Dưới góc độ phát triển ngành kinh tế mũi nhọn, giá trị của các cơ chế, chính sách đặc thù ngoài khả năng thu hút thêm những dự án đầu tư quy mô lớn, sẽ góp phần tạo cơ hội để các địa phương, cộng đồng dân cư khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch. Đây cũng là vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm khi thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch.
Giải trình trước Quốc hội sáng 11/11, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, Nghị quyết được thiết kế theo hướng tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo đột phá cho phát triển du lịch, đồng thời bảo đảm chính sách đi đúng đối tượng, phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội và tính bền vững.
Với 65 lượt ý kiến phát biểu tại tổ và 13 lượt ý kiến tại hội trường, các đại biểu cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến thảo luận, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý dự thảo, tập trung làm rõ các vấn đề về nguyên tắc, địa bàn, tiêu chí và điều kiện áp dụng chính sách.
Chính sách rộng mở trên cả nước
Làm rõ nguyên tắc xây dựng Nghị quyết, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết cơ quan soạn thảo đã rà soát theo hướng chỉ lựa chọn những vấn đề thực sự cấp bách, có tính đặc thù; đối với một số chính sách mới, thực hiện thí điểm có thời hạn và thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.
Đáng chú ý, về địa bàn áp dụng, Bộ trưởng khẳng định Nghị quyết không chỉ dành cho một số địa phương có lợi thế hoặc những trung tâm du lịch lớn, mà hướng tới phát triển du lịch trên phạm vi cả nước.
Theo đó, bên cạnh ba cực tăng trưởng du lịch là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, các địa bàn khác được xác định theo quy hoạch hệ thống du lịch, phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
Đặc biệt, tiếp thu ý kiến đại biểu về điều kiện thực tế và tiềm năng của từng vùng, Bộ trưởng cho biết sẽ quan tâm hơn đến khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
“Tiếp thu ý kiến của các đại biểu về điều kiện thực tế, chúng tôi cũng sẽ đặc biệt quan tâm hơn khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, là nơi có rất nhiều tiềm năng về miệt vườn sông nước, khí hậu mát mẻ, có nhiều di tích lịch sử thuận lợi cho việc phát triển du lịch, để xem xét bổ sung phù hợp,” Bộ trưởng nhấn mạnh.
Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu phân bổ cơ hội phát triển du lịch phải gắn với đặc điểm tài nguyên, lợi thế và điều kiện của từng địa bàn. Không chỉ tập trung vào những cực tăng trưởng đã được xác định, chính sách còn cần tạo điều kiện để các vùng có tiềm năng nhưng chưa được khai thác tương xứng tham gia sâu hơn vào chuỗi phát triển du lịch.
Một nội dung khác được nhiều đại biểu quan tâm là khả năng tiếp cận chính sách của doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các mô hình du lịch cộng đồng.
Theo Bộ trưởng: “Dự thảo đã thiết kế các nhóm chính sách riêng cho những đối tượng này, trong đó bổ sung hợp tác xã vào nhóm được hưởng lợi; mở rộng hỗ trợ hạ tầng giao thông kết nối từ các trục giao thông chính đến điểm du lịch cộng đồng; hỗ trợ xúc tiến, pháp lý, thủ tục tài chính, đầu tư và phát triển cơ sở lưu trú cộng đồng.”
Dự thảo cũng bổ sung những chính sách ưu đãi phù hợp đối với các dự án du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, xuất phát từ ý kiến đại biểu về yêu cầu bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ các dự án.
Bộ trưởng cho biết, dự thảo xác định 5 tiêu chí đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ, gồm tiêu chí về loại hình, địa bàn, quy mô và hai tiêu chí quan trọng là hiệu quả kinh tế - xã hội, phát triển bền vững.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu để thể chế hóa đầy đủ thêm chính sách cho các nhóm này khi sửa đổi Luật Du lịch trình Quốc hội năm 2027,” Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh.
Siết điều kiện, ngăn trục lợi chính sách
Nếu các chính sách dành cho du lịch cộng đồng hướng đến mở rộng sự tham gia của người dân và các chủ thể kinh tế quy mô nhỏ, thì nhóm chính sách đối với dự án du lịch lớn được thiết kế nhằm tạo sức bật về đầu tư, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của ngành.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Nghị quyết số 26 xác định hai nhóm dự án là dự án du lịch động lực và dự án du lịch chất lượng cao. Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị quyết bổ sung nhóm dự án du lịch chất lượng cao mang tính chiến lược, hướng tới những dự án có quy mô, sức lan tỏa mạnh và tầm vóc quốc tế.
Định hướng này gắn với mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới, trong khi hiện nay đang ở vị trí thứ 52.
Tuy nhiên, cùng với việc tạo cơ chế khuyến khích đầu tư, dự thảo cũng đặt ra những điều kiện nhằm bảo đảm chính sách thực sự phục vụ phát triển du lịch, không bị lợi dụng để hưởng ưu đãi trong những lĩnh vực kinh doanh khác.
Giải trình băn khoăn của đại biểu tỉnh Đồng Nai về việc làm thế nào để chính sách đến đúng các dự án du lịch, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng số vốn đầu tư. Các lĩnh vực casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản không thuộc phạm vi được tính để hưởng chính sách ưu đãi.
“Việc loại trừ này nhằm tránh nguy cơ trục lợi chính sách trong các dự án ưu đãi,” Bộ trưởng nêu rõ.
Bên cạnh đó, dự thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu, kết hợp đánh giá môi trường và đánh giá kinh tế đối với cả nhóm dự án, đồng thời bổ sung yêu cầu giải ngân tối thiểu 30% trong thời hạn 3 năm. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu bổ sung điều kiện để bảo đảm dự án được triển khai và đưa vào hoạt động hiệu quả.
Đối với các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới, nông thôn, dự thảo vẫn giữ điều kiện về vốn và lao động ở mức 50%.
Trước băn khoăn của đại biểu về khả năng tiếp cận chính sách tại những địa bàn còn nhiều khó khăn, Bộ trưởng phân biệt rõ hai nhóm chính sách đang được thực hiện: chính sách hỗ trợ của Nhà nước từ nguồn Trung ương và địa phương; chính sách ưu đãi đối với các dự án, như giảm thuế, giảm thu của địa phương nhằm thúc đẩy đầu tư.
“Chúng tôi khẳng định các địa bàn khó khăn vẫn được tiếp cận song song cả hai chính sách này,” Bộ trưởng khẳng định.
Liên quan đến một số mô hình kinh doanh du lịch mới và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng những hoạt động đã và đang vận hành tốt thì không cần thiết phải đưa vào diện kiểm soát thử nghiệm.
Đối với kinh tế đêm, nội dung cần thử nghiệm là áp dụng khung giờ 24/7 do có ảnh hưởng đến đời sống người dân, còn hoạt động kinh doanh ban đêm thông thường vẫn được duy trì như hiện nay.
“Ở đây có sự diễn đạt chưa rõ dẫn đến hiểu nhầm, chúng tôi vừa tiếp thu và sẽ điều chỉnh là đối với kinh tế đêm, chỉ thử nghiệm áp dụng khung giờ 24/7 vì ảnh hưởng đến đời sống người dân, còn kinh doanh đêm thông thường chúng ta đã và đang làm khá tốt,” Bộ trưởng giải thích.
Về mối quan hệ giữa dự thảo Nghị quyết với Luật Thủ đô, Luật Phát triển đô thị và các cơ chế đặc thù khác, Bộ trưởng khẳng định dự thảo không thu hẹp những thẩm quyền đặc thù đã được phân quyền cho các thành phố. Khoản 2 Điều 14 đã được chỉnh lý theo nguyên tắc văn bản nào có mức ưu đãi cao hơn thì áp dụng theo văn bản đó.
Đối với các vấn đề liên quan đến bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển di sản văn hóa trong hoạt động du lịch, quyền lợi của người dân, đào tạo nhân lực chất lượng cao và chính sách hỗ trợ toàn diện, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu các dự án phải tạo ra sản phẩm du lịch thực chất, lấy hiệu quả của sản phẩm làm tiêu chí đánh giá.
Có thể thấy, yêu cầu đặt ra đối với các cơ chế, chính sách đặc thù lần này vừa đòi hỏi tạo thêm ưu đãi để thu hút đầu tư, vừa phải bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, tạo ra giá trị thực chất cho ngành du lịch và cộng đồng.
Từ những dự án quy mô lớn có sức cạnh tranh quốc tế đến các mô hình du lịch cộng đồng gắn với tài nguyên bản địa, mỗi chính sách đều cần được thiết kế để phát huy đúng lợi thế, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn di sản và lợi ích của người dân. Đây cũng là cơ sở để Nghị quyết khi được ban hành không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, mà thực sự tạo nền tảng cho du lịch Việt Nam phát triển đồng bộ, bền vững, từng bước khẳng định vị thế của một ngành kinh tế mũi nhọn./.