Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An - “địa chỉ đỏ” thiêng liêng lưu giữ những kỷ vật vô giá về quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đang chuyển mình mạnh mẽ trong xu thế công nghệ.
Bằng việc đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động và không gian tương tác thực tế ảo, nơi đây đã mở ra phương thức tiếp cận hoàn toàn mới, đưa các giá trị văn hóa, lịch sử của di sản vượt qua giới hạn không gian để lan tỏa sâu rộng đến đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế.
Bước vào không gian “trải nghiệm chủ động”
Những năm gần đây, hình ảnh một Khu di tích mang tính truyền thống, phục vụ du khách theo phương thức cũ đã dần được thay thế bằng một diện mạo hiện đại, mang đậm hơi thở công nghệ.
Điểm nhấn rõ nét nhất là sự chuyển dịch từ tư duy “phục vụ thụ động” sang “trải nghiệm chủ động” của du khách.
Tại Khu di tích Kim Liên, hạ tầng công nghệ phục vụ tham quan số đã được đưa trực tiếp vào không gian trưng bày tại Nhà trưng bày ở Cụm di tích Làng Sen và Khu mộ bà Hoàng Thị Loan.
Hệ thống màn hình cảm ứng tích hợp công nghệ thực tế ảo VR 360 độ và thực tế ảo tăng cường AR đã mang đến cho người xem một phương thức tiếp cận không gian hoàn toàn mới.
Thay vì chỉ chiêm ngưỡng hiện vật qua tủ kính và nghe thuyết minh thông thường, giờ đây du khách có thể tự do tương tác, quan sát hiện vật đa chiều và lựa chọn lộ trình tham quan linh hoạt theo nhu cầu cá nhân.
Đặc biệt, hệ thống thuyết minh tự động giai đoạn 1 thông qua ứng dụng (app) “Di tích Kim Liên” và mã QR trên các thiết bị thông minh đã giải quyết bài toán quá tải hướng dẫn viên vào các mùa cao điểm.
Khách tham quan chỉ cần dùng điện thoại cá nhân quét mã QR tại các điểm di tích hay các hiện vật trưng bày là có thể tự tra cứu thông tin chi tiết.
Ứng dụng này hỗ trợ đa ngôn ngữ, tích hợp đa phương tiện và có sự tương tác linh hoạt nhờ trợ lý ảo trí tuệ nhân tạo (AI).
Bên cạnh tiếng Anh, khu di tích đang tiếp tục hoàn thiện phiên dịch sang tiếng Trung, tiếng Lào để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của các đoàn khách quốc tế.
Khách du lịch dùng tai nghe chuyên dụng có thể đi bất cứ đâu, khám phá bất cứ góc nhỏ nào họ muốn mà không cần phải phụ thuộc vào lịch trình di chuyển chung của đoàn.
Công nghệ kính thực tế ảo (VR) giúp người xem dễ dàng “bước vào” một thế giới số sống động.
Toàn cảnh Khu di tích Kim Liên cùng chuỗi các di tích gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của Bác Hồ trên khắp mọi miền đất nước được tái hiện chân thực bằng công nghệ 3D -360 độ.
Từng gian nhà tranh, kỷ vật, kết hợp với âm thanh tư liệu sống động và khả năng tương tác cao mang lại cảm xúc như đang trực tiếp ngược dòng thời gian, sống trong những năm tháng niên thiếu của Người.
Một điểm mới là sự xuất hiện của máy chụp ảnh tự động ngay tại khuôn viên. Sau khi khép lại hành trình tham quan, du khách có thể dừng chân tại máy để chụp ảnh lưu niệm qua phần mềm chỉnh sửa chuyên nghiệp. Hình ảnh cá nhân của du khách sẽ được lồng ghép tinh tế, hiện lên trang trọng trên một ấn phẩm báo chí số và in ra trực tiếp để họ mang về làm kỷ niệm.
Việc thanh toán không dùng tiền mặt qua mã QR và ví điện tử tại quầy lưu niệm cũng như phòng thường trực đón tiếp đã mang lại sự tiện lợi, minh bạch, góp phần thúc đẩy xu hướng kinh tế số trong ngành du lịch văn hóa địa phương.
Ông Nguyễn Văn Hùng, một cựu chiến binh 70 tuổi từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: "Bản thân tôi là thương binh, chân đi lại khó khăn. Nhờ có hệ thống VR 360 độ, tôi vẫn có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn từng góc sân, giếng Cốc, lò rèn cố Điền hay ngôi nhà cụ Nguyễn Sinh Nhậm một cách sinh động. Công nghệ đã giúp những người hạn chế vận động như chúng tôi xóa bỏ rào cản để tiếp cận di sản."
Còn chị Alisa - du khách đến từ Vương quốc Anh ấn tượng với hệ thống dịch thuật thông minh LocaAI: "Hệ thống dịch thuật thời gian thực bằng AI tại đây làm tôi bất ngờ. Nó giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về bối cảnh lịch sử và những lý tưởng cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà không gặp rào cản ngôn ngữ."
Số hóa kho tư liệu, hiện vật
Đằng sau những trải nghiệm trực quan sinh động của du khách là một quá trình làm việc thầm lặng, bền bỉ của tập thể cán bộ, nhân viên Khu di tích Kim Liên trong quản lý chuyên môn và số hóa tài liệu, hiện vật. Xác định dữ liệu là cốt lõi của chuyển đổi số, đơn vị đã chủ động triển khai số hóa với quy mô lớn.
Tính đến nay, hơn 10.000 hiện vật, tài liệu hình ảnh lưu trữ tại kho tư liệu, cùng toàn bộ không gian di tích quê nội, quê ngoại và hai nhà trưng bày số 1, số 2 đã được chuẩn hóa, lưu trữ dưới dạng dữ liệu số.
Hiện tại, Khu di tích đang áp dụng phần mềm về lưu giữ tài liệu hiện vật do Cục Di sản văn hóa chuyển giao để thay thế hoàn toàn hệ thống phần mềm cũ.
Quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa nghiêm ngặt, mỗi ngày cán bộ phụ trách kho tiến hành cập nhật từ 10-15 hiện vật vào hệ thống. Công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ, độ chính xác cao; ngoài nội dung chụp ảnh và căn chỉnh hiện vật, cán bộ phải bóc tách dữ liệu về kích thước, nguồn gốc, gắn mã định danh cụ thể.
Việc chuyển đổi các tư liệu hành chính, hồ sơ công việc sang dạng số, áp dụng phần mềm quản lý văn bản, chữ ký số và hệ thống điện tử của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
Quy trình làm việc được rút gọn, dữ liệu được số hóa và liên thông thông suốt, giúp khắc phục triệt để tình trạng lưu trữ thủ công bằng giấy tờ truyền thống vốn dễ thất lạc và khó tra cứu.
Từ đó, một kho dữ liệu số dùng chung đang dần hình thành, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu khoa học và học tập tại đơn vị. Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên vẫn đang đối mặt với không ít rào cản.
Chị Phan Thị Quý, Trưởng phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Bảo quản và Trưng bày Khu di tích Kim Liên, thẳng thắn nhìn nhận, hạ tầng công nghệ tại đơn vị hiện nay chưa đồng bộ để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ 4.0. Nguồn nhân lực có trình độ công nghệ chuyên sâu, am hiểu cả về di sản lẫn kỹ thuật số vẫn còn thiếu vắng. Đặc biệt, bài toán kinh phí đầu tư cho các dự án số hóa quy mô lớn, dài hơi luôn là áp lực lớn đối với đơn vị. Mặt khác, hệ thống dữ liệu hiện tại vẫn còn tình trạng phân tán, chưa hình thành được cơ chế liên thông, chia sẻ và khai thác một cách đồng bộ ở cả cấp ngành lẫn liên ngành.
Ông Lâm Đình Hùng, Phó trưởng Ban quản lý Khu di tích Kim Liên, nhấn mạnh Chuyển đổi số là xu thế tất yếu, là động lực mạnh mẽ để bảo tồn và phát huy bền vững giá trị văn hóa, lịch sử vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định, đơn vị đã tổ chức nhiều lớp tập huấn bồi dưỡng kỹ năng số cho từ cán bộ chủ chốt, kế toán đến đội ngũ hướng dẫn viên, nhân viên kiểm kê, bảo quản, trưng bày. Sắp tới, lực lượng này sẽ tiếp tục được đào tạo chuyên sâu hơn để vận hành hiệu quả mô hình di tích thông minh.
Khu di tích Kim Liên đã và đang tập trung hoàn thiện trải nghiệm tuyến tham quan hành trình theo chân Bác đang trong quá trình thực hiện. Đơn vị sẽ đẩy mạnh kết nối liên thông dữ liệu số với Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn, Thể thao và Du lịch), các bảo tàng, khu di tích khác trong cả nước. Công tác đảm bảo an ninh thông tin sẽ được nâng cấp toàn diện theo tiêu chuẩn của ngành để bảo vệ an toàn tuyệt đối kho dữ liệu di sản.
Đặc biệt, giải pháp đăng ký tham quan tập trung qua hệ thống hotline và các nền tảng trực tuyến như website, facebook sẽ được tối ưu hóa nhằm kiểm soát khoa học lượng khách theo ngày, theo khung giờ, giảm tải cho khâu tiếp nhận truyền thống.
Các cuộc trưng bày, triển lãm chuyên đề nhân những ngày lễ lớn sẽ được số hóa nội dung mạnh mẽ, hướng tới hình thức trải nghiệm tương tác trực tiếp trên màn hình cảm ứng hoặc thiết bị cá nhân di động.
Sự kết hợp hài hòa giữa các giá trị lịch sử truyền thống và công nghệ hiện đại tại Khu di tích Kim Liên đang chứng minh hướng đi đúng đắn, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng.
Những kỷ vật vô giá của gia đình Bác Hồ giờ đây không chỉ được gìn giữ vẹn nguyên cho mai sau, mà còn vượt qua giới hạn địa lý để đến với đồng bào vùng sâu vùng xa, học sinh, sinh viên và bạn bè quốc tế./.