Theo báo cáo của Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Việt Nam và Nhật Bản hiện đang triển khai nhiều văn bản hợp tác giáo dục, trong đó nổi bật là đào tạo tiếng Nhật và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đẩy mạnh đào tạo tiếng Nhật.
Hiện Việt Nam và Nhật Bản đang triển khai các thỏa thuận hợp tác về giảng dạy tiếng Nhật ở trường phổ thông của Việt Nam, gồm thoả thuận giữa Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam và Bộ Giáo dục và Đào tạo (ký năm 2024); bản ghi nhớ về việc dạy tiếng Nhật tại Việt Nam giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Ngoại giao Nhật Bản (ký năm 2013).
Tại Việt Nam, Tiếng Nhật được thí điểm giảng dạy như ngoại ngữ 2 từ năm học 2003-2004 và như ngoại ngữ 1 tại một số trường phổ thông từ năm học 2016-2017. Năm 2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Nhật - ngoại ngữ 1, tạo điều kiện để học sinh cả nước lựa chọn học tiếng Nhật từ lớp 3. Năm 2024, kỳ thi Olympic quốc gia tiếng Nhật lần đầu tiên được tổ chức và tiếp tục duy trì trong các năm tiếp theo.
Theo khảo sát của Quỹ Giao lưu quốc tế Nhật Bản, hơn 70 cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam có giảng dạy tiếng Nhật, với gần 48.000 người học. Trong đó, 51 trường đào tạo chính quy chuyên ngành tiếng Nhật và Nhật Bản học, với khoảng 13.500 người học.
Hai bên cũng thúc đẩy đào tạo tiếng Việt, Việt Nam học tại Nhật Bản. Kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Việt theo Khung năng lực tiếng Việt 6 bậc dành cho người nước ngoài tổ chức tại Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Osaka ngày 15/8/2026 đánh dấu bước tiến trong hoạt động giảng dạy, khảo thí và quảng bá tiếng Việt ra quốc tế.
Mở rộng hợp tác giáo dục đại học
Trong giáo dục đại học, hai bên cũng triển khai nhiều chương trình hợp tác hiệu quả.
Một trong những chương trình hợp tác tiêu biểu là Dự án học bổng phát triển nguồn nhân lực Việt Nam-Nhật Bản (JDS), được triển khai thường niên từ năm 2000. Đến hết năm 2025, gần 900 người Việt Nam đã được nhận học bổng thạc sỹ và tiến sỹ. Riêng giai đoạn 2019-2024, có 26 nghiên cứu sinh tiến sỹ và 317 học viên thạc sỹ được nhận học bổng.
Giai đoạn năm tài khóa 2026-2028, Chính phủ Nhật Bản dự kiến viện trợ không hoàn lại gần 1,7 tỷ yên, tương đương trên 10,8 triệu USD, thông qua dự án JDS để đào tạo 25 thạc sỹ và 4 tiến sỹ mỗi kỳ tuyển sinh.
Công hàm về học bổng JDS năm tài khóa 2026, trị giá 563 triệu yên, đã được ký ngày 7/9/2026. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đang tổng hợp ý kiến các bộ về Thỏa thuận tiếp nhận viện trợ giữa Bộ và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), dự kiến ký trong tháng 11/2026.
Trường Đại học Việt Nhật, thành viên Đại học Quốc gia Hà Nội, được xác định là biểu tượng của quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản. Thành lập ngày 21/7/2014, trường hiện triển khai 14 chương trình đào tạo, gồm 8 chương trình thạc sỹ và 6 chương trình đại học. Hai chương trình đào tạo tiến sỹ đã được mở và bắt đầu tuyển sinh từ năm học 2025-2026.
Hai bên đã hoàn thành các bước xây dựng Hiệp định cấp Chính phủ về phát triển Trường Đại học Việt Nhật. Hồ sơ Hiệp định được Chính phủ thông qua và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý tại Nghị quyết số 448/NQ-UBTVQH16 ngày 4/11/2026. Hiệp định được chính thức ký kết ngày 9/11 nhân dịp chuyến công tác của Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nhật Bản.
Phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn
Phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn là một trong những nội dung trọng tâm của hợp tác giáo dục Việt Nam - Nhật Bản.
Tháng 4/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã ký hợp tác phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ triển khai thỏa thuận thông qua Đề án 89 và lồng ghép vào các đề án đào tạo nguồn nhân lực ở nước ngoài hiện có.
Trong đợt tuyển sinh đầu tiên, đã có 5 nghiên cứu sinh được tài trợ. Đợt tuyển sinh thứ hai dự kiến hỗ trợ tối đa 10 nghiên cứu sinh. Tổng số nghiên cứu sinh được tài trợ trong giai đoạn 2025-2029 dự kiến là 60 người. Đến hết năm 2026, phía Nhật Bản dự kiến tiếp nhận khoảng 30 nghiên cứu sinh.
Mới đây, nhân dịp tham dự Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam – Nhật Bản lần thứ 4 (tổ chức ngày 8-9/10/2026) tại Osaka, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã làm việc với Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản để thúc đẩy hợp tác về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn và gặp gỡ hội trí thức Việt Nam tại Nhật Bản.
Ngoài ra, hợp tác giáo dục hai nước còn được triển khai thông qua các dự án ODA, chương trình đào tạo của JICA, hoạt động trao đổi giảng viên, cán bộ quản lý và hợp tác nghiên cứu.
Thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất Nhật Bản tiếp tục cấp học bổng, hỗ trợ đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, kết nối trường học với doanh nghiệp; thúc đẩy nghiên cứu khoa học giáo dục, phát triển giáo dục phổ thông và mở rộng giao lưu học sinh, sinh viên, giáo viên, giảng viên giữa hai nước./.