gian vừa qua, hình thức gianlận qua giá để trốn thuế ngày càng được nhiều doanh nghiệp sử dụng bằngcách: khai không đúng thuế suất, chủng loại, giá trị đối với hàng hóanhập khẩu… Tính trung bình hàng năm có khoảng 10.000 mẫu hàng hóađược phân tích phân loại. Trong đó, mẫu khai đúng chiếm khoảng 47%, saikhoảng 53%, giảm thuế khoảng 7,4%. Điểm đáng lưu ý, có những mặt hàngthay đổi thuế suất từ 0% lên tới 30% là mặt hàng ống lưu máu; mặt hàngisopropyl alcohol (một loại cồn có độ bay hơi cao) tăng từ 0% lên 40%,hoặc tăng tới 50% như mặt hàng card TV dùng cho máy tính.
Theo đánh giá của một chuyên gia tài chính, việc phân loại hàng hóacủa các doanh nghiệp còn chênh so với Hải quan do nhiều nguyên nhân khácnhau như: doanh nghiệp mới tham gia vào thị trường xuất nhập khẩu, hoặccố tình áp sai mã để giảm thuế. Tuy nhiên, nguyên nhân phổ biến hiệnnay là do doanh nghiệp chưa cập nhật đầy đủ về kiến thức trong việc phântích phân loại hàng hóa. Bản thân các doanh nghiệp khi mua hàng cũngchưa quan tâm, không yêu cầu phía bán hàng cung cấp thông tin đầy đủ vềmặt hàng của mình. Do đó, khi thiếu thông tin vô hình chung doanh nghiệpthực hiện phân loại sai mã hàng.
Bên cạnh đó, tìnhtrạng doanh nghiệp kết cấu với đối tác nước ngoài làm giả hồ sơ, khaibáo cao hơn thực tế một số mặt hàng có thuế nhập khẩu bằng 0% để giảmtrị giá tính thuế các mặt hàng có thuế suất nhập khẩu cao cũng được sửdụng để gian lận thuế. Nhiều trường hợp doanh nghiệp còn khai báo saitổng trọng lượng linh kiện: xảy ra nhiều đối với mặt hàng linh kiện ô tônhập khẩu. Thậm chí, cùng một loại linh kiện, tại các hồ sơ hải quankhác nhau, doanh nghiệp áp mã không đồng nhất.
Nhiềudoanh nghiệp còn lợi dụng ưu đãi thuế dành cho việc nhập nguyên phụliệu để sản xuất hàng xuất khẩu để nhập nhiều hàng rồi lại quay vòng xinchuyển tiêu thụ nội địa. Trường hợp như thế này gặp nhiều ở Đồng Nai vàBình Dương (nơi có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất). Lý do được đưara là số nguyên phụ liệu nhập để sản xuất hàng xuất khẩu còn thừa. Thâmchí có những trường hợp doanh nghiệp tự ý tiêu thụ nguyên phụ liệu giacông, sản xuất xuất khẩu để trốn thuế. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng banđêm hoặc ngày nghỉ vận chuyển nguyên phụ liệu, hàng hóa thành phẩm ratiêu thụ nội địa. Một số đơn vị như Hải quan Bình Dương đã phát hiệnhàng loạt vụ vi phạm với số tiền thuế truy thu lên tới cả trăm tỷ đồng,trong đó tập trung vào mặt hàng may mặc và da giày.
Nâng cao vai trò quản lý
Theođánh giá của ngành Hải quan, công tác kiểm tra, tham vấn xác định trịgiá thời gian qua chưa thật sự hiệu quả. Tình trạng xác định trị giáthấp hơn cơ sở dữ liệu, bỏ sót các khoản phải cộng khi xác định trị giánhư: phí bản quyền, phí giấy phép, phí bảo hiểm… hoặc thực hiện khoảnđiều chỉnh chưa đúng quy định vẫn còn xảy ra. Tỷ lệ bác bỏ giá khai báosau tham vấn chỉ đạt khoảng 50% so với tổng số lô hàng tham vấn.
Một số ý kiến khác cho rằng, Hải quan còn đang buông lỏng việc xácđịnh lại trị giá tính thuế, tỉ giá tại thời điểm chuyển tiêu thụ nộiđịa. Do vậy, doanh nghiệp lợi dụng để trốn thuế. Đơn vị Hải quan nên căncứ vào thời điểm doanh nghiệp chuyển đổi mục đích sử dụng để xác địnhsố thuế phải nộp: thuế suất, tỉ giá, tính tại thời điểm đó. Một lýdo nữa được đơn vị hải quan địa phương nêu ra, biểu thuế nhập khẩu ưuđãi tuy đã được sửa đổi theo hướng tích cực, nhưng các mặt hàng có têngọi hoặc phạm vi sử dụng tương tự nhau vẫn có mức thuế suất chênh lệchvà chưa có tiêu chuẩn phân biệt dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện kéo dài.
Quy định về các trường hợp phân loại trước tại Thông tư số49/2010/TT-BTC chưa đáp ứng nhu cầu được phân loại trước, do đó cần sửađổi để mở rộng đối tượng phân loại trước, khắc phục tình trạng phân loạikhông thống nhất, giảm sai sót phải truy thu thuế, giúp doanh nghiệpchủ động tính toán hiệu quả kinh doanh.
Hệ thống cơ sở dữliệu của Hải quan còn nghèo nàn, đa số chỉ dựa vào thông tin do doanhnghiệp khai báo, độ tin cậy còn thấp. Danh mục rủi ro về giá mang tínhdàn trải, phạm vi quá rộng. Các mức giá kiểm tra xây dựng tại danh mụcchủ yếu là mức giá khai báo, độ tin cậy chưa cao. Việc sử dụng nguồnthông tin do doanh nghiệp khai báo vô hình chung đã hợp thức hóa chotình trạng gian lận thương mại.
Trong thời gian tới, ngành hảiquan tiếp tục hoàn thiện cơ sở chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý.Theo đó, Hải quan sẽ trình sửa Luật Hải quan, Luật quản lý thuế theohướng bổ sung quy định về phân loại hàng hóa, xác định trị giá, xác địnhxuất xứ trước khi làm thủ tục hải quan. Đồng thời sửa đổi quy định vềđiều kiện phân loại trước, bảo đảm có thể phân loại trước các mặt hàngphức tạp, dễ lẫn nhằm khắc phục các vướng mắc trong thời gian qua.
Bêncạnh đó, ngành cũng đang từng bước xây dựng quy chế phối hợp theo hướngphân định rõ trách nhiệm từng bộ phận, từng khâu nghiệp vụ, từng cánhân, đồng thời chỉ rõ điều kiện, cách thức phối hợp trong quá trìnhphân loại hàng hóa./.
Doanh nghiệp thiếu ý thức tuân thủ pháp luật
Tổng cục Hải quan cho biết, trong thời gian vừa qua, hình thức gianlận qua giá để trốn thuế ngày càng được nhiều doanh nghiệp sử dụng bằngcách: khai không đúng thuế suất, chủng loại, giá trị đối với hàng hóanhập khẩu… Tính trung bình hàng năm có khoảng 10.000 mẫu hàng hóađược phân tích phân loại. Trong đó, mẫu khai đúng chiếm khoảng 47%, saikhoảng 53%, giảm thuế khoảng 7,4%. Điểm đáng lưu ý, có những mặt hàngthay đổi thuế suất từ 0% lên tới 30% là mặt hàng ống lưu máu; mặt hàngisopropyl alcohol (một loại cồn có độ bay hơi cao) tăng từ 0% lên 40%,hoặc tăng tới 50% như mặt hàng card TV dùng cho máy tính.
Theo đánh giá của một chuyên gia tài chính, việc phân loại hàng hóacủa các doanh nghiệp còn chênh so với Hải quan do nhiều nguyên nhân khácnhau như: doanh nghiệp mới tham gia vào thị trường xuất nhập khẩu, hoặccố tình áp sai mã để giảm thuế. Tuy nhiên, nguyên nhân phổ biến hiệnnay là do doanh nghiệp chưa cập nhật đầy đủ về kiến thức trong việc phântích phân loại hàng hóa. Bản thân các doanh nghiệp khi mua hàng cũngchưa quan tâm, không yêu cầu phía bán hàng cung cấp thông tin đầy đủ vềmặt hàng của mình. Do đó, khi thiếu thông tin vô hình chung doanh nghiệpthực hiện phân loại sai mã hàng.
Bên cạnh đó, tìnhtrạng doanh nghiệp kết cấu với đối tác nước ngoài làm giả hồ sơ, khaibáo cao hơn thực tế một số mặt hàng có thuế nhập khẩu bằng 0% để giảmtrị giá tính thuế các mặt hàng có thuế suất nhập khẩu cao cũng được sửdụng để gian lận thuế. Nhiều trường hợp doanh nghiệp còn khai báo saitổng trọng lượng linh kiện: xảy ra nhiều đối với mặt hàng linh kiện ô tônhập khẩu. Thậm chí, cùng một loại linh kiện, tại các hồ sơ hải quankhác nhau, doanh nghiệp áp mã không đồng nhất.
Nhiềudoanh nghiệp còn lợi dụng ưu đãi thuế dành cho việc nhập nguyên phụliệu để sản xuất hàng xuất khẩu để nhập nhiều hàng rồi lại quay vòng xinchuyển tiêu thụ nội địa. Trường hợp như thế này gặp nhiều ở Đồng Nai vàBình Dương (nơi có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất). Lý do được đưara là số nguyên phụ liệu nhập để sản xuất hàng xuất khẩu còn thừa. Thâmchí có những trường hợp doanh nghiệp tự ý tiêu thụ nguyên phụ liệu giacông, sản xuất xuất khẩu để trốn thuế. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng banđêm hoặc ngày nghỉ vận chuyển nguyên phụ liệu, hàng hóa thành phẩm ratiêu thụ nội địa. Một số đơn vị như Hải quan Bình Dương đã phát hiệnhàng loạt vụ vi phạm với số tiền thuế truy thu lên tới cả trăm tỷ đồng,trong đó tập trung vào mặt hàng may mặc và da giày.
Nâng cao vai trò quản lý
Theođánh giá của ngành Hải quan, công tác kiểm tra, tham vấn xác định trịgiá thời gian qua chưa thật sự hiệu quả. Tình trạng xác định trị giáthấp hơn cơ sở dữ liệu, bỏ sót các khoản phải cộng khi xác định trị giánhư: phí bản quyền, phí giấy phép, phí bảo hiểm… hoặc thực hiện khoảnđiều chỉnh chưa đúng quy định vẫn còn xảy ra. Tỷ lệ bác bỏ giá khai báosau tham vấn chỉ đạt khoảng 50% so với tổng số lô hàng tham vấn.
Một số ý kiến khác cho rằng, Hải quan còn đang buông lỏng việc xácđịnh lại trị giá tính thuế, tỉ giá tại thời điểm chuyển tiêu thụ nộiđịa. Do vậy, doanh nghiệp lợi dụng để trốn thuế. Đơn vị Hải quan nên căncứ vào thời điểm doanh nghiệp chuyển đổi mục đích sử dụng để xác địnhsố thuế phải nộp: thuế suất, tỉ giá, tính tại thời điểm đó. Một lýdo nữa được đơn vị hải quan địa phương nêu ra, biểu thuế nhập khẩu ưuđãi tuy đã được sửa đổi theo hướng tích cực, nhưng các mặt hàng có têngọi hoặc phạm vi sử dụng tương tự nhau vẫn có mức thuế suất chênh lệchvà chưa có tiêu chuẩn phân biệt dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện kéo dài.
Quy định về các trường hợp phân loại trước tại Thông tư số49/2010/TT-BTC chưa đáp ứng nhu cầu được phân loại trước, do đó cần sửađổi để mở rộng đối tượng phân loại trước, khắc phục tình trạng phân loạikhông thống nhất, giảm sai sót phải truy thu thuế, giúp doanh nghiệpchủ động tính toán hiệu quả kinh doanh.
Hệ thống cơ sở dữliệu của Hải quan còn nghèo nàn, đa số chỉ dựa vào thông tin do doanhnghiệp khai báo, độ tin cậy còn thấp. Danh mục rủi ro về giá mang tínhdàn trải, phạm vi quá rộng. Các mức giá kiểm tra xây dựng tại danh mụcchủ yếu là mức giá khai báo, độ tin cậy chưa cao. Việc sử dụng nguồnthông tin do doanh nghiệp khai báo vô hình chung đã hợp thức hóa chotình trạng gian lận thương mại.
Trong thời gian tới, ngành hảiquan tiếp tục hoàn thiện cơ sở chính sách để nâng cao hiệu quả quản lý.Theo đó, Hải quan sẽ trình sửa Luật Hải quan, Luật quản lý thuế theohướng bổ sung quy định về phân loại hàng hóa, xác định trị giá, xác địnhxuất xứ trước khi làm thủ tục hải quan. Đồng thời sửa đổi quy định vềđiều kiện phân loại trước, bảo đảm có thể phân loại trước các mặt hàngphức tạp, dễ lẫn nhằm khắc phục các vướng mắc trong thời gian qua.
Bêncạnh đó, ngành cũng đang từng bước xây dựng quy chế phối hợp theo hướngphân định rõ trách nhiệm từng bộ phận, từng khâu nghiệp vụ, từng cánhân, đồng thời chỉ rõ điều kiện, cách thức phối hợp trong quá trìnhphân loại hàng hóa./.
Hải Yến (TTXVN)
