Chuyển đổi số trong khu vực công đang bước vào giai đoạn mới, từ số hóa hồ sơ, quy trình sang xây dựng năng lực quản trị dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Chính vì vậy, kiến tạo hạ tầng số bền vững, liên thông dữ liệu và bảo đảm an ninh, khả năng phục hồi của các hệ thống trọng yếu trở thành yêu cầu cấp thiết.
Trong bối cảnh đó, ngày 24/8 tại Hà Nội, Công ty Synology Việt Nam và Công ty Cổ phần IEC Consulting phối hợp tổ chức Hội thảo "Chuyển đổi số trong khu vực công: Kiến tạo hạ tầng bền vững và bảo đảm an ninh dữ liệu hướng đến mục tiêu tăng trưởng quốc gia."
Chuyển đổi số khu vực công phải tạo ra năng lực quản trị mới
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, đánh giá chủ đề Hội thảo được đặt ra đúng thời điểm, khi cả hệ thống chính trị đang khẩn trương đưa các quyết sách chiến lược của Đại hội XIV vào cuộc sống.
Theo ông Nguyễn Hồng Hiển, khu vực công "không thể đứng ngoài, càng không thể đi sau." Chuyển đổi số trong khu vực công phải thực sự đổi mới phương thức quản trị quốc gia, nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành và cắt giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Trọng tâm không còn là "thực hiện nhiệm vụ" mà phải chuyển sang tạo ra kết quả thực chất, có thể đo lường được.
Yêu cầu này càng rõ trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Từ ngày 1/7/2025, cả nước tổ chức lại còn 34 tỉnh, thành phố, bỏ cấp huyện, tập trung về cấp tỉnh và cấp xã. Việc tổ chức lại bộ máy đồng thời đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hoạt động trên nền tảng số, bảo đảm chính quyền số vận hành thông suốt từ Trung ương đến tỉnh, xã. Trong đó, cấp xã trực tiếp cung cấp phần lớn dịch vụ công cho người dân, khiến năng lực quản trị dựa trên dữ liệu trở thành một yếu tố quan trọng đối với hiệu quả vận hành.
Cùng với thể chế, hạ tầng số được xác định là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Các định hướng triển khai Nghị quyết 57 yêu cầu xây dựng hạ tầng nền tảng một cách bài bản, đồng bộ, có trọng tâm, tránh đầu tư phân tán, manh mún; trong đó ưu tiên hạ tầng dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu lớn và nền tảng số dùng chung.
Đặc biệt, yêu cầu đánh giá độc lập, kiểm tra chéo chất lượng hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ công được đặt ra song song với yêu cầu bảo mật hệ thống và bảo đảm an toàn dữ liệu. Đây chính là điểm giao giữa bài toán kiến tạo hạ tầng số và bài toán an ninh mạng.
Dữ liệu vì thế trở thành trung tâm của tiến trình chuyển đổi số. Theo nội dung đề dẫn, Nghị quyết 57 và Chiến lược dữ liệu quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác lập tư duy coi dữ liệu là tài nguyên đặc biệt, là tư liệu sản xuất chủ yếu và nền tảng cho quản trị hiện đại.
Hướng đi được đặt ra gồm xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, hiện đại, liên thông và dùng chung; khai thác dữ liệu cho phân tích, dự báo, ra quyết định và chuẩn hóa để sẵn sàng cho AI; đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu và chủ quyền dữ liệu quốc gia.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đang đứng trước những thách thức lớn. Dữ liệu tại nhiều nơi còn phân tán, thiếu liên thông và chất lượng chưa đồng đều.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính tạo ra khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu cần số hóa, chỉnh lý, làm sạch, chuẩn hóa và cập nhật theo mã đơn vị hành chính mới. Bài toán đặt ra không chỉ là xử lý dữ liệu mà còn phải bảo đảm tính kế thừa, liên tục và không gián đoạn dịch vụ công.
An ninh dữ liệu là điều kiện để hạ tầng số vận hành bền vững
Tại Hội thảo, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia nhấn mạnh, trong giai đoạn mới và trong giai đoạn tới, dữ liệu sẽ trở thành một trong những tài sản chiến lược quan trọng nhất trong khu vực công.
Khi dữ liệu các cơ quan nhà nước đang được kết nối và chia sẻ và khai thác hiệu quả, chúng ta có thể thay đổi căn bản phương thức quản trị: từ quản lý dựa nhiều vào báo cáo sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng phó khi vấn đề xảy ra sang phân tích và dự báo chủ động ra quyết định.
Theo ông, chuyển đổi số đã đi qua giai đoạn chỉ tập trung số hóa tài liệu, văn bản và quy trình. Công nghệ hiện được đưa sâu vào hoạt động quản trị, đặc biệt là AI và khai thác dữ liệu để phục vụ điều hành, ra quyết định. Nhưng dữ liệu càng có giá trị thì càng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.
Do đó, ông Vũ Duy Hiền cho rằng chuyển đổi số và an ninh mạng không phải hai bài toán tách rời. An ninh mạng phải trở thành một cấu phần của chuyển đổi số ngay từ khâu thiết kế.
Một thay đổi quan trọng được ông đề xuất là chuyển từ tư duy bảo vệ hệ thống sang bảo vệ nguồn dữ liệu. Cùng với phòng ngừa, khả năng phục hồi phải trở thành một tiêu chí của hạ tầng số. Theo ông Hiền, không có hệ thống nào có thể khẳng định an toàn tuyệt đối. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là làm thế nào để không bị tấn công mà còn là nếu bị tấn công thì hệ thống có tiếp tục hoạt động được không và mất bao lâu để khôi phục.
Đối với khu vực công, yêu cầu này đặc biệt quan trọng. Hạ tầng cần có dự phòng, sao lưu, phục hồi dữ liệu, diễn tập thường xuyên và chuẩn bị trước các kịch bản ứng cứu sự cố. Mục tiêu là hệ thống có thể bị tấn công nhưng không bị tê liệt, có sự cố nhưng vẫn duy trì hoạt động thiết yếu và có thể phục hồi nhanh chóng khi mất dữ liệu cục bộ.
Trong quá trình kết nối và liên thông, yêu cầu bảo vệ dữ liệu càng trở nên cấp thiết. Khi các cơ quan, địa phương và nền tảng chia sẻ dữ liệu, bề mặt tấn công cũng mở rộng.
Vì vậy, hạ tầng dữ liệu dùng chung cần đồng thời có cơ chế xác thực, phân quyền, giám sát truy cập, mã hóa dữ liệu và phát hiện bất thường. Khi AI được đưa vào hoạt động của cơ quan nhà nước, cần bổ sung yêu cầu an ninh cho AI và dữ liệu phục vụ AI, bởi dữ liệu sai lệch, bị đầu độc hoặc truy cập trái phép có thể dẫn tới những quyết định sai lệch ở quy mô lớn.
Từ góc độ đó, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đề xuất các nguyên tắc Security by Design và Data Protection by Design, tức đưa yêu cầu an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu ngay từ giai đoạn thiết kế. Khả năng phục hồi cũng phải được tính đến từ đầu. Một hệ thống số tốt không chỉ có nhiều tính năng mà phải an toàn, tin cậy và có khả năng duy trì hoạt động trước sự cố.
Ông Vũ Duy Hiền cũng cho rằng, cần một hệ sinh thái phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị vận hành, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp an ninh mạng, viện trường và cộng đồng chuyên gia; đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin về nguy cơ, lỗ hổng, phương thức tấn công và kinh nghiệm xử lý sự cố.
Theo đó, 5 ưu tiên được Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đề xuất gồm bảo vệ hạ tầng và cơ sở dữ liệu trọng yếu; xây dựng năng lực giám sát, phát hiện và ứng cứu sự cố 24/7; xây dựng kiến trúc sao lưu, phục hồi đủ khả năng chống ransomware và các sự cố quy mô lớn; bảo đảm an ninh trong kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng AI; đồng thời phát triển nhân lực an ninh mạng và cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin./.