Sáng 28/10, tại thành phố Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đối tác tổ chức Lễ khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GoRice).
Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada (GAC), được triển khai giai đoạn 2025-2030 tại thành phố Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long.
Chuyển đổi sản xuất lúa gạo theo hướng xanh, bền vững
Dự án GORICE mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người và giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon. Dự án được triển khai tại 3 tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long gồm Cần Thơ, An Giang, Vĩnh Long trong giai đoạn 2025-2030.
Dự án GORICE hướng tới cải thiện phúc lợi kinh tế, xã hội và môi trường cho nông dân trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số tại Đồng bằng sông Cửu Long, thông qua các thực hành sản xuất lúa gạo bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và phát thải thấp.
Dự án tập trung vào ba lĩnh vực:
Sản xuất lúa gạo thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu: Thúc đẩy các phương thức canh tác lúa bền vững, phát thải thấp, giúp nâng cao năng suất, khả năng chống chịu và khả năng tiếp cận các sáng kiến carbon công bằng.
Cơ hội kinh tế xanh bao trùm: Mở rộng khả năng tiếp cận tài chính xanh, thị trường carbon và các cơ hội kinh doanh bền vững cho người sản xuất lúa gạo, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.
Hợp tác đa bên và quản trị bao trùm: Xây dựng quan hệ đối tác và môi trường chính sách thuận lợi, hỗ trợ sự tham gia bao trùm và quá trình chuyển đổi bền vững của ngành lúa gạo Việt Nam.
Các hoạt động trọng tâm gồm đào tạo kỹ thuật canh tác phát thải thấp; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn; phát triển thị trường gạo phát thải thấp và thay đổi hành vi tiêu dùng; xây dựng Khung đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) khí nhà kính và đóng góp vào phát triển thị trường carbon; tăng cường vị thế của phụ nữ, thanh niên và người dân tộc thiểu số; mở rộng tiếp cận công nghệ xanh, tài chính xanh; cùng nghiên cứu và chia sẻ thực hành tốt.
Kết quả dự kiến đến năm 2030: 48.200 người hưởng lợi trực tiếp (50% là phụ nữ), giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon, 180.000 hécta diện tích gieo trồng áp dụng thực hành canh tác chất lượng cao, phát thải thấp, 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi
Dự án GoRice là minh chứng thiết thực cho cam kết song phương giữa Việt Nam và Canada về thúc đẩy sản xuất lúa gạo thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát thải thấp, cải thiện sinh kế nông dân và hỗ trợ quá trình chuyển đổi nông nghiệp bền vững, bao trùm tại Việt Nam.
Các hoạt động tập trung vào đào tạo kỹ thuật canh tác phát thải thấp, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, mở rộng thị trường gạo chất lượng cao, phát triển tài chính xanh và tăng cường sự tham gia của phụ nữ, thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số.
Vai trò dẫn dắt của chính quyền địa phương là yếu tố then chốt
Trong giai đoạn 5 năm tới, dự án kỳ vọng sẽ chuyển hóa những tầm nhìn chiến lược thành kết quả thực tiễn, thúc đẩy canh tác bền vững, kết nối nông dân với doanh nghiệp và các đối tác tài chính nhằm mở ra những cơ hội thị trường mới, tiếp cận tài chính carbon và mang lại lợi ích lâu dài cho người dân ngay cả sau khi dự án kết thúc.
Đồng bằng sông Cửu Long là vựa lúa lớn nhất cả nước, cung cấp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, đồng thời chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu và là nguồn phát thải lớn trong nông nghiệp.
Trong bối cảnh đó, dự án GoRice được kỳ vọng sẽ đóng góp thiết thực cho Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao).
Vai trò dẫn dắt của chính quyền thành phố Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long được xác định là yếu tố then chốt để chuyển mục tiêu thành hành động.
Thành phố Cần Thơ là một trong 3 địa phương tham gia Dự án GoRice từ tháng 9/2026 đến tháng 12/2029 tại 7 xã Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú. Tổng kinh phí viện trợ không hoàn lại là 15 tỷ đồng, từ Chính phủ Canada thông qua Tổ chức Oxfam NOVIB. Đây là nguồn lực quý báu, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp tại địa phương.
Tại Vĩnh Long, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp (phối hợp chặt chẽ cùng chuỗi dự án quốc tế GORICE giai đoạn 2025-2030) đang được tăng tốc triển khai với trọng tâm là số hóa quy trình canh tác và tổ chức lại mạng lưới Hợp tác xã quy mô lớn. Vĩnh Long đã đưa diện tích thực hiện mô hình và nhân rộng đạt 9.624 ha (vượt kế hoạch năm đề ra). Tỉnh phấn đấu đến năm 2030 sẽ mở rộng toàn vùng chuyên canh đạt 65.000 ha.
Từ phía địa phương, đại diện ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long cũng chỉ rõ những khó khăn về hạ tầng thủy lợi, năng lực hợp tác xã, liên kết tiêu thụ và đo đạc phát thải. Theo đó, việc phát triển vùng lúa chất lượng cao phải gắn với đầu ra ổn định và lợi ích thực tế của người sản xuất.
Để thực hiện Đề án lúa chất lượng cao, phát thải thấp, An Giang cũng đã áp dụng công nghệ số làm nền tảng hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn hóa dữ liệu phát thải như vận hành hơn 1.320 thiết bị bay không người lái (drone) tích hợp quy trình "3 trong 1" (gieo sạ, rải phân, phun thuốc) để tối ưu lượng vật tư sử dụng và giải quyết bài toán thiếu hụt lao động.
Bên cạnh đó, nông dân và hợp tác xã bắt đầu ghi chép nhật ký sản xuất điện tử để theo dõi nguồn gốc hạt gạo trực tuyến. Điều này giúp tích lũy dữ liệu phục vụ hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) để bán tín chỉ carbon.
An Giang hiện đang dẫn đầu toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích sản xuất đạt chuẩn phát thải thấp lên tới 184.035 ha trong năm 2026 (đạt 100,2% kế hoạch năm)./.