Trao đổi với phóng viên TTXVN, các chuyên gia nhận định thông điệp "Nâng cao năng lực tự đổi mới, tự chỉnh đốn và định hướng phát triển đất nước" - một trong bốn gợi mở trọng tâm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra tại Hội nghị Trung ương 4, không chỉ kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn tạo động lực then chốt để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa - Trưởng khoa Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền: Nhìn lại hành trình 15 năm (từ Hội nghị Trung ương 4 khóa XI năm 2012 đến nay), công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng đạt được những bước tiến mang tính bước ngoặt.
Sự trưởng thành và mạnh lên của các tổ chức đảng, đội ngũ đảng viên được thể hiện qua 3 chuyển biến thực chất.
Thứ nhất, phá vỡ tâm lý "vùng cấm," chuyển từ "trị ngọn" sang "nhổ tận gốc" những biểu hiện suy thoái. Nếu trước đây, việc xử lý cán bộ cấp cao vi phạm thường gặp tâm lý nể nang, thì nay kỷ luật Đảng đi trước, mở đường cho kỷ luật hành chính và pháp luật. Hàng loạt vụ án lớn được xử lý nghiêm minh, không có ngoại lệ, không có vùng cấm.
Chuyển biến thực chất ở đây không chỉ là con số cán bộ bị kỷ luật, mà là sức răn đe đã chuyển thành nhận thức tự giác, buộc mỗi đảng viên phải tự soi, tự sửa, tự điều chỉnh hành vi của mình.
Thứ hai, thể chế hóa công tác Đảng bằng hệ thống quy định đồng bộ, cập nhật và chặt chẽ chưa từng có. Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 144-QĐ/TW (tháng 5/2024) về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
Mới đây, thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.
Thứ ba, đó là sự trưởng thành trong năng lực xử lý khủng hoảng và chèo lái sự phát triển. Thực chất của năng lực tổ chức cơ sở đảng không nằm ở những báo cáo trên giấy, mà ở khả năng giải quyết các phép thử sinh tử (như đại dịch COVID-19) hay những biến động địa chính trị, kinh tế toàn cầu...
Đại tá, Tiến sỹ Trịnh Quốc Việt, Phó Trưởng ban Nghiên cứu lý luận bảo vệ Tổ quốc và xây dựng nền quốc phòng, Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng), cho rằng các cấp ủy, tổ chức đảng nhận thức rõ hơn yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; phương thức lãnh đạo, kiểm tra, giám sát được chú trọng đổi mới.
Bên cạnh đó, chuyển biến thực chất còn thể hiện ở công tác kiểm tra, giám sát, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được đẩy mạnh. Cơ quan chức năng đã xử lý nghiêm nhiều cán bộ, đảng viên vi phạm, trong đó có cả cán bộ cao cấp. Qua đó, nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ được thực thi nghiêm.
Công tác cán bộ chặt chẽ hơn, chú trọng tiêu chuẩn, phẩm chất, năng lực, uy tín. Việc nhận diện, ngăn ngừa suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến,” “tự chuyển hóa” được tiến hành thường xuyên.
Các tổ chức đảng và đảng viên trưởng thành hơn về trách nhiệm, kỷ luật và tinh thần phục vụ nhân dân. Nhiều cấp ủy đổi mới phương thức lãnh đạo, gắn xây dựng Đảng với phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.
Từ yêu cầu nâng cao năng lực định hướng phát triển đất nước của Đảng, Đại tá, Tiến sỹ Trịnh Quốc Việt cho rằng, điểm nổi bật là kỷ luật, kỷ cương trong hệ thống chính trị được tăng cường; trách nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên được đề cao; công tác kiểm tra, giám sát, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí góp phần làm trong sạch bộ máy của toàn hệ thống chính trị. Đây là tiền đề quan trọng để Đảng nâng cao khả năng nhận diện điểm nghẽn, nút thắt, lựa chọn đúng vấn đề trọng tâm và huy động nguồn lực cho chiến lược phát triển đất nước nhanh, bền vững.
Sự chuyển hóa thể hiện rõ trong hoạch định chủ trương phát triển kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia.
Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định doanh nghiệp là trung tâm, đồng thời yêu cầu hoàn thiện thể chế, xóa bỏ rào cản tiếp cận thị trường, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Chính phủ đã cụ thể hóa bằng chương trình hành động, cơ chế, chính sách và kiểm tra, đôn đốc thực hiện. Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2025 cũng nhấn mạnh chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang kiến tạo, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao chất lượng thực thi pháp luật. Rõ nhất là năng lực phản ứng chính sách và đồng hành cùng doanh nghiệp đã được nâng lên.
Tuy nhiên, theo Đại tá, Tiến sỹ Trịnh Quốc Việt, khoảng cách giữa yêu cầu và thực tiễn vẫn còn đáng kể. Chính phủ đánh giá năm 2025 thủ tục hành chính vẫn còn phức tạp, tình trạng gây khó khăn cho doanh nghiệp và “tham nhũng vặt” vẫn tồn tại; doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ. Điều đó cho thấy năng lực tổ chức thực hiện, phối hợp liên ngành, phân cấp, phân quyền ở một số nơi chưa thật đồng đều.
Vì vậy, thời gian tới, cần tiếp tục biến năng lực tự đổi mới, tự chỉnh đốn thành năng lực hành động theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: nâng cao thể chế, tăng trách nhiệm người đứng đầu, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đẩy mạnh phân cấp gắn với giám sát và lấy mức độ giải quyết khó khăn của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả lãnh đạo. Đây là bước chuyển từ “xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh” sang “Đảng lãnh đạo phát triển hiệu quả, thực chất.”
Tinh gọn bộ máy, kiểm soát quyền lực và tư duy lãnh đạo dựa trên dữ liệu
Qua tổng kết thực tiễn, một số nơi vẫn còn tình trạng tự phê bình và phê bình chưa thực chất, còn nể nang, né tránh, ngại va chạm. Việc tự nhận diện và chủ động sửa chữa khuyết điểm của một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa cao. Năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện ở một số tổ chức đảng chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ có nơi còn hình thức, chưa gắn chặt với kết quả và sản phẩm thực tế.
Đại tá, Tiến sỹ Trịnh Quốc Việt cho rằng nguyên nhân hạn chế có cả khách quan và chủ quan, nhưng cần nhìn thẳng vào nguyên nhân chủ quan. Đó là nhận thức và ý thức tự tu dưỡng, tự sửa chữa của một số cán bộ, đảng viên chưa đầy đủ; năng lực cụ thể hóa chủ trương và tổ chức thực hiện còn mức độ; cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và kiểm soát quyền lực ở một số nơi chưa thật chặt chẽ.
Về trách nhiệm, trước hết cấp ủy, tổ chức đảng phải chịu trách nhiệm về chất lượng lãnh đạo, giáo dục, quản lý, kiểm tra, giám sát và khắc phục khuyết điểm trong phạm vi được giao. Cùng với đó, mỗi cán bộ, đảng viên phải chịu trách nhiệm trực tiếp về việc thực hiện nhiệm vụ, tự phê bình, tiếp thu phê bình và sửa chữa hạn chế của mình.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt yêu cầu tăng cường xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; đồng thời nhấn mạnh nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, tăng cường kiểm soát quyền lực và kiểm tra, giám sát.
Để thực hiện yêu cầu cốt lõi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về "Tự đổi mới, tự chỉnh đốn và định hướng phát triển," Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa cho rằng, chúng ta cần ưu tiên ba giải pháp đột phá và thiết lập hệ tiêu chí đánh giá đo lường được.
Đột phá thứ nhất đó là đổi mới tư duy và phương thức lãnh đạo của Đảng (tự đổi mới). Đảng không bao biện, làm thay Nhà nước mà lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược và bằng công tác cán bộ.
Đặc biệt, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, sự đổi mới này phải gắn liền với việc tinh gọn bộ máy tổ chức, đẩy mạnh chuyển đổi số triệt để trong công tác Đảng. Bộ máy phải "Tinh-Gọn-Mạnh-Hiệu năng-Hiệu lực-Hiệu quả.”
Đột phá thứ hai - thể chế hóa môi trường "dám nghĩ, dám làm" đi đôi với "kiểm soát quyền lực" (tự chỉnh đốn). Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa, "tự chỉnh đốn" chính là kiến tạo cơ sở pháp lý an toàn để những người tài năng, thanh liêm dám đột phá vì việc chung mà không sợ bị quy chụp rủi ro thủ tục.
Ngày 1/4/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.
Không chỉ là sự tiếp nối về mặt chủ trương, Nghị quyết 04 còn đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy và hành động, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm xây dựng Đảng và hệ thống chính trị thực sự trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.
Gần đây, Quy định số 212-QĐ/TW, ngày 17/8/2026 của Bộ Chính trị về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm có ý nghĩa củng cố kỷ luật, kỷ cương của Đảng gắn với nâng cao trách nhiệm, bảo đảm công bằng trong xử lý vi phạm và tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.
Đột phá thứ ba là đưa trí tuệ và khoa học công nghệ vào hoạch định đường lối (định hướng phát triển). Năng lực định hướng của Đảng phải dựa trên dữ liệu, dự báo chiến lược và tri thức thời đại (kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo - AI). Đội ngũ tham mưu cấp chiến lược phải là những chuyên gia xuất sắc, vạch ra được lộ trình đưa nước ta thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Về cơ chế và tiêu chí đánh giá thực chất, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa nhấn mạnh đã đến lúc chúng ta phải từ bỏ cách đánh giá cán bộ, tổ chức đảng bằng định tính, chung chung kiểu "cơ bản hoàn thành," "có nỗ lực" mà phải chuyển sang định lượng bằng sản phẩm.
Tiêu chí về chất lượng đội ngũ cần được đánh giá thông qua "sản phẩm thực tế." Cán bộ lãnh đạo địa phương/ngành phải trả lời được rằng sau nhiệm kỳ thì GRDP tăng bao nhiêu? Môi trường đầu tư cải thiện bao nhiêu bậc? Chỉ số hạnh phúc, mức sống của người dân tăng thế nào? Nếu không có sản phẩm đột phá, đồng nghĩa với việc không hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Về cơ chế đánh giá sự tín nhiệm của nhân dân (thước đo), cần thiết lập cơ chế để nhân dân trực tiếp chấm điểm sự phục vụ của cấp ủy, chính quyền địa phương qua các nền tảng số quốc gia. Cơ chế "có lên, có xuống, có vào, có ra" cùng "văn hóa từ chức" cần trở thành chuẩn mực ứng xử tự nhiên trong hệ thống chính trị, công tác cán bộ.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa, khi năng lực tự đổi mới và tự chỉnh đốn của Đảng được chứng minh bằng sự phồn vinh của quốc gia và niềm tin của nhân dân, bản lĩnh cũng như sức sống của Đảng sẽ tiếp tục được khẳng định, tạo nền tảng vững chắc dẫn dắt đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới./.