Xung đột chiến sự tại khu vực Trung Đông đã làm thiếu hụt nguồn nhiên liệu và đẩy giá xăng dầu tăng cao. Ngành hàng không đang chịu sự tác động rõ rệt khi các hãng hàng không khai thác nhiều đường bay sẽ rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ do không bù đắp được chi phí nhiên liệu phát sinh.
Vận tải hàng không đối mặt nhiều khó khăn
Trong báo cáo Bộ Xây dựng đánh giá tác động chiến tranh khu vực Trung Đông và đề xuất các giải pháp ứng phó với việc tăng giá nhiên liệu hàng không, theo ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, xung đột chiến sự giữa Mỹ-Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026 đã khiến nhiều quốc gia Trung Đông đóng cửa hoặc hạn chế không phận (như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, UAE, Israel) và nhiều sân bay lớn tạm dừng hoạt động (như Dubai, Abu Dhabi, Doha).
“Diễn biến giao tranh đến nay đã khiến nhiều tuyến bay nối châu Âu-châu Á qua vùng Vịnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng, không chỉ tác động đến hoạt động di chuyển của hành khách mà cả luồng di chuyển của hàng hóa, vật tư, trang thiết bị qua đường hàng không. Tình hình này đã gây ra gián đoạn quy mô lớn đối với mạng bay toàn cầu, nhiều hãng hàng không quốc tế đã phải hủy hoặc điều chỉnh lịch khai thác,” ông Dũng nói.
Mặt khác, chiến sự giữa Mỹ-Israel và Iran diễn ra trong bối cảnh ngành hàng không Việt Nam đang trên đà phát triển với tăng trưởng thị trường năm 2025 đạt 83,5 triệu hành khách, tăng 10,8% so 2024 và 1,5 triệu tấn hàng hóa, tăng 18,5% so năm 2024.
Hai tháng đầu năm 2026 cũng ghi nhận sự bùng nổ của thị trường du lịch Việt Nam, đặc biệt là du lịch quốc tế với 4,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 18,1% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó nổi bật là các thị trường mới như Ấn Độ, châu Âu, châu Phi, châu Mỹ có sự tăng trưởng đột phá. Kết quả này có sự đóng góp lớn của vận tải hàng không khi đảm nhiệm vận chuyển hơn 80% lượng khách du lịch quốc tế.
Vận tải hàng không sẽ phải đối mặt với tình hình hết sức khó khăn trong các tháng tới đây do việc tăng giá nhiên liệu, sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương trực tiếp, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa và việc siết chặt chi tiêu của người dân.
Việc xảy ra xung đột đã ảnh hưởng ngay đến hoạt động khai thác vận tải hàng không giữa Việt Nam và Trung Đông do 3 hãng hàng không Qatar Airways, Emirates và Etihad Airways khai thác khi đã phải hủy hàng loạt các chuyến bay và hàng chục nghìn hành khách bị ảnh hưởng.
“Với tính chất phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, có thể thấy vận tải hàng không sẽ phải đối mặt với tình hình hết sức khó khăn trong các tháng tới đây do việc tăng giá nhiên liệu, sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương trực tiếp, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa và việc siết chặt chi tiêu của người dân. Điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến các hãng hàng không Việt Nam cũng như các đơn vị cung cấp dịch vụ ngành hàng không khi đã chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để phục vụ dịp cao điểm 30/4-1/5, cao điểm Hè 2026 cũng như mục tiêu tăng trưởng 2 con số của năm 2026,” Cục trưởng Cục Hàng không đánh giá.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay từ đầu tháng Tư
Phía Cục Hàng không Việt Nam cũng thông tin thêm, do gián đoạn nguồn cung dầu thô qua eo biển Hormuz (Iran), giá nhiên liệu Jet A-1 Singapore tăng từ 83,32 USD/thùng lên đỉnh 231,42 USD/thùng (ngày 4/3), tức tăng 160% và dự báo sẽ tiếp tục giữ ở mức cao, xấp xỉ 170 USD/thùng trong tháng Ba do lo ngại căng thẳng leo thang, nguồn cung vẫn hạn chế.
Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA), giá nhiên liệu Jet A-1 sẽ khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không sẽ đội thêm 50-60% và nếu giá Jet A-1 tăng đến mức 200USD/thùng trở lên thì chi phí của hãng hàng hàng không sẽ tăng trên 70%.
Ngoài ra, tình hình nguồn cung dầu thô căng thẳng khiến các nhà máy lọc dầu châu Á (đối tác cung cấp chính của Việt Nam) phải cắt giảm công suất và các nước cấm xuất khẩu sản phẩm để đảm bảo nguồn cung trong nước. Trong khi đó, Việt Nam là nước phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hàng không với 70% nhu cầu là nhập khẩu và trên 60% là đến từ Thái Lan và Trung Quốc.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không cung cấp cho hãng hàng không Việt Nam ngay từ đầu tháng 4/2026 và các tháng tiếp theo là hiện hữu
Theo báo cáo của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Nhiên liệu Hàng không Việt Nam (Skypec) và Công ty cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (Petrolimex Aviation), các đơn vị này đảm bảo được việc cung cấp xăng dầu cho các hãng hàng không đến hết 31/3/2026 theo kế hoạch và hợp đồng.
“Mặc dù các đơn vị đã triển khai việc mua hàng để phục vụ cho tháng 4/2026, tuy nhiên, các đối tác cung cấp ở Singapore, Thái Lan, Trung Quốc đang trì hoãn việc giao hàng vì nhiều lý do và có thể áp dụng ngay điều khoản bất khả kháng để chấm dứt hợp đồng. Do vậy, nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không cung cấp cho hãng hàng không Việt Nam ngay từ đầu tháng 4/2026 và các tháng tiếp theo là hiện hữu,” Cục trưởng Cục Hàng không Uông Việt Dũng nhìn nhận.
Hiện tại, Skypec, Petrolimex Aviation, Công ty cổ phần thương mại Xăng dầu Tân Sơn Nhất (Tapetco) đang tìm kiếm các nguồn cung cấp khác, chấp nhận mức giá cao để phục vụ cho kế hoạch sản xuất kinh doanh trong tháng 4/2026 và các tháng sau đó, tuy nhiên trong bối cảnh hiện tại, việc tìm được nhà cung cấp mới là khó khả thi.
Bên cạnh đó, nguồn cung cấp nội địa từ hai nhà máy lọc dầu là Nghi Sơn và Dung Quất cũng khó có thể ngay lập tức nâng công suất sản xuất JetA1 do còn phải cân đối với các sản phẩm xăng dầu khác để đảm bảo hoạt động của nền kinh tế.
Càng bay càng lỗ
Đối với các hãng hàng không Việt Nam, giá nhiên liệu chiếm tỷ trọng rất lớn trong chi phí vận hành. Thông thường chi phí nhiên liệu bay đang chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không, tùy thuộc vào độ tuổi đội bay, hiệu suất khai thác và loại đường bay.
"Việc phải điều chỉnh lộ trình bay tránh không phận đóng (bay xa thêm, bay vòng) cũng làm tăng thời gian bay, tiêu hao nhiên liệu, chi phí làm thêm giờ của tổ bay và bảo dưỡng, sẽ càng làm giảm lợi nhuận của hoạt động kinh doanh hàng không," ông Dũng cho hay.
Giá nhiên liệu tăng cao khiến các đường bay không còn hiệu quả, nhiều đường bay sẽ rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ do không bù đắp được chi phí nhiên liệu phát sinh.
Ngoài ra, chi phí gián tiếp cũng gia tăng phí bay qua hành lang thay thế và phụ phí rủi ro bảo hiểm bay đều tăng vọt do đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng.
Theo báo cáo của Vietnam Airlines, Vietjet Air, Sun PhuQuoc Airways,… với mức giá dầu Jet A-1 khoảng 200-230 USD/thùng như những ngày vừa qua, chi phí khai thác của Vietnam Airlines sẽ tăng thêm khoảng 50-60%/tháng so với trước xung đột. Con số này của Sun PhuQuoc Airways là 30%. VietJet Air với quy mô khai thác như hiện tại, với mức giá Jet A-1 như trên, chi phí khai thác của hãng sẽ tăng thêm 2.000 tỷ đồng mỗi tháng.
“Giá nhiên liệu tăng cao khiến các đường bay không còn hiệu quả, nhiều đường bay sẽ rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ do không bù đắp được chi phí nhiên liệu phát sinh, do vậy các hãng hàng không Việt Nam đang phải rà soát lại hoạt động khai thác, bố trí sắp xếp lại lịch bay từ tháng 4/2026 để giảm tiêu hao nhiên liệu cũng như tránh việc hủy chuyến do bị gián đoạn cung ứng nhiên liệu hàng không,” ông Dũng nói.
Hơn nữa, các cảng hàng không, các đơn vị cung cấp dịch vụ phục vụ mặt đất cũng chịu tác động lớn đến hoạt động khai thác trước nguy cơ sụt giảm số chuyến bay, chi phí dầu diesel tăng đột biến dẫn đến chi phí vận hành phương tiện, thiết bị tại cảng hàng không tăng cao.
Hỗ trợ thuế phí, mở rộng nguồn cung nhiên liệu
Trước diễn biến phức tạp của tình hình chiến sự, để giảm thiểu những tác động từ diễn biến giá nhiên liệu có xu hướng gia tăng và bảo đảm khả năng duy trì hoạt động khai thác của các hãng hàng không Việt Nam, Cục Hàng không đề xuất Bộ Xây dựng kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đối với đến hết tháng 5/2026; bổ sung nhiên liệu bay vào danh mục hàng hóa được giảm VAT từ 10% xuống mức phù hợp.
Chính phủ cho phép áp dụng thu phụ thu nhiên liệu hàng không đối với vé máy bay nội địa với cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo các mức giá nhiên liệu hàng không thực tế; chỉ đạo các bộ, ngành liên quan xem xét việc điều chỉnh giá trần trên các đường bay nội địa trong trường hợp cần thiết để duy trì hoạt động khai thác hàng không; thiết lập cơ chế làm việc cấp cao với các nước có chính sách hạn chế xuất khẩu (như Thái Lan, Trung Quốc) để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu hàng không Việt Nam thực hiện được các hợp đồng mua nhiên liệu Jet A-1 đã ký cũng như việc mua hàng trong tương lai; thông qua chính sách giảm 50% phí trong lĩnh vực hàng không như phí cất hạ cánh, điều hành bay (tương tự như giai đoạn COVID-19).
Chính phủ xem xét sớm ban hành Nghị định sửa đổi thuế xuất nhập khẩu ưu đãi với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào.
Bên cạnh đó, Cục Hàng không kiến nghị Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ về thuế, phí liên quan đến các doanh nghiệp hàng không. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có chính sách hỗ trợ tài chính, tăng giới hạn tín dụng, tăng mức bảo lãnh thanh toán theo thư tín dụng cho các các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu hàng không Việt Nam để đảm bảo nguồn cung và các doanh nghiệp vận tải hàng không bổ sung nguồn lực cần thiết để duy trì hoạt động khai thác.
Bộ Công Thương thúc đẩy mở rộng nguồn cung cho thị trường; chỉ đạo các nhà máy lọc dầu trong nước (Dung Quất, Nghi Sơn) tăng tối đa công suất sản xuất Jet A-1 và cung cấp cho các hãng hàng không Việt Nam với mức giá hợp lý.
Bộ Ngoại giao hỗ trợ làm việc với các quốc gia, nhà chức trách hàng không quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị cung ứng xăng dầu tiếp cận nguồn hàng và các hãng hàng không Việt Nam được duy trì lượt cất, hạ cánh (slot bay) lịch sử.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục hỗ trợ xúc tiến, quảng bá du lịch đối với những thị trường tiềm năng, có sức tăng trưởng ấn tượng như những tháng đầu năm; Bộ Công an tăng cường bảo đảm an ninh trật tự tại các khu vực cảng hàng không, sân bay./.