Việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Luật Thủ đô được xác định là bước đi quan trọng nhằm tạo nền tảng pháp lý ổn định và vượt trội cho sự phát triển của Hà Nội. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đây không chỉ là vấn đề của riêng Thủ đô mà còn là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương trong việc tạo hành lang pháp lý phù hợp để Thủ đô phát huy vai trò trung tâm, động lực phát triển của cả nước.
Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về đề xuất xây dựng Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm gắn với hoàn thiện thể chế phát triển, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xác định xây dựng và hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô là khâu đột phá then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và tốc độ phát triển lâu dài của Hà Nội.
Theo Tổng Bí thư, việc sửa đổi Luật Thủ đô cần được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, nhằm tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù; đồng thời cho phép Thủ đô mạnh dạn thí điểm các mô hình mới, cách làm mới, bảo đảm kỷ cương, minh bạch và phục vụ lợi ích chung.
Tinh thần xuyên suốt được đặt ra là trao quyền mạnh hơn cho chính quyền Thủ đô, gắn với phân cấp, phân quyền toàn diện hơn và trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn, theo phương châm “Hà Nội quyết-Hà Nội làm-Hà Nội chịu trách nhiệm."
Nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là nhiệm vụ của Hà Nội, mà còn đòi hỏi sự đồng hành của các cơ quan Trung ương trong quá trình tháo gỡ rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật. Qua đó, Hà Nội có thêm không gian pháp lý, công cụ và thẩm quyền cần thiết để phát huy vai trò trung tâm dẫn dắt và lan tỏa phát triển đối với Vùng Thủ đô cũng như cả nước.
Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho rằng cần tiếp cận việc xây dựng Luật theo hướng trao quyền để Thủ đô chủ động hơn trong phát triển. Luật phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là các định hướng trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các Nghị quyết liên quan đến phát triển Hà Nội. Đồng thời, Luật cần tạo cơ sở pháp lý để hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, hướng tới xây dựng Hà Nội trở thành đô thị “Xanh-Văn hiến-Thông minh-Hiện đại."
Theo dự thảo, Chương I của Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 5 điều, quy định các nội dung như: Phạm vi điều chỉnh, vị trí và vai trò của Thủ đô, giải thích từ ngữ, nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô và việc áp dụng Luật Thủ đô. Dự thảo Luật cũng làm rõ một số khái niệm mới nhằm bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng, như “dự án lớn, quan trọng”, “không gian tầm thấp,” “không gian tầm cao” hay “vùng phát thải thấp."
Trong đó, “không gian tầm thấp, không gian tầm cao” được xác định là phần không gian trên bề mặt đất hoặc mặt nước thuộc địa giới hành chính thành phố, có phạm vi, ranh giới và độ cao được xác định theo quy hoạch của Thủ đô, phục vụ cho các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, khoa học-công nghệ, giao thông và quản lý đô thị, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
Việc bổ sung các khái niệm này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi các loại hình kinh tế và công nghệ mới đang phát triển nhanh như: Thiết bị bay không người lái, giao thông thông minh, logistics, quan trắc môi trường hay quản lý đô thị bằng công nghệ số...
Các chuyên gia cho rằng việc xác lập cơ sở pháp lý cho quản lý “không gian tầm thấp” và “không gian tầm cao” sẽ tạo tiền đề cho phát triển kinh tế tầm thấp, đô thị thông minh và các mô hình quản lý đô thị mới tại Hà Nội, đồng thời giúp kiểm soát rủi ro và bảo đảm an ninh, trật tự trong quá trình ứng dụng công nghệ mới.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng kế thừa quy định tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 về khái niệm “dự án lớn, quan trọng,” đồng thời bổ sung một số trường hợp cần triển khai ngay trong các lĩnh vực như: Cải tạo, chỉnh trang đô thị, xây dựng lại chung cư cũ, xử lý ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định về việc áp dụng Luật Thủ đô. Theo dự thảo, trong trường hợp các luật hoặc nghị quyết của Quốc hội ban hành sau có quy định thuận lợi hơn cho phát triển, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội có thẩm quyền quyết định việc áp dụng. Những quy định này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế, đồng thời giữ vững vai trò đầu tàu và trung tâm phát triển của cả nước.
Theo các nhà hoạch định chính sách, việc xây dựng và sửa đổi Luật Thủ đô lần này nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, linh hoạt hơn cho Hà Nội trong tổ chức bộ máy, quản trị đô thị, huy động nguồn lực và phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời vẫn bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia.
Việc hoàn thiện Luật Thủ đô được kỳ vọng sẽ góp phần tạo động lực mới cho sự phát triển của Hà Nội, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm và đầu tàu của Thủ đô trong quá trình phát triển chung của đất nước./.