Từ những sản vật quen thuộc, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang tạo động lực để các chủ thể ở Gia Lai thay đổi phương thức sản xuất, đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Không chỉ nâng giá trị nông sản, các sản phẩm OCOP còn góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, thúc đẩy liên kết sản xuất và phát huy lợi thế kinh tế của từng vùng, miền.
Khi sản vật thành hàng hóa thương hiệu
Việc tham gia OCOP đã giúp nhiều cơ sở nhìn nhận sản phẩm theo hướng chuyên nghiệp hơn, từ quy trình sản xuất, chất lượng, bao bì, nhãn mác đến truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ.
Đặc biệt, chế biến sâu giúp nâng giá trị và đa dạng loại hình sản phẩm, giảm sự phụ thuộc vào thời vụ thị trường nông sản. Với những hướng đi đó, tại Gia Lai đang dần đưa các sản vật địa phương trở thành hàng hóa có thương hiệu và giá trị kinh tế cao.
Nhận thấy các trang trại nhỏ khó cạnh tranh về giá và sản lượng với doanh nghiệp lớn nếu chỉ sản xuất theo phương thức truyền thống, anh Nguyễn Giang Trí, sinh năm 1994, ở xã Ân Tường, đã lựa chọn hướng đi khác cho trang trại của mình.
Từ năm 2023, anh chuyển trang trại Gà xanh Giang Nguyên từ chăn nuôi công nghiệp sang nuôi gà thả đồi theo hướng tự nhiên, chú trọng chất lượng sản phẩm.
“Gà được nuôi trong chuồng khi còn nhỏ để tiêm vaccine, sau đó, thả trên đồi với mật độ thưa, tận dụng bóng mát cây cối. Thức ăn được phối trộn từ bắp, lúa, men vi sinh; trang trại còn đầu tư khu nuôi sâu canxi rộng khoảng 200 m² và bèo tấm để bổ sung nguồn đạm tự nhiên,” anh Trí chia sẻ.
Hiện, trang trại có hơn 9ha; trong đó, khoảng 5ha dành cho chăn nuôi, sản lượng đạt 15.000-16.000 con gà/năm. Từ nguồn nguyên liệu của trang trại, anh Trí tiếp tục đầu tư chế biến sâu, phát triển các sản phẩm gà xé sấy dẻo và lạp xưởng gà.
“Ba sản phẩm Gà mía, Gà xé sấy dẻo và Lạp xưởng gà của thương hiệu Lasu Gà Xanh đã được công nhận đạt OCOP 3 sao. Việc được công nhận sản phẩm OCOP đã góp phần ngày càng nâng giá trị của sản phẩm, mặt hàng cũng được nhiều khách hàng tìm đến,” anh Trí chia sẻ.
Không chỉ với những chủ thể đã có sản phẩm được công nhận, OCOP còn tạo động lực để các cơ sở sản xuất nhỏ từng bước chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Tại phường Hoài Nhơn Bắc, chị Nguyễn Thị Hương đang trong quá trình hoàn thiện các sản phẩm để hướng đến tham gia OCOP.
Sinh ra tại Quảng Bình, năm 2015 chị Hương vào Hoài Nhơn lập nghiệp. Năm 2017, nhận thấy nhu cầu đối với các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, sản phẩm truyền thống và có nguồn gốc rõ ràng ngày càng tăng, chị bắt đầu với sản phẩm yến chưng.
Từ một sản phẩm ban đầu, chị từng bước mở rộng danh mục, phát triển rượu mang thương hiệu Ông ngoại 77 và nhung hươu ngâm mật ong. Mô hình hiện đạt doanh thu khoảng 01 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thời vụ cho 03 lao động địa phương, với mức tiền công khoảng 300.000 đồng/người/ngày.
Trong quá trình kinh doanh, chị Hương nhận ra rằng để sản phẩm địa phương có thể cạnh tranh trên thị trường, chất lượng cần đi cùng quy trình sản xuất, bao bì, nhãn mác, thương hiệu và các yêu cầu về an toàn thực phẩm.
“OCOP tạo động lực để các chủ thể thay đổi tư duy sản xuất, kinh doanh. Từ nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến xây dựng thương hiệu, mỗi công đoạn đều cần được chuẩn hóa. Sản phẩm phải có thông tin rõ ràng, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và từng bước đáp ứng các tiêu chí để tham gia đánh giá, phân hạng OCOP,” chị Hương chia sẻ.
Hiện, chị tập trung hoàn thiện chất lượng, bao bì, nhãn mác và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm; đồng thời, tìm kiếm thêm kênh tiêu thụ, tăng cường quảng bá và từng bước đưa sản phẩm lên các nền tảng bán hàng trực tuyến.
Phát triển kinh tế nông thôn
Những câu chuyện trên cho thấy OCOP không đơn thuần là chương trình đánh giá, phân hạng sản phẩm. Quá trình tham gia OCOP đang thúc đẩy các chủ thể thay đổi tư duy sản xuất, từ sản xuất nhỏ lẻ sang chú trọng tiêu chuẩn, chất lượng, nhãn hiệu và thị trường.
Gia Lai hiện có 846 sản phẩm OCOP (còn hạn), trong đó: 750 sản phẩm đạt hạng 3 sao, 85 sản phẩm đạt hạng 4 sao, 11 sản phẩm đạt hạng 5 sao. Với tổng số 441 chủ thể OCOP, trong đó: 79 chủ thể là hợp tác xã, 67 chủ thể là doanh nghiệp; 293 chủ thể là cơ sở sản xuất, 02 chủ thể là tổ hợp tác/Ban Quản lý.
Bà Nguyễn Thị Thế Vy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết: Điểm đáng ghi nhận của chương trình OCOP là đã tạo chuyển biến trong nhận thức của người sản xuất.
Nếu trước đây nhiều sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu hoặc hàng hóa chưa có thông tin rõ ràng, thì nay các chủ thể ngày càng chú trọng đến tiêu chuẩn chất lượng, chế biến, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm.
OCOP cũng tạo điều kiện để các chủ thể gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Việc sản phẩm được chuẩn hóa giúp tăng khả năng tiếp cận hệ thống phân phối, siêu thị, trung tâm thương mại, sàn thương mại điện tử, các chương trình xúc tiến thương mại và thị trường ngoài tỉnh.
Theo bà Vy, hiệu quả của OCOP cần được nhìn nhận rộng hơn số lượng sản phẩm được công nhận. Quan trọng là sau khi được đánh giá, công nhận, các chủ thể cần biết phát huy giá trị OCOP, tiếp tục chuẩn hóa sản phẩm, mở rộng quy mô, nâng cao giá trị và phát triển thị trường, đưa sản phẩm OCOP đến nhiều hơn với người tiêu dùng.
Từ góc độ kinh tế-xã hội, sự phát triển của sản phẩm OCOP còn tạo tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực. Khi một sản phẩm được phát triển thành hàng hóa có thương hiệu, nhu cầu về nguyên liệu ổn định, sơ chế, chế biến, đóng gói, vận chuyển và tiêu thụ cũng tăng lên, qua đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.
Đối với các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ kinh doanh, việc phát triển sản phẩm OCOP còn mở ra cơ hội hình thành các chuỗi liên kết. Người sản xuất nguyên liệu có thêm đầu ra; cơ sở chế biến có nguồn nguyên liệu ổn định; doanh nghiệp có điều kiện xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng tỷ trọng chế biến và dịch vụ, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc bán nông sản thô.
Hướng đến những sản phẩm có sức cạnh tranh
Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030 có thêm ít nhất 8 sản phẩm đạt OCOP 5 sao, ưu tiên những nhóm sản phẩm có thế mạnh như: cà phê, hồ tiêu, hạt điều, bánh tráng, nước mắm…
Để đạt mục tiêu này, tỉnh tiếp tục định hướng xây dựng, phát triển vùng nguyên liệu, tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, chế biến và quản trị của các chủ thể; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.
Theo bà Nguyễn Thị Thế Vy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, thời gian tới OCOP cần chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; chú trọng những sản phẩm chủ lực, sản phẩm đặc trưng thực sự có lợi thế cạnh tranh, có câu chuyện sản phẩm, vùng nguyên liệu và khả năng mở rộng phát triển thị trường.
Từ một trang trại gà thả đồi đến những sản phẩm yến chưng, nhung hươu, rượu truyền thống… mỗi sản phẩm có một cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu nâng tầm giá trị sản vật địa phương.
OCOP vì thế không chỉ tạo ra những sản phẩm đạt tiêu chuẩn, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành tư duy sản xuất hàng hóa, thúc đẩy chế biến sâu, liên kết chuỗi, xây dựng nhãn hiệu và mở rộng thị trường.
Khi sản phẩm địa phương được nâng tầm, giá trị kinh tế tạo ra cũng được lan tỏa đến người sản xuất, người lao động và cộng đồng nông thôn.
Đây là nền tảng để OCOP tiếp tục đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao thu nhập người dân và xây dựng khu vực nông thôn Gia Lai theo hướng hiện đại, bền vững./.