Nếu hồi tưởng những gì đã thực sự xảy ra ở Mỹ Lai, lời xin lỗi muộn hơn 40năm của Calley chỉ vang tiếng sáo rỗng. Không chỉ hơn 500 dân thường không cókhả năng tự vệ bị giết hại bởi Calley cùng một số trong 100 lính càn quét ngôilàng vào ngày 16/3/1968 mà phụ nữ còn bị hãm hiếp, thân thể bị cắt xẻo khủngkhiếp, nhà cửa bị đốt cháy, súc vật bị đánh đập và giết chết, nguồn nước bịnhiễm độc và ngôi làng bị san bằng.
Một số người dân bị giết trong hố tránh bom, những người khác bị giết khihọ đang cố rời khỏi đó. Phụ nữ ôm những đứa trẻ cũng bị bắn gục. Những ngườikhác thì tụ tập lại, cố lấy thân mình che cho con cái khi họ phải hứng chịunhững tràng đạn súng máy. Trẻ em, ngay cả các em bé, cũng bị hành quyết.
Với vai trò của mình trong cuộc tắm máu đó, Calley bị kết án tù chungthân. Thế nhưng, anh ta chỉ mất 3 ngày tại một trại giam quân đội trước khiNixon can thiệp và Calley được trở về “căn hộ” của mình để chịu hình thức nhưgiam lỏng. Tại đó, bạn gái anh ta được ghé thăm thường xuyên còn Calley thậm chícòn được nuôi một bầy thú cưng.
Cuối năm 1974, Calley chính thức được trả tự do.Sau đó, anh ta đi nói chuyện ở các trường (được nhận 2.000 USD cho một lần lênbục), cưới con gái một nhà kim hoàn ở Columbus, Georgia và làm việc tại tiệmtrang sức trong nhiều năm mà không bị những người xung quanh la ó, phản đối gìcả. Suốt quãng thời gian đó, Calley giữ im lặng và cho dù có nhiều cơ hội, cựutrung úy này không đưa ra lời xin lỗi.
Tuy nhiên, sự ăn năn muộn mằn của Calley là bằng chứng cho cảm giác chịutrách nhiệm mà những người cấp cao hơn anh ta, từ chỉ huy đại đội Ernest Medinađến Tổng tư lệnh Lyndon Johnson, không bao giờ có được dây thần kinh đạo đức đểthừa nhận.
Gần đây, nhìn lại cuộc đời và cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ RobertMcNamara, nhà báo Mỹ Jonathan Schell đặt câu hỏi: “Có bao nhiêu nhân vật côngchúng có tầm quan trọng như McNamara từng thể hiện sự ân hận về những lỗi lầm,hành động điên rồ và tội lỗi của họ? Khi những thập kỷ của thế kỷ 20 trôi qua,đống xác người chất chồng ngày càng cao đến tận trời xanh và giờ lại chất chồnghơn nữa vào một thế kỷ mới. Nhưng liệu bao nhiêu trong số các quan chức cao cấpđã gây ra những điều trên từng nói được câu 'Tôi đã phạm sai lầm' hay 'Tôi hoàntoàn sai lầm,' hay nhỏ một giọt nước mắt lên những hành động của họ? Tôi thấychỉ một mà thôi: Robert McNamara.”
Vì Mỹ không chịu nhận trách nhiệm với những vụ thảm sát dân thường cũngnhư những tổn thương gây ra ở Đông Nam Á trong những năm tháng chiến tranh, vàvì lời xin lỗi của McNamara cũng muộn nhiều thập kỷ, McNamara chưa bao giờ trởthành bộ mặt cho các vụ thảm sát tại Việt Nam cho dù ông ta, cũng như các tướnglĩnh và quan chức dân sự hàng đầu khác của Mỹ thời đó phải chịu một trách nhiệmlớn hơn so với những nhân vật cấp thấp như Calley.
Cuộc tàn sát ở châu thổ sông Mekong
Vài tuần sau cái chết của McNamara, Julian Ewell, một tướng hàng đầu từnggiữ hai vai trò chỉ huy quan trọng trong cuộc chiến Việt Nam, cũng qua đời.Trong nhiều năm, những đồn đại về sự hung bạo luôn lởn vởn quanh nhân vật này,nhưng chỉ trong một số ít cựu chiến binh và sử gia về Chiến tranh Việt Nam.
Năm 1971, các phóng viên Kevin Buckley và Alex Shimkin của tờ Newsweektiến hành một cuộc điều tra quy mô rộng về chiến tích “vẻ vang” của Ewell làchiến dịch 6 tháng ở châu thổ sông Mekong mang tên “Speedy Express.” Họ tìm thấybằng chứng về tình trạng thảm sát dân thường. Một quan chức Mỹ cho Buckley biết:“Nó còn khủng khiếp hơn Mỹ Lai. Nhưng thương vong của dân thường lại được côngbố nhỏ giọt và chia nhỏ trong một thời gian dài. Ngoài ra, phần lớn họ bị giếthại trong các trận không kích và vào ban đêm. Hơn nữa, thương vong này lại đượccấp chỉ huy lấp liếm trong tính toán.”
Khi những tin tức về bài báo sắp đăng của Newsweek lộ ra, John Pual Vann,người khi đó là nhân vật quân sự quyền lực thứ 3 của Mỹ tại Việt Nam cùng phócủa mình, Đại tá David Farnham đã gặp Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ là TướngWilliam Westmoreland tại Washington. Trong cuộc họp này, Vann cho Westmorelandbiết rằng lính của Ewell đã cố tình sát hại dân thường để tăng thêm số lượng tửvong của đối phương, vốn là yếu tố chính trong đánh giá thành công trên chiếntrường, đánh bóng danh tiếng và sự nghiệp cho chỉ huy. Theo Farnham, Vann nóirằng chiến dịch “Speedy Express” thực chất là “rất nhiều Mỹ Lai.”
Lầu Năm Góc quyết định bưng bít và Newsweek - không dám làm bối rối thêmnữa chính quyền Nixon trong bối cảnh vụ Mỹ Lai đã bị phanh phui - cũng đã giữ bímật toàn bộ kết quả cuộc điều tra tỉ mỉ của Buckley và Shimkin. Tờ báo này chỉxuất bản một bài bị cắt xén nặng nề, tạo điều kiện cho Lầu Năm Góc vượt qua vụbê bối mà không phải mở cuộc điều tra chính thức diện rộng như đã phải làm saukhi báo chí phanh phui vụ thảm sát Mỹ Lai.
Chỉ đến năm ngoái, một phần trong báo cáo mà Newsweek đã ỉm đi cũng nhưbằng chứng mới về các vụ thảm sát và bưng bít của chiến dịch “Speedy Express”mới xuất hiện trong bài viết đăng trên “The Nation” (tác giả chính là NickTurse) và chỉ đến khi Ewell qua đời, câu chuyện mới được đề cập trên tờ Bưu điệnWashington rằng một báo cáo chính thức mà quân đội Mỹ giữ bí mật lâu nay, lậpsau cuộc điều tra của Buckley và Shimkin, kết luận: “Trong khi dường như khôngcó cách thức xác định chính xác số thương vong dân thường mà lực lượng Mỹ gây ratrong chiến dịch 'Speedy Express,' thực tế số thương vong này là rất lớn và căncứ vào các thông tin thì nó lên đến vài nghìn (từ 5.000 đến 7.000).”
Một năm sau khi bài báo bị gạt bỏ hầu hết nội dung quan trọng củaBuckey-Shimkin xuất bản, Ewell nghỉ hưu. Đại tá Farnham cho rằng viên chỉ huynày bị giải ngũ sớm là vì quân đội lo ngại sẽ xảy ra bê bối lớn. Nếu điều đó làthực, đấy chỉ là một khiển trách quá nhẹ mà Ewell phải chịu, còn nhẹ hơn nhiềuso với bản án cho Megrahi, hay thậm chí cho Calley! Ewell không phải chịu tráchnhiệm gì cho cái chết của hàng nghìn dân thường. Không cần phải nói, hành độngthảm sát của Ewell không bao giờ được truyền hình quan tâm, cũng như không Tổngthống Mỹ nào bày tỏ sự giận dữ về nó.
Trở lại với Mỹ Lai và Lockerbie. Trong khi một cơ hội đã bị lãng phí trongthời chiến tranh, lời xin lỗi của Calley và phản ứng trước việc Megrahi đượcphóng thích là một dịp để nhiều người Mỹ tự vấn lương tâm. Họ cần đặt câu hỏitại sao một “tiêu chuẩn kép” như vậy đang tồn tại khi thể hiện sự giận dữ vớinhững kẻ bị kết tội thảm sát?
Ngoài ra, cũng đáng đặt câu hỏi tại sao một vài cá nhân, như một cựu nhânviên tình báo Libya hay một sĩ quan bộ binh cấp thấp Mỹ lại hứng chịu nhiều chỉtrích cho những tội ác lớn mà rõ ràng những người phải chịu trách trách nhiệm ởcấp cao hơn họ nhiều? Tại sao những quan chức khởi đầu chuỗi mệnh lệnh dâychuyền, những nhà “chỉ huy” chiến tranh ở Washington hay Tripoli lại không bịtrừng phạt vì những cuộc tắm máu dân thường bởi chính bàn tay họ? Thế nhưng,đáng buồn là cơ hội tự vấn lương tâm này dường như cũng sẽ bị lãng phí mà thôi.
Trong động thái tức thì sau lời xin lỗi của Calley, không phải là một nhàbáo từ truyền thông Mỹ mà của AFP (Pháp) đã tìm hiểu phản ứng của những ngườidân Việt Nam sống sót hay thân nhân của các nạn nhân thảm kịch Mỹ Lai. Khi mộtphóng viên AFP hỏi Phạm Thành Công, người chứng kiến mẹ và các anh, các em bịgiết trong vụ thảm sát Mỹ Lai, rằng ông nghĩ gì về lời xin lỗi của Calley, nhânchứng này đã nói: “Có lẽ ông ta giờ đây ăn năn vì tội ác và lỗi lầm của mình hơn40 năm về trước.” Có lẽ.
Ngày nay, một số trong đại đội của Calley, những người đã phạm tội áckhủng khiếp ở Đông Nam Á và chưa bao giờ phải đối mặt với công lý, đang sinhsống ở các thành phố và ngoại ô Mỹ. Những người khác thì vẫn đang trong quânngũ. Chính vì thế, phản ứng giận dữ với việc Megrahi được phóng thích cũng chỉlà hồi chuông sáo rỗng.
Thiếu một sự thừa nhận thành thực với những nỗi đau mà Mỹ đã gây ra chongười Việt Nam đồng thời lại sẵn sàng phớt lờ những bằng chứng ngày càng nhiềuvà rõ ràng về các vụ thảm sát vẫn là một chính sách từ lâu đối với Chiến tranhViệt Nam. Song song với đó là thái độ tìm cách giảm thiểu mọi thảo luận về nhữnghành động tàn bạo của Mỹ ở Đông Nam Á, cố gói gọn nó vào một vụ Mỹ Lai duy nhấtvới William Calley hứng chịu gánh nặng không chỉ cho tội ác của anh ta mà còncho tất cả tội ác của Mỹ tại đây.
Tình trạng này sẽ còn tiếp tục cho đến khi người Mỹ làm được điều mà quânđội cũng như các nhà lãnh đạo dân sự của họ đã không chịu làm trong hơn 40 nămqua: đó là chịu trách nhiệm với những điều đau khổ mà Mỹ đã gây ra ở Việt Nam./.
Một số người dân bị giết trong hố tránh bom, những người khác bị giết khihọ đang cố rời khỏi đó. Phụ nữ ôm những đứa trẻ cũng bị bắn gục. Những ngườikhác thì tụ tập lại, cố lấy thân mình che cho con cái khi họ phải hứng chịunhững tràng đạn súng máy. Trẻ em, ngay cả các em bé, cũng bị hành quyết.
Với vai trò của mình trong cuộc tắm máu đó, Calley bị kết án tù chungthân. Thế nhưng, anh ta chỉ mất 3 ngày tại một trại giam quân đội trước khiNixon can thiệp và Calley được trở về “căn hộ” của mình để chịu hình thức nhưgiam lỏng. Tại đó, bạn gái anh ta được ghé thăm thường xuyên còn Calley thậm chícòn được nuôi một bầy thú cưng.
Cuối năm 1974, Calley chính thức được trả tự do.Sau đó, anh ta đi nói chuyện ở các trường (được nhận 2.000 USD cho một lần lênbục), cưới con gái một nhà kim hoàn ở Columbus, Georgia và làm việc tại tiệmtrang sức trong nhiều năm mà không bị những người xung quanh la ó, phản đối gìcả. Suốt quãng thời gian đó, Calley giữ im lặng và cho dù có nhiều cơ hội, cựutrung úy này không đưa ra lời xin lỗi.
Tuy nhiên, sự ăn năn muộn mằn của Calley là bằng chứng cho cảm giác chịutrách nhiệm mà những người cấp cao hơn anh ta, từ chỉ huy đại đội Ernest Medinađến Tổng tư lệnh Lyndon Johnson, không bao giờ có được dây thần kinh đạo đức đểthừa nhận.
Gần đây, nhìn lại cuộc đời và cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ RobertMcNamara, nhà báo Mỹ Jonathan Schell đặt câu hỏi: “Có bao nhiêu nhân vật côngchúng có tầm quan trọng như McNamara từng thể hiện sự ân hận về những lỗi lầm,hành động điên rồ và tội lỗi của họ? Khi những thập kỷ của thế kỷ 20 trôi qua,đống xác người chất chồng ngày càng cao đến tận trời xanh và giờ lại chất chồnghơn nữa vào một thế kỷ mới. Nhưng liệu bao nhiêu trong số các quan chức cao cấpđã gây ra những điều trên từng nói được câu 'Tôi đã phạm sai lầm' hay 'Tôi hoàntoàn sai lầm,' hay nhỏ một giọt nước mắt lên những hành động của họ? Tôi thấychỉ một mà thôi: Robert McNamara.”
Vì Mỹ không chịu nhận trách nhiệm với những vụ thảm sát dân thường cũngnhư những tổn thương gây ra ở Đông Nam Á trong những năm tháng chiến tranh, vàvì lời xin lỗi của McNamara cũng muộn nhiều thập kỷ, McNamara chưa bao giờ trởthành bộ mặt cho các vụ thảm sát tại Việt Nam cho dù ông ta, cũng như các tướnglĩnh và quan chức dân sự hàng đầu khác của Mỹ thời đó phải chịu một trách nhiệmlớn hơn so với những nhân vật cấp thấp như Calley.
Cuộc tàn sát ở châu thổ sông Mekong
Vài tuần sau cái chết của McNamara, Julian Ewell, một tướng hàng đầu từnggiữ hai vai trò chỉ huy quan trọng trong cuộc chiến Việt Nam, cũng qua đời.Trong nhiều năm, những đồn đại về sự hung bạo luôn lởn vởn quanh nhân vật này,nhưng chỉ trong một số ít cựu chiến binh và sử gia về Chiến tranh Việt Nam.
Năm 1971, các phóng viên Kevin Buckley và Alex Shimkin của tờ Newsweektiến hành một cuộc điều tra quy mô rộng về chiến tích “vẻ vang” của Ewell làchiến dịch 6 tháng ở châu thổ sông Mekong mang tên “Speedy Express.” Họ tìm thấybằng chứng về tình trạng thảm sát dân thường. Một quan chức Mỹ cho Buckley biết:“Nó còn khủng khiếp hơn Mỹ Lai. Nhưng thương vong của dân thường lại được côngbố nhỏ giọt và chia nhỏ trong một thời gian dài. Ngoài ra, phần lớn họ bị giếthại trong các trận không kích và vào ban đêm. Hơn nữa, thương vong này lại đượccấp chỉ huy lấp liếm trong tính toán.”
Khi những tin tức về bài báo sắp đăng của Newsweek lộ ra, John Pual Vann,người khi đó là nhân vật quân sự quyền lực thứ 3 của Mỹ tại Việt Nam cùng phócủa mình, Đại tá David Farnham đã gặp Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ là TướngWilliam Westmoreland tại Washington. Trong cuộc họp này, Vann cho Westmorelandbiết rằng lính của Ewell đã cố tình sát hại dân thường để tăng thêm số lượng tửvong của đối phương, vốn là yếu tố chính trong đánh giá thành công trên chiếntrường, đánh bóng danh tiếng và sự nghiệp cho chỉ huy. Theo Farnham, Vann nóirằng chiến dịch “Speedy Express” thực chất là “rất nhiều Mỹ Lai.”
Lầu Năm Góc quyết định bưng bít và Newsweek - không dám làm bối rối thêmnữa chính quyền Nixon trong bối cảnh vụ Mỹ Lai đã bị phanh phui - cũng đã giữ bímật toàn bộ kết quả cuộc điều tra tỉ mỉ của Buckley và Shimkin. Tờ báo này chỉxuất bản một bài bị cắt xén nặng nề, tạo điều kiện cho Lầu Năm Góc vượt qua vụbê bối mà không phải mở cuộc điều tra chính thức diện rộng như đã phải làm saukhi báo chí phanh phui vụ thảm sát Mỹ Lai.
Chỉ đến năm ngoái, một phần trong báo cáo mà Newsweek đã ỉm đi cũng nhưbằng chứng mới về các vụ thảm sát và bưng bít của chiến dịch “Speedy Express”mới xuất hiện trong bài viết đăng trên “The Nation” (tác giả chính là NickTurse) và chỉ đến khi Ewell qua đời, câu chuyện mới được đề cập trên tờ Bưu điệnWashington rằng một báo cáo chính thức mà quân đội Mỹ giữ bí mật lâu nay, lậpsau cuộc điều tra của Buckley và Shimkin, kết luận: “Trong khi dường như khôngcó cách thức xác định chính xác số thương vong dân thường mà lực lượng Mỹ gây ratrong chiến dịch 'Speedy Express,' thực tế số thương vong này là rất lớn và căncứ vào các thông tin thì nó lên đến vài nghìn (từ 5.000 đến 7.000).”
Một năm sau khi bài báo bị gạt bỏ hầu hết nội dung quan trọng củaBuckey-Shimkin xuất bản, Ewell nghỉ hưu. Đại tá Farnham cho rằng viên chỉ huynày bị giải ngũ sớm là vì quân đội lo ngại sẽ xảy ra bê bối lớn. Nếu điều đó làthực, đấy chỉ là một khiển trách quá nhẹ mà Ewell phải chịu, còn nhẹ hơn nhiềuso với bản án cho Megrahi, hay thậm chí cho Calley! Ewell không phải chịu tráchnhiệm gì cho cái chết của hàng nghìn dân thường. Không cần phải nói, hành độngthảm sát của Ewell không bao giờ được truyền hình quan tâm, cũng như không Tổngthống Mỹ nào bày tỏ sự giận dữ về nó.
Trở lại với Mỹ Lai và Lockerbie. Trong khi một cơ hội đã bị lãng phí trongthời chiến tranh, lời xin lỗi của Calley và phản ứng trước việc Megrahi đượcphóng thích là một dịp để nhiều người Mỹ tự vấn lương tâm. Họ cần đặt câu hỏitại sao một “tiêu chuẩn kép” như vậy đang tồn tại khi thể hiện sự giận dữ vớinhững kẻ bị kết tội thảm sát?
Ngoài ra, cũng đáng đặt câu hỏi tại sao một vài cá nhân, như một cựu nhânviên tình báo Libya hay một sĩ quan bộ binh cấp thấp Mỹ lại hứng chịu nhiều chỉtrích cho những tội ác lớn mà rõ ràng những người phải chịu trách trách nhiệm ởcấp cao hơn họ nhiều? Tại sao những quan chức khởi đầu chuỗi mệnh lệnh dâychuyền, những nhà “chỉ huy” chiến tranh ở Washington hay Tripoli lại không bịtrừng phạt vì những cuộc tắm máu dân thường bởi chính bàn tay họ? Thế nhưng,đáng buồn là cơ hội tự vấn lương tâm này dường như cũng sẽ bị lãng phí mà thôi.
Trong động thái tức thì sau lời xin lỗi của Calley, không phải là một nhàbáo từ truyền thông Mỹ mà của AFP (Pháp) đã tìm hiểu phản ứng của những ngườidân Việt Nam sống sót hay thân nhân của các nạn nhân thảm kịch Mỹ Lai. Khi mộtphóng viên AFP hỏi Phạm Thành Công, người chứng kiến mẹ và các anh, các em bịgiết trong vụ thảm sát Mỹ Lai, rằng ông nghĩ gì về lời xin lỗi của Calley, nhânchứng này đã nói: “Có lẽ ông ta giờ đây ăn năn vì tội ác và lỗi lầm của mình hơn40 năm về trước.” Có lẽ.
Ngày nay, một số trong đại đội của Calley, những người đã phạm tội áckhủng khiếp ở Đông Nam Á và chưa bao giờ phải đối mặt với công lý, đang sinhsống ở các thành phố và ngoại ô Mỹ. Những người khác thì vẫn đang trong quânngũ. Chính vì thế, phản ứng giận dữ với việc Megrahi được phóng thích cũng chỉlà hồi chuông sáo rỗng.
Thiếu một sự thừa nhận thành thực với những nỗi đau mà Mỹ đã gây ra chongười Việt Nam đồng thời lại sẵn sàng phớt lờ những bằng chứng ngày càng nhiềuvà rõ ràng về các vụ thảm sát vẫn là một chính sách từ lâu đối với Chiến tranhViệt Nam. Song song với đó là thái độ tìm cách giảm thiểu mọi thảo luận về nhữnghành động tàn bạo của Mỹ ở Đông Nam Á, cố gói gọn nó vào một vụ Mỹ Lai duy nhấtvới William Calley hứng chịu gánh nặng không chỉ cho tội ác của anh ta mà còncho tất cả tội ác của Mỹ tại đây.
Tình trạng này sẽ còn tiếp tục cho đến khi người Mỹ làm được điều mà quânđội cũng như các nhà lãnh đạo dân sự của họ đã không chịu làm trong hơn 40 nămqua: đó là chịu trách nhiệm với những điều đau khổ mà Mỹ đã gây ra ở Việt Nam./.
| Bài viết của Nick Turse, nhà báo nổi tiếng Mỹ từng đoạt các giải thưởng báo chí như Ridenhour và James Aronson, đang là giám đốc nghiên cứu của mạng Tomdispatch.com. Nick Turse là nhà báo từng nhiều năm nghiên cứu và có những bài viết chấn động dư luận thế giới về các vụ thảm sát của lính Mỹ ở Việt Nam. |
Trung Sơn (dịch) (Vietnam+)
