Sở hữu cảnh quan núi đá vôi hùng vĩ, thảo nguyên Đồng Lâm thơ mộng cùng bản sắc văn hóa đa dạng của đồng bào các dân tộc, Hữu Liên (Lạng Sơn) đang trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch vùng Đông Bắc.
Phát huy lợi thế thiên nhiên, gắn phát triển du lịch sinh thái với bảo tồn văn hóa và nâng cao đời sống người dân, địa phương từng bước khẳng định hướng đi bền vững cho du lịch cộng đồng.
Vẻ đẹp nguyên sơ giữa đại ngàn
Nằm cách Hà Nội khoảng hai giờ di chuyển, xã Hữu Liên gây ấn tượng với du khách bởi cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, những dãy núi đá vôi trùng điệp, thung lũng xanh mướt và những bản làng bình yên. Địa hình karst đặc trưng cùng hệ sinh thái rừng phong phú đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, mở ra nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên.
Một trong những điểm đến không thể bỏ qua khi đến Hữu Liên là thảo nguyên Đồng Lâm. Được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi, nơi đây mang vẻ đẹp biến đổi theo mùa, khi là đồng cỏ xanh mênh mông, lúc lại trở thành hồ nước rộng lớn, trong xanh.
Vào mùa khô, Đồng Lâm hiện lên với những thảm cỏ trải dài, không gian thoáng đãng và đàn ngựa, đàn bò thong dong gặm cỏ. Khung cảnh bình yên, mộc mạc tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động cắm trại, dã ngoại, chụp ảnh và khám phá thiên nhiên. Du khách có thể dành cả ngày giữa thảo nguyên, tận hưởng không khí trong lành, tổ chức những bữa ăn ngoài trời và hòa mình vào không gian núi rừng yên tĩnh.
Khi mùa mưa đến, nước từ các khe núi đổ về, biến những cánh đồng cỏ thành hồ nước mênh mông, soi bóng núi đá. Sự thay đổi cảnh quan theo mùa mang đến những trải nghiệm khác biệt, tạo nên nét độc đáo hiếm có cho Đồng Lâm.
Bên cạnh thảo nguyên, hệ thống hang động cũng là điểm nhấn trong hành trình khám phá Hữu Liên. Trong đó, hang Xoong Pong, nằm ở khu vực cuối Đồng Lâm, thu hút những du khách yêu thích khám phá bởi vẻ đẹp hoang sơ và hệ thống nhũ đá tự nhiên. Những khối nhũ đá với hình thù đa dạng góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho cảnh quan địa chất nơi đây.
Đặc biệt, Khu dự trữ thiên nhiên Hữu Liên với diện tích khoảng 8.900ha là tài nguyên quý giá để phát triển du lịch sinh thái. Khu vực này có hệ động, thực vật phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường tự nhiên. Những cánh rừng nguyên sinh, hệ thống suối, hồ và hang động tạo điều kiện phát triển các hoạt động tham quan, trekking, khám phá thiên nhiên và nghiên cứu đa dạng sinh học.
Nhờ những lợi thế đó, Hữu Liên đã hình thành các điểm du lịch và tuyến trải nghiệm gắn với Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.
Đáng chú ý, du lịch thể thao mạo hiểm, đặc biệt là hoạt động leo núi, ngày càng thu hút du khách trong nước và quốc tế. Mỗi năm, địa phương đón hơn 25.000 lượt khách tham gia các hoạt động này, với doanh thu ước đạt trên 10 tỷ đồng.
Đánh thức bản sắc văn hóa bản địa
Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan thiên nhiên, Hữu Liên còn là vùng đất giàu bản sắc văn hóa với sự chung sống của 11 dân tộc, trong đó văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông cùng những phong tục, tập quán, lễ hội và nghề truyền thống đã trở thành nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng.
Đến Hữu Liên, du khách có cơ hội trải nghiệm cuộc sống thường ngày của người dân trong những ngôi nhà sàn truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương và tham gia các hoạt động văn hóa đặc sắc. Những trải nghiệm như làm bánh bí, gói bánh chưng đen, chế biến bánh giò bầu hay nấu rượu men lá giúp du khách hiểu hơn về phong tục, tập quán và nét khéo léo trong đời sống của đồng bào.
Ẩm thực cũng là một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của du lịch Hữu Liên. Những món ăn mang đậm hương vị núi rừng như khâu nhục, bánh chưng đen, bánh bí đỏ, bánh giò bầu, cá suối, ốc núi và rau rừng được chế biến từ nguyên liệu bản địa, theo phương thức truyền thống. Mỗi món ăn không chỉ mang hương vị riêng mà còn chứa đựng câu chuyện về đời sống, tập quán sản xuất và văn hóa ẩm thực của người dân địa phương.
Bên cạnh ẩm thực, các hoạt động văn hóa dân gian cũng được chú trọng bảo tồn và giới thiệu đến du khách. Những làn điệu hát Then, đàn Tính của người Tày, Nùng, hát Páo Dung của đồng bào Dao cùng các hình thức diễn xướng truyền thống tạo nên không gian giao lưu văn hóa đặc sắc. Du khách có thể tham gia các buổi biểu diễn, giao lưu văn nghệ, qua đó hiểu thêm về đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc.
Đặc biệt, Lễ hội Trò Ngô là một trong những nét văn hóa tiêu biểu của địa phương, được công nhận là Di sản Văn hóa phi Vật thể quốc gia năm 2017. Lễ hội không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng mà còn thể hiện những phong tục, tập quán được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Cùng với các lễ hội mùa Xuân và trò chơi dân gian truyền thống, đây là những sản phẩm văn hóa có giá trị, góp phần làm phong phú trải nghiệm của du khách khi đến Hữu Liên.
Việc đưa văn hóa bản địa vào các hoạt động du lịch không chỉ tạo sức hút cho điểm đến mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng. Người dân vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu những giá trị đặc trưng của quê hương đến du khách.
Phát triển du lịch cộng đồng gắn với sinh kế bền vững
Tận dụng lợi thế cảnh quan và văn hóa, Hữu Liên đang từng bước hình thành hệ thống dịch vụ du lịch cộng đồng, trong đó homestay là sản phẩm chủ lực.
Đến nay, toàn xã có gần 40 cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch, trong đó nhiều cơ sở đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng dịch vụ. Đáng chú ý, Làng du lịch cộng đồng Hữu Liên đã đạt Giải thưởng Du lịch ASEAN năm 2025, ghi nhận những nỗ lực của địa phương trong phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và tài nguyên thiên nhiên.
Các homestay tại Hữu Liên không chỉ đáp ứng nhu cầu lưu trú mà còn mang đến cho du khách cơ hội trải nghiệm không gian sinh hoạt truyền thống của đồng bào dân tộc. Những ngôi nhà sàn được gìn giữ, cải tạo phù hợp với nhu cầu nghỉ dưỡng nhưng vẫn bảo đảm nét kiến trúc đặc trưng, tạo nên sự gần gũi, thân thiện.
Tại đây, du khách có thể cùng người dân tham gia các hoạt động sản xuất nông nghiệp như gặt lúa, làm vườn, chèo thuyền, chế biến món ăn truyền thống và tìm hiểu nghề thủ công. Những trải nghiệm giản dị này góp phần tạo nên sự khác biệt của du lịch cộng đồng Hữu Liên so với các loại hình du lịch nghỉ dưỡng thông thường.
Việc phát triển du lịch cũng mở ra cơ hội tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân thông qua các dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn tham quan và bán sản phẩm địa phương. Thay vì chỉ khai thác tài nguyên thiên nhiên, người dân có thể trực tiếp tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch, biến những giá trị văn hóa và sinh hoạt truyền thống thành nguồn lực phát triển kinh tế.
Giai đoạn 2020-2025, Hữu Liên đón trên 186.249 lượt khách, tổng doanh thu du lịch đạt hơn 52,11 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy du lịch đang từng bước trở thành một hướng phát triển kinh tế quan trọng, góp phần cải thiện đời sống và tạo thêm sinh kế cho người dân.
Năm 2026, Ủy ban Nhân dân xã Hữu Liên xây dựng đề án phát triển làng du lịch cộng đồng, tập trung khai thác các lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, không gian làng bản, kiến trúc nhà ở truyền thống, phong tục tập quán, lễ hội dân gian và ẩm thực địa phương. Đề án hướng tới hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động du lịch.
Cùng với đó, địa phương chú trọng phát triển các điểm tham quan, danh lam thắng cảnh và tuyến du lịch số 1 thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn; nâng cao chất lượng cơ sở lưu trú, tăng cường quảng bá và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động du lịch.
Theo định hướng đến năm 2030, Hữu Liên phấn đấu đón 210.000 lượt khách, doanh thu du lịch đạt 67,2 tỷ đồng, đưa du lịch trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng hàng đầu của địa phương. Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã tiếp tục huy động các nguồn lực, thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển hạ tầng và đa dạng hóa sản phẩm du lịch.
Đáng chú ý, năm 2026, Làng du lịch cộng đồng Hữu Liên là một trong 5 đại diện của Việt Nam đăng ký tham gia Giải thưởng “Làng Du lịch tốt nhất” (Best Tourism Villages) do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc tổ chức. Đây là cơ hội để địa phương quảng bá hình ảnh, giới thiệu những giá trị nổi bật của cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa đến bạn bè quốc tế.
Với định hướng phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường và bảo tồn di sản, Hữu Liên đang từng bước xây dựng hình ảnh điểm đến sinh thái cộng đồng đặc sắc của xứ Lạng. Từ những thảo nguyên xanh, núi đá vôi hùng vĩ đến nếp nhà sàn và những làn điệu dân ca truyền thống, mỗi giá trị đều góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất này.
Quan trọng hơn, khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, những giá trị thiên nhiên và văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cộng đồng./.