Các đại biểu Quốc hội cho rằng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có nhiều điểm mới, tiến bộ, nhất là việc kiểm soát chặt chẽ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Đóng góp ý kiến cho dự Thảo luật, bà Phan Minh Thủy, Trưởng phòng Tư vấn chính sách và pháp luật, Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng thời gian qua, cơ chế, chính sách quy định về quản lý, kinh doanh thuốc lá luôn được các cấp có thẩm quyền quan tâm xây dựng, hoàn thiện, đảm bảo phù hợp với tình hình thực tiễn ở Việt Nam.
Kiến tạo cơ chế “hậu kiểm” thực chất để bảo vệ sức khỏe nhân dân
Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá để đạt mục tiêu “kép”. Một mặt, phải kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân, giảm nhu cầu và hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm đối với người dân, đặc biệt là trẻ em và người chưa đủ 18 tuổi.
Cùng với các văn bản pháp lý trên, để tạo điều kiện cắt giảm thủ tục hành chính trong bối cảnh tăng trưởng 2 con số, ngày 18/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, có hiệu lực thí điểm từ ngày 1/7/2026 đến 28/2/2027. Triển khai Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1040/QĐ-BCT về công bố thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong một số lĩnh vực thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ, trong đó bãi bỏ các thủ tục cấp phép, phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá. Kết quả ghi nhận được từ Nghị quyết đã cắt giảm ngay lập tức hàng trăm nghìn lượt thủ tục hành chính, giải phóng nguồn lực quản lý của cơ quan cấp phép địa phương và giảm chi phí tuân thủ cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Quan trọng hơn, bà Phan Minh Thủy cho rằng để đạt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong cộng đồng thì cần tăng cường quản lý kinh doanh thuốc lá trên môi trường số, cấm quảng cáo, trưng bày thuốc lá thay vì phụ thuộc vào thủ tục hành chính cấp giấy phép bán lẻ. Việc bãi bỏ thủ tục cấp phép khâu lưu thông không làm thay đổi các điều kiện kinh doanh bắt buộc và các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi vi phạm như bán cho người chưa đủ 18 tuổi.
Bên cạnh đó, cơ quan chuyên ngành cần tăng cường kiểm tra, giám sát và có chế tài xử phạt nghiêm khắc, đẩy mạnh công tác phòng, chống thuốc lá lậu, hàng giả.
Trên thực tế, hiệu quả của chính sách ngừng cấp phép cần được đánh giá ở khía cạnh giảm chi phí tuân thủ xã hội và tối ưu hóa nguồn lực nhà nước - chuyển toàn bộ nguồn lực từ khâu “thẩm định hồ sơ giấy tờ” sang “thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm thực tế tại hiện trường”. Đây là cơ chế “hậu kiểm” thực chất giúp bảo vệ sức khỏe nhân dân hiệu quả hơn.
Đổi mới phương thức quản lý kinh doanh thuốc lá trên môi trường số
Để vừa đảm bảo mục tiêu sức khỏe cộng đồng, vừa tuân thủ nguyên tắc cải cách thủ tục hành chính, bà Phan Minh Thủy cho rằng việc nghiên cứu hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý theo các nội dung cụ thể như sau:
Một là, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách không yêu cầu giấy phép riêng ở khâu phân phối, bán buôn, bán lẻ trong dự thảo Luật, thay vào đó quy định rõ điều kiện kinh doanh, các hành vi bị cấm và nghĩa vụ tuân thủ bắt buộc của thương nhân.
Hai là, nên xây dựng quy định chuyển tiếp rõ ràng khi Luật chưa có hiệu lực thi hành để bảo đảm tính liên tục cho các cơ sở kinh doanh sau khi các nghị quyết thí điểm hết hiệu lực.
Ba là, quy định đầy đủ các chức năng của giấy phép, trong đó, chức năng định danh được thay thế bằng cơ chế thông báo điểm bán trực tuyến, miễn phí, liên thông cơ sở dữ liệu đăng ký kinh doanh, thuế, hóa đơn điện tử và tem điện tử.
Bốn là, xem xét cơ chế chuyển nguồn lực từ khâu xét duyệt hồ sơ cấp phép sang tăng cường thanh tra, kiểm tra thực tế; Dùng dữ liệu liên thông trên môi trường số để lựa chọn đối tượng kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm.
Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số và kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử nhằm giám sát chuỗi cung ứng thay cho phương thức quản lý thủ công. Cơ quan quản lý dựa trên dữ liệu liên thông để định danh chủ thể và tiến hành phân tích nguy cơ phục vụ công tác hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm./.