Những mô hình đưa tiếng Anh vào giảng dạy, sinh hoạt hằng ngày tại các trường học ở Thành phố Hồ Chí Minh đang góp phần hình thành môi trường sử dụng ngoại ngữ thường xuyên.
Để đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, Thành phố đang từng bước đồng bộ các điều kiện về đội ngũ, chương trình, cơ sở vật chất và nguồn lực triển khai theo lộ trình phù hợp.
Tạo môi trường sử dụng tiếng Anh hằng ngày
Cô Hoàng Thị Sen, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lưu Chí Hiếu (phường Rạch Dừa) cho biết, để từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, nhà trường tập trung nâng cao năng lực tiếng Anh cho đội ngũ giáo viên, lồng ghép tiếng Anh vào các môn học và xây dựng môi trường giao tiếp thường xuyên, giúp học sinh hứng thú, tự tin và hình thành thói quen sử dụng tiếng Anh ngay từ bậc tiểu học.
Nhà trường triển khai các chuyên đề, tiết dạy minh họa sử dụng tiếng Anh trong các môn Toán, Tự nhiên và Xã hội, Tiếng Việt, để giáo viên học hỏi rút kinh nghiệm và nhân rộng phương pháp giảng dạy hiệu quả. Đồng thời, nhà trường bồi dưỡng tiếng Anh cho giáo viên qua các lớp học trực tuyến, sinh hoạt chuyên môn định kỳ; phát huy vai trò của giáo viên tiếng Anh trong hướng dẫn giáo viên các môn học khác sử dụng câu lệnh, từ vựng thông dụng.
Việc sử dụng tiếng Anh trong giờ dạy học các môn được triển khai linh hoạt qua các hoạt động chào hỏi, hướng dẫn học tập, làm việc nhóm và sinh hoạt hằng ngày. Giáo viên các bộ môn được khuyến khích lựa chọn một hoặc hai tình huống phù hợp để thực hành tiếng Anh cùng học sinh, không làm thay đổi thời lượng môn học.
Các hoạt động này được thiết kế phù hợp từng khối lớp, ví dụ học sinh lớp 1 và lớp 2 làm quen qua trò chơi, bài hát, tranh ảnh; lớp 3-4 tăng cường thực hành câu theo cặp, lồng ghép trò chơi hỏi đáp hoặc kể, với các chủ đề quen thuộc; học sinh lớp 5 thực hành giới thiệu bản thân, lớp học, sản phẩm và hội thoại ngắn. Nhà trường cũng tận dụng không gian lớp học, thư viện, bảng tin để giới thiệu từ vựng, mẫu câu, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy.
Ở bậc trung học cơ sở, Trường Trung học cơ sở Vũng Tàu (phường Vũng Tàu) triển khai nhiều hoạt động gắn việc học tiếng Anh với các môn học và thực tiễn. Bên cạnh chương trình chính khóa, trường tổ chức tăng cường ngoại ngữ không thu phí do giáo viên nhà trường đảm nhiệm. Trường cũng thí điểm liên kết đưa giáo viên nước ngoài vào giảng dạy môn Toán và Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh cho học sinh khối 6, với thời lượng 2 tiết/tuần.
Cô Tô Thị Minh Ngọc, Tổ trưởng Tổ tiếng Anh, Trường Trung học cơ sở Vũng Tàu chia sẻ, nhà trường từng bước chuyển hệ thống biển báo, khẩu hiệu, bảng tin sang hình thức song ngữ Anh-Việt; tổ chức phát thanh học đường bằng tiếng Anh do học sinh biên tập và thực hiện trong giờ ra chơi. Trong giảng dạy, trường ứng dụng mô hình học tập kết hợp (Blended Learning), nền tảng số và AI để học sinh luyện nghe, nói tại nhà, tăng thời gian tương tác, tranh biện trên lớp; đồng thời khuyến khích giáo viên các môn khoa học tự nhiên lồng ghép thuật ngữ tiếng Anh vào bài giảng.
Các hoạt động sinh hoạt dưới cờ song ngữ, ngoại khóa và câu lạc bộ cũng được đẩy mạnh. Bên cạnh câu lạc bộ tiếng Anh truyền thống, trường phát triển Câu lạc bộ Tranh biện, Câu lạc bộ Khoa học song ngữ và Câu lạc bộ Hướng dẫn viên du lịch nhí, tạo thêm không gian thực hành ngoại ngữ gắn với đặc thù địa phương.
Tuy nhiên, việc mở rộng giảng dạy song ngữ ở các môn học ngoài tiếng Anh vẫn gặp rào cản về năng lực ngoại ngữ của giáo viên bộ môn. Công nghệ và AI hỗ trợ hiệu quả trong xây dựng học liệu song ngữ, nhưng việc truyền đạt chính xác thuật ngữ chuyên ngành và điều hành tiết học bằng tiếng Anh vẫn là thách thức đối với những giáo viên chưa được đào tạo về giảng dạy song ngữ.
Cô Lê Thị Thanh Hoa, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Vũng Tàu cho rằng để triển khai đồng bộ cần có lộ trình và quy định cụ thể về tỷ lệ tiết dạy song ngữ, chính sách đãi ngộ với đội ngũ phù hợp. Bà đề xuất nâng phụ cấp ưu đãi đứng lớp từ 40% hiện nay lên 50% đối với giáo viên giảng dạy song ngữ.
Về lâu dài, tiếng Anh cần hiện diện thường xuyên trong đời sống, từ nhà trường, gia đình đến hệ thống biển chỉ dẫn, thông báo và dịch vụ công cộng, tạo môi trường thực hành tự nhiên cho học sinh.
Triển khai theo lộ trình phù hợp
Thành phố Hồ Chí Minh có nền tảng thuận lợi trong thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Thành phố có 8 năm liên tục dẫn đầu cả nước về điểm trung bình môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông; hơn 90% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai chương trình tiếng Anh tăng cường và các chương trình song ngữ từ nhiều năm.
Từ năm 2014, Thành phố đã thực hiện Đề án dạy và học tích hợp các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh theo chương trình Anh và Việt Nam, học sinh và giáo viên đã quen thuộc với việc tiếp cận kiến thức khoa học bằng tiếng Anh.
Cùng với đó, hệ thống 69 trường thực hiện mô hình trường quốc tế, hơn 60 cơ sở giáo dục đại học, hơn 150 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và 1.915 trung tâm ngoại ngữ là nền tảng xây dựng và phát triển môi trường sử dụng và giao tiếp bằng tiếng Anh tại thành phố.
Tuy nhiên, việc triển khai đồng bộ lộ trình hướng tới mục tiêu đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học của thành phố vẫn gặp thách thức khi đội ngũ giáo viên tiếng Anh và giáo viên dạy các môn bằng tiếng Anh còn thiếu và chưa đồng đều về chất lượng. Sự chênh lệch về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và khả năng xã hội hóa giữa khu vực trung tâm với ngoại thành, ven đô cũng đặt ra yêu cầu có lộ trình phù hợp.
Mới đây, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.”
Kế hoạch hướng tới mục tiêu tiếng Anh được sử dụng rộng rãi, thường xuyên và hiệu quả trong dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp, quản lý và sinh hoạt chuyên môn; hình thành hệ sinh thái tiếng Anh của thành phố.
Thành phố chủ trương áp dụng lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực, ưu tiên củng cố các điều kiện nền tảng trước khi thực hiện các mức độ cao hơn; bảo đảm việc triển khai thực chất, hiệu quả, không tạo áp lực cho cơ sở giáo dục và địa phương.
Giai đoạn 2026-2030, thành phố tập trung xây dựng nền tảng, chuẩn bị đủ các điều kiện triển khai. Trong đó, năm học 2026-2027, các cơ sở giáo dục tập trung rà soát các điều kiện thực hiện (đội ngũ và hoạt động giáo dục) và ban hành kế hoạch triển khai của đơn vị.
Năm học 2027-2028, thành phố đặt mục tiêu ít nhất 30% trường xây dựng hoàn chỉnh môi trường sử dụng tiếng Anh và 15% trường tổ chức dạy các môn học bằng tiếng Anh; đến năm học 2029-2030, ít nhất 40% trường xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh và 30% trường tổ chức dạy các môn học bằng tiếng Anh.
Giai đoạn 2031-2035, thành phố phấn đấu đạt các mục tiêu cốt lõi về chuẩn năng lực tiếng Anh của đội ngũ, bồi dưỡng phương pháp, thiết kế chương trình dạy học bằng tiếng Anh và xây dựng môi trường tiếng Anh học đường; đồng thời, phấn đấu khoảng 50% trường phổ thông sẽ thực hiện chương trình giáo dục tích hợp theo nhu cầu tự nguyện của người học.
Giai đoạn 2036-2045, thành phố phấn đấu tăng tỷ lệ trường phổ thông thực hiện chương trình giáo dục tích hợp lên 60-70%; hiện đại hóa và song ngữ hóa môi trường học tập, môi trường giáo dục.
Để thực hiện các mục tiêu đề ra, thành phố xác định nâng cao năng lực ngoại ngữ của đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ trọng tâm, thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng. Giáo viên các môn học khác được phân công giảng dạy bằng tiếng Anh phải đạt năng lực ngoại ngữ tối thiểu bậc 4 ở cấp tiểu học và trung học cơ sở, bậc 5 ở cấp trung học phổ thông; đồng thời hoàn thành bồi dưỡng phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ.
Cùng với bồi dưỡng đội ngũ, thành phố nghiên cứu xây dựng các chính sách hỗ trợ, thu hút giáo viên tiếng Anh về địa bàn khó khăn; cơ chế cho người nước ngoài sử dụng thành thạo tiếng Anh tham gia giảng dạy tại cơ sở giáo dục công lập; cơ chế phát hiện, đãi ngộ học sinh có năng lực tiếng Anh nổi trội và hỗ trợ nhà giáo học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng trong và ngoài nước.
Về chuyên môn, thành phố định hướng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và phát triển môi trường sử dụng tiếng Anh, trong đó tập trung phát triển đầy đủ bốn kỹ năng ngoại ngữ. Thành phố cũng tổ chức thí điểm, đánh giá, hoàn thiện chương trình dạy học bằng tiếng Anh trước khi nhân rộng; thí điểm chương trình tích hợp tiếng Anh ở bậc mầm non.
Bên cạnh đó, thành phố chú trọng mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh ngoài lớp học, huy động các nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, ưu tiên địa bàn ngoại thành và khu vực còn khó khăn./.
Khánh Hòa: Hơn 69 tỷ đồng đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học
Năm 2027, Khánh Hòa sẽ tập trung chuẩn bị đồng bộ về nhân lực và hạ tầng, đẩy mạnh truyền thông; bồi dưỡng đội ngũ; đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra; tăng cường hợp tác quốc tế.
