Biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Năm 2026, Văn phòng Liên hợp quốc về giảm nhẹ rủi ro thiên tai đã chọn chủ đề Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai 13/10: "Chống chịu thiên tai: Bắt đầu từ mỗi ngôi nhà."
Chủ đề này nhận thức rằng ngôi nhà vừa là nơi cảm nhận chủ yếu các tác động của thiên tai, vừa là tuyến đầu đặt nền móng cho khả năng chống chịu.
Thông qua chủ đề này, kêu gọi tất cả các bên liên quan gồm chính phủ, khu vực tư nhân, thanh niên, cộng đồng và chính các hộ gia đình, thực hiện các hành động cụ thể để giảm thiểu rủi ro thiên tai.
Mỗi người dân là một chủ thể - mỗi ngôi nhà là một pháo đài
Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Tiến tính từ đầu năm đến hết tháng 9/2026, trên cả nước đã xảy ra 20 loại hình thiên tai làm 68 người chết, mất tích; 85 người bị thương; 237 nhà sập đổ, 24.584 nhà hư hỏng, tốc mái; 127.353 ha lúa, hoa màu, cây trồng bị ngập, thiệt hại; 64,5 km đường giao thông bị sạt lở, hư hỏng... Ước thiệt hại 3.943 tỷ đồng.
Trước tình hình trên, cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, đặc biệt là cấp ủy, chính quyền các cấp, các lực lượng và nhân dân đã chủ động, quyết liệt triển khai công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai từ sớm, từ xa, đã góp phần giảm thiểu đáng kể thiệt hại.
Đặc biệt là “Chiến dịch Quang Trung” thần tốc xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho các hộ dân có nhà ở bị sập, đổ, cuốn trôi, hư hỏng nặng do bão, lũ khu vực miền Trung.
Chỉ sau 1,5 tháng triển khai, kết quả của Chiến dịch mang lại không những hoàn thành đúng tiến độ mà còn vượt kế hoạch trước 2 tuần, với 34.759 nhà bị hư hỏng được sửa chữa để người dân trở về ở trước ngày 31/12/2025, toàn bộ 1.597 nhà bị sập, đổ, lũ cuốn trôi đã được xây dựng lại và hoàn thành trước ngày 15/1/2026.
"Chiến dịch Quang Trung mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục nhà ở, chiến dịch còn góp phần củng cố hạ tầng thiết yếu, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, thúc đẩy quá trình phục hồi nhanh và bền vững, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ." ông Nguyễn Văn Tiến bày tỏ.
Cùng với đó, Khung Sendai về Giảm thiểu rủi ro thiên tai 2015-2030 đề cập đến việc xem giảm thiểu rủi ro thiên tai như một nỗ lực lấy con người làm trung tâm, nhấn mạnh các chính sách, hệ thống và các đầu tư phải được thiết kế dựa trên nhu cầu và năng lực của cá nhân và cộng đồng.
Nhà là nơi mọi người sống, ngủ và chăm sóc lẫn nhau, đồng thời tìm kiếm nơi trú ẩn và an toàn. Đối với nhiều người, Nhà là trung tâm của sức khỏe và sự ổn định.
"Tăng cường nâng cao nhận thức, kỹ năng tự phòng tránh của từng hộ gia đình và từng người dân; coi mỗi người dân là một chủ thể hành động, mỗi ngôi nhà là một pháo đài vững chắc trước bão lũ," Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam Nguyễn Sỹ Trường nêu rõ, việc xây dựng cộng đồng an toàn phải bắt đầu từ nâng cao nhận thức, kỹ năng và khả năng tự ứng phó của người dân.
“Thiên tai không thể ngăn chặn, nhưng rủi ro và những tổn thất do thiên tai gây ra có thể được giảm thiểu nếu chúng ta chuẩn bị sẵn sàng, hành động sớm, hành động dựa vào dự báo và đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi nỗ lực... Một cộng đồng an toàn không có nghĩa là cộng đồng không còn thiên tai, mà là cộng đồng hiểu được rủi ro của chính mình, biết mình phải làm gì trước, trong và sau thiên tai. Người dân phải là chủ thể của quá trình xây dựng cộng đồng an toàn, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng sự trợ giúp,” Phó Chủ tịch Nguyễn Sỹ Trường khẳng định.
Chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro
Ngày 29/6/2026, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, tinh thần chung là phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm người đứng đầu.
Về quan điểm chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu, bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất. Mọi phương án, mọi quyết định chỉ huy, mọi nguồn lực huy động phải hướng trước hết vào việc bảo vệ người dân.
"Lấy sự an toàn của nhân dân làm thước đo cao nhất, lấy hiệu quả thực tế làm tiêu chuẩn đánh giá, quyết tâm bảo vệ thành quả phát triển và giữ vững ổn định đất nước," Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.
Ủy viên Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả và nâng cao sức chống chịu của cộng đồng trước thiên tai.
"Chúng ta không thể chỉ tìm cách "chống" lại sự tàn phá của thiên tai, mà phải “chủ động quản lý rủi ro và sống an toàn với thiên tai". Khi mỗi người dân có kiến thức, mỗi gia đình có kỹ năng ứng phó và mỗi cộng đồng có sự liên kết chặt chẽ, chúng ta sẽ tạo nên một “lá chắn thép” bền vững hơn bất kỳ công trình kiên cố nào," Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp bày tỏ.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng cho hay, việc tăng tính chủ động của chính quyền địa phương là rất cần thiết, điều quan trọng là cần bảo đảm người đứng đầu địa phương hiểu rõ các loại hình thiên tai tại địa phương, xây dựng kế hoạch hành động cụ thể và phổ biến đầy đủ đến người dân.
Đề cập đến giải pháp ứng phó chủ động, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam Nguyễn Sỹ Trường thông tin: Trong nhiệm kỳ 2026-2031, công tác phòng ngừa, ứng phó thiên tai, thảm họa của Hội phải có sự chuyển biến rõ nét, đó là phải chuyển dịch từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa; từ cứu trợ sau thiên tai sang hành động sớm và giảm thiểu rủi ro từ trước thiên tai; từ hỗ trợ từng hộ gia đình sang xây dựng năng lực của cả cộng đồng; từ nguồn lực phân tán sang kết nối và điều phối nguồn lực. Và từ những hoạt động riêng lẻ sang những mô hình cộng đồng an toàn có khả năng nhân rộng và phát triển bền vững.
Trao quyền cho các hộ gia đình, đặc biệt là những hộ đang đối mặt với mức độ dễ bị tổn thương cao hơn, thực hiện các hành động dựa trên thiên tai rủi ro để bảo vệ bản thân và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng.
Khi đó "khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà" sẽ không chỉ là một thông điệp của Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai, mà trở thành một yêu cầu thường xuyên để bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân, hướng đến phát triển bền vững./.
Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai: Chủ động từ mỗi mái nhà