Từ ngày 1/7/2026, hai đạo luật quan trọng là Luật Chuyển đổi số và Luật Công nghệ cao chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Cùng với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (có hiệu lực từ ngày 1/10/2025) và Luật Công nghiệp công nghệ số (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026), Việt Nam cơ bản đã hình thành hệ thống pháp luật nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đề ra.
Đây cũng là bước cụ thể hóa quan điểm xuyên suốt của Nghị quyết 57 khi xác định "thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước", tạo động lực thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành đột phá chiến lược của đất nước.
Hoàn thiện khung pháp lý cho quốc gia số
Luật Chuyển đổi số được xem là dấu mốc đặc biệt khi lần đầu tiên Việt Nam ban hành một đạo luật riêng điều chỉnh toàn diện hoạt động chuyển đổi số.
Luật gồm 8 chương, 48 điều, quy định từ nguyên tắc, chính sách, cơ chế điều phối quốc gia đến các nội dung về Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số. Luật cũng xác lập nhiều chính sách nhằm phát triển hạ tầng số, dữ liệu số, nhân lực số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo lập môi trường thuận lợi để doanh nghiệp công nghệ số phát triển. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là lấy dữ liệu và công nghệ số làm nền tảng cho đổi mới phương thức quản trị, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế số; đồng thời khuyến khích sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ, tăng cường cơ chế Nhà nước đặt hàng doanh nghiệp giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.
Đặc biệt, Luật Chuyển đổi số cũng chính thức thay thế Luật Công nghệ thông tin năm 2006, phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý khi trọng tâm không còn chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin mà chuyển sang phát triển toàn diện quốc gia số, kinh tế số và xã hội số.
Các điểm mới cốt lõi và quan trọng nhất của Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 cần chú ý:
- Nguyên tắc "Khai báo một lần là mặc định": Khi dữ liệu đã có sẵn trên hệ thống thông tin quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu dùng chung, hệ thống phải tự động liên thông, tích hợp; Cơ quan nhà nước không được phép yêu cầu người dân, doanh nghiệp khai báo hoặc nộp lại các thông tin này khi thực hiện thủ tục hành chính.
- Thiết kế hệ thống bắt buộc theo chuẩn mở quốc gia: Mọi hệ thống số, nền tảng số trong khu vực công phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn mở về mặt kỹ thuật; Quy định này nhằm xóa bỏ các "ốc đảo dữ liệu", đảm bảo khả năng tích hợp, kết nối và đồng bộ thông suốt giữa các phần mềm, ứng dụng.
- Luật hóa "Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát" (Sandbox): Tạo hành lang pháp lý an toàn để thử nghiệm các công nghệ mới, giải pháp số hoặc mô hình kinh doanh số chưa có quy định pháp luật điều chỉnh cụ thể; Việc thử nghiệm được giới hạn trong một không gian và thời gian được kiểm soát trước khi nhân rộng.
- Đa dạng hóa và gỡ nút thắt về nguồn lực tài chính: Cho phép huy động và sử dụng Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ để đầu tư, tài trợ trực tiếp cho các nhiệm vụ chuyển đổi số; Cho phép áp dụng cơ chế đặc thù để thuê chuyên gia, nhân sự chất lượng cao bên ngoài tham gia phát triển, vận hành hệ thống thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biên chế hành chính.
- Xác định dữ liệu là tài nguyên và thúc đẩy "Mở dữ liệu": Dữ liệu số được định danh là nền tảng cốt lõi của Kinh tế số và Chính phủ số; Cơ quan nhà nước có trách nhiệm công khai, "mở dữ liệu" (Open Data) để người dân và doanh nghiệp khai thác, cùng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thay vì giữ độc quyền dữ liệu.
- Quy định các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư cá nhân khi liên thông dữ liệu; Khi ứng dụng các công nghệ như AI, Cloud hay các thuật toán ra quyết định tự động, đơn vị quản lý phải đảm bảo tính minh bạch và có trách nhiệm giải trình rõ ràng trước pháp luật.
Thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược
Cùng có hiệu lực từ ngày 1/7, Luật Công nghệ cao được kỳ vọng tạo cú hích mới cho phát triển các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và nhiều lĩnh vực công nghệ cao khác.
Luật bổ sung nhiều chính sách ưu đãi về đầu tư, nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển hạ tầng công nghệ, khuyến khích hợp tác công - tư, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ. Một trong những nội dung mới là ưu tiên phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số và các khu, đô thị công nghệ cao nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Việc sửa đổi Luật Công nghệ cao cũng được đánh giá sẽ tạo cơ chế thông thoáng hơn trong phát triển công nghệ chiến lược, phù hợp với định hướng đưa Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ lõi và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Việc hai đạo luật cùng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 không chỉ mang ý nghĩa bổ sung thêm các quy định pháp luật mới mà còn hoàn thiện bức tranh thể chế nhằm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.
Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong đó, thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược được xác định là những nội dung trọng tâm, với yêu cầu thể chế phải đi trước một bước để tháo gỡ các điểm nghẽn và giải phóng nguồn lực phát triển.
Thực hiện tinh thần đó, chỉ trong chưa đầy một năm, Quốc hội đã liên tiếp ban hành nhiều đạo luật quan trọng. Trước Luật Chuyển đổi số và Luật Công nghệ cao, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Tiếp đó, Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã lần đầu tiên quy định toàn diện về công nghiệp công nghệ số, tài sản số, trí tuệ nhân tạo và phát triển doanh nghiệp công nghệ số.
Nếu Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp công nghệ số thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và các ngành công nghệ số; thì Luật Chuyển đổi số đóng vai trò định hình toàn bộ tiến trình chuyển đổi số quốc gia, còn Luật Công nghệ cao tạo động lực phát triển các công nghệ chiến lược và công nghệ lõi.
Bốn đạo luật này tạo thành hệ thống thể chế tương đối đồng bộ, bao phủ từ nghiên cứu, phát triển công nghệ, sản xuất, thương mại hóa đến ứng dụng trong quản trị nhà nước, doanh nghiệp và đời sống xã hội.
Đây không chỉ là sự kiện pháp lý đơn thuần mà còn đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hành lang pháp lý cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây sẽ là nền tảng để các chủ trương của Nghị quyết 57 nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế số, xã hội số và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên số./.
Triển khai thi hành Luật Công nghệ cao hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực
Kế hoạch triển khai thi hành Luật Công nghệ cao vừa được ban hành nhằm bảo đảm triển khai kịp thời, thống nhất, hiệu quả, phân công rõ trách nhiệm và tránh lãng phí nguồn lực.
