Hôm nay (15/5), Thông tư số 20/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 20) quy định về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học chính thức có hiệu lực thi hành. Dù đánh giá cao về tính tiệm cận quốc tế của Thông tư nhưng nhiều ý kiến cho rằng khi không có những tiêu chí cốt lõi bắt buộc sẽ tiềm ẩn nguy cơ trường đại học đạt kiểm định nhưng vẫn không đạt chất lượng.
Phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc phỏng vấn với Phó giáo sư, Tiến sỹ Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh về vấn đề này.
Tiệm cận quốc tế, thúc đẩy tự chủ
- Thưa Phó giáo sư, theo ông việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 20 có ý nghĩa như thế nào với sự phát triển của giáo dục đại học Việt Nam, đặc biệt là với mục tiêu đưa giáo dục đại học vươn tầm quốc tế như yêu cầu của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 71-NQ/TW?
Phó giáo sư Đỗ Văn Dũng: Có thể nói việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BGDĐT là bước triển khai cụ thể, kịp thời và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển giáo dục đại học Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Thông tư 20 đánh dấu sự chuyển mình căn bản trong hệ thống kiểm định chất lượng khi chuyển từ “đánh giá để công nhận” sang “đánh giá để cải tiến liên tục.” Điều này thể hiện qua việc quy định mức “đạt có điều kiện” [nếu cơ sở giáo dục có tối đa 4 tiêu chuẩn không đạt sẽ được cấp giấy chứng nhận đạt kiểm định có điều kiện có giá trị 2 năm, cơ sở giáo dục phải cải tiến và báo cáo tiến độ định kỳ]. Thông tư cũng nhấn mạnh trách nhiệm tự đánh giá, xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ (IQA) thực chất và hậu kiểm, báo cáo hàng năm hoặc 2 năm/lần.
Thông tư 20 tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình khi yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải công khai báo cáo tự đánh giá, kết quả kiểm định, kế hoạch cải tiến trên website trong thời hạn quy định. Tổ chức kiểm định và Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng công khai thông tin trên cổng thông tin điện tử.
Thông tư cũng thúc đẩy mở cửa hội nhập quốc tế khi cho phép các tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục nước ngoài (được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận) tham gia hoạt động tại Việt Nam.
Những đổi mới này giúp hệ thống kiểm định trở nên linh hoạt, thực chất hơn, khuyến khích các trường tập trung vào chất lượng thực tế thay vì “đối phó” tiêu chí hình thức.
Có thể nói Thông tư 20 chính là công cụ pháp lý quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 71.
Thông tư đã tinh gọn, hiện đại hóa bộ tiêu chuẩn khi giảm mạnh từ 25 tiêu chuẩn/111 tiêu chí (theo quy định cũ) xuống còn 15 tiêu chuẩn với 60 tiêu chí, được cấu trúc theo 3 nhóm chính: chiến lược - hệ thống - kết quả. Điều này giúp giảm tiêu chí hình thức, loại bỏ trùng lặp, giúp các trường tập trung vào chất lượng thực chất thay vì “đối phó” số lượng đồng thời hỗ trợ trực tiếp mục tiêu xếp hạng quốc tế theo Nghị quyết 71 (tăng công bố khoa học, hợp tác quốc tế, thu hút giảng viên nước ngoài).
Việc ban hành Thông tư 20 có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển giáo dục đại học Việt Nam, là công cụ pháp lý quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 71-NQ/TW"
Với việc trao nhiều trách nhiệm hơn cho các trường trong tự đánh giá, cải tiến liên tục và xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ, Thông tư phù hợp với tinh thần tự chủ toàn diện theo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và yêu cầu nâng cao tự chủ đại học ở Nghị quyết 71.
Với cơ chế minh bạch, hậu kiểm và mở cửa cho tổ chức kiểm định nước ngoài, Thông tư sẽ giúp nâng cao uy tín hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, thu hút sinh viên quốc tế, đối tác và nguồn lực đầu tư đồng thời hỗ trợ các trường nghiên cứu tinh hoa phát triển mạnh mẽ hơn. Từ đó xây dựng văn hóa chất lượng và hội nhập.
Tóm lại, Thông tư 20 là bước chuyển đổi mô hình quản trị chất lượng theo đúng tinh thần Nghị quyết 71: từ kiểm soát sang phát triển, từ nội dung sang kết quả, từ khép kín sang hội nhập. Đây là nền tảng vững chắc để giáo dục đại học Việt Nam thực sự vươn tầm quốc tế, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và trung tâm đổi mới sáng tạo của quốc gia.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay Thông tư 20 có định hướng tiệm cận quốc tế. Ông có nhận định, đánh giá như thế nào về các tiêu chuẩn, tiêu chí cũng như quy trình kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học được quy định tại Thông tư này?
Phó giáo sư Đỗ Văn Dũng: Định hướng tiệm cận quốc tế của Thông tư được thể hiện rõ nét trong thiết kế nội dung theo 3 nhóm chính: chiến lược - hệ thống - kết quả.
Nhóm chiến lược (tầm nhìn, sứ mạng, văn hóa; quản trị; lãnh đạo; quản trị chiến lược…) nhấn mạnh định hướng phát triển dài hạn và trách nhiệm lãnh đạo.
Nhóm hệ thống (bao gồm nguồn nhân lực, tài chính - cơ sở vật chất, chính sách đào tạo, nghiên cứu khoa học, mạng lưới và quan hệ đối ngoại…) tập trung vào năng lực vận hành và bảo đảm chất lượng nội bộ.
Nhóm kết quả (kết quả đào tạo, nghiên cứu, phục vụ cộng đồng…) hướng mạnh đến dựa trên kết quả đầu ra, đo lường tác động thực tế đối với người học, xã hội và nền kinh tế.
Có thể thấy cách thiết kế rất gần với AUN-QA (ASEAN University Network - Quality Assurance) - bộ tiêu chuẩn khu vực mà Việt Nam đang tham chiếu mạnh mẽ. Nhiều tiêu chí nhấn mạnh cải tiến liên tục, sự tham gia của các bên liên quan, và quốc tế hóa qua tiêu chuẩn về mạng lưới quan hệ đối ngoại.
Với tính tiệm cận quốc tế, bộ tiêu chuẩn mới dễ so sánh và hội tụ với các khung khu vực/quốc tế (AUN-QA, ABET, QS, THE), tạo điều kiện thuận lợi cho các trường đạt chứng nhận quốc tế, yếu tố then chốt trong bảng xếp hạng toàn cầu.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực trên, Thông tư 20 vẫn còn một số hạn chế. Một số tiêu chí vẫn mang tính định tính cao, cần hướng dẫn chi tiết để tránh đánh giá chủ quan.
Thông tư chưa có sự tương đương hoàn toàn với các chuẩn chuyên ngành quốc tế (như ABET, AACSB), đây là mức kiểm định cơ sở (institutional accreditation), chưa phải chương trình (programmatic).
Có thể nói, về tổng thể, bộ tiêu chuẩn tiến bộ rõ rệt so với trước, tạo nền tảng vững chắc để các trường hướng tới chứng nhận quốc tế.
Điểm sáng của Thông tư 20 là chuyển mạnh từ “đánh giá để công nhận” sang “đánh giá để cải tiến liên tục” (hậu kiểm, báo cáo tiến độ, hoàn thiện hệ thống đảm bảo chất lượng nội bộ); tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình (trường phải công khai báo cáo tự đánh giá, kết quả kiểm định và kế hoạch cải tiến trên website); mở cửa hội nhập (cho phép tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục nước ngoài được Bộ công nhận tham gia hoạt động tại Việt Nam).
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào năng lực của các tổ chức kiểm định, chất lượng đội ngũ đánh giá ngoài và cam kết cải tiến của chính các trường.
Cần tiêu chí bắt buộc để đảm bảo chất lượng tối thiểu
- Thưa ông, điểm a, khoản 3 Điều 20 của Thông tư 20 quy định tiêu chuẩn được đánh giá ở mức đạt khi có không quá một tiêu chí không đạt, đối với tiêu chuẩn có từ 6 tiêu chí trở lên được đánh giá là đạt khi có không quá 2 tiêu chí không đạt.
Theo đó, trường chỉ cần đạt 43/60 tiêu chí, không đạt ở 17 tiêu chí bất kỳ vẫn đạt kiểm định chất lượng. Một số tiêu chuẩn chỉ có 2 tiêu chí, nếu một tiêu chí không đạt thì trường chỉ đạt 50% tiêu chuẩn nhưng sẽ vẫn được công nhận là đạt chuẩn.
Một số ý kiến lo ngại việc không quy định các tiêu chí bắt buộc phải đạt có thể dẫn đến trường hợp trường đạt kiểm định nhưng không đạt tiêu chí, yêu cầu cốt lõi, tiềm ẩn nguy cơ trường đạt kiểm định nhưng không đạt chất lượng thực sự. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?
Phó giáo sư Đỗ Văn Dũng: Quy định tại điểm a, khoản 3 Điều 20 Thông tư 20 hợp lý vì tạo tính linh hoạt, khuyến khích cải tiến liên tục thay vì “đối phó” từng tiêu chí.
Tuy nhiên, các lo ngại trên là có cơ sở thực tế và đáng lưu ý, đặc biệt khi một trường có thể không đạt tới 17/60 tiêu chí (28%) hoặc không đạt 50% ở một số tiêu chuẩn chỉ có 2 tiêu chí mà vẫn được công nhận “đạt”.
- Theo ông, có cần có tiêu chuẩn, tiêu chí bắt buộc không và đâu là những tiêu chuẩn, tiêu chí cốt lõi bắt buộc (nếu có)? Vì sao?
Phó giáo sư Đỗ Văn Dũng: Tôi cho rằng có cần tiêu chí bắt buộc. Nên bổ sung một số tiêu chí/tiêu chuẩn then chốt bắt buộc phải đạt 100% (hoặc ngưỡng sàn cao) để đảm bảo chất lượng tối thiểu và giá trị thực của chứng nhận kiểm định.
Các tiêu chuẩn/tiêu chí cốt lõi bắt buộc nên có gồm: Quản trị chiến lược và lãnh đạo (tiêu chuẩn 1-2); Hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ (IQA) (tiêu chuẩn 9-11); Nguồn nhân lực giảng viên (tiêu chuẩn 3); Kết quả đào tạo và việc làm của người học (tiêu chuẩn 12); Bền vững tài chính và cơ sở vật chất (tiêu chuẩn 4 và 15).
Nên bổ sung một số tiêu chí/tiêu chuẩn then chốt bắt buộc phải đạt 100% (hoặc ngưỡng sàn cao) để đảm bảo chất lượng tối thiểu và giá trị thực của chứng nhận kiểm định."
Những tiêu chí này là nền tảng cốt lõi quyết định sứ mạng giáo dục và khả năng vươn tầm quốc tế theo Nghị quyết 71. Không có các tiêu chí trên, kiểm định dễ rơi vào hình thức, giảm niềm tin xã hội và khó hội nhập quốc tế.
- Từ các phân tích trên, ông có đề xuất, khuyến nghị gì để Thông tư 20 thực sự đạt mục tiêu đề ra khi có hiệu lực thi hành?
Phó giáo sư Đỗ Văn Dũng: Tôi cho rằng cần ban hành ngay hướng dẫn triển khai chi tiết (mẫu tự đánh giá, thang điểm, tiêu chí chấm cụ thể) và tổ chức đào tạo tập huấn quy mô lớn cho đánh giá viên và cán bộ các trường về quy trình mới.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cần bổ sung danh mục tiêu chí then chốt bắt buộc (quản trị chiến lược, IQA, giảng viên, kết quả đào tạo, tài chính bền vững) trong hướng dẫn triển khai Thông tư để cân bằng giữa linh hoạt và chất lượng thực chất.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cổng thông tin minh bạch công khai kết quả kiểm định và kế hoạch cải tiến của từng trường; thiết lập hậu kiểm chặt chẽ (báo cáo định kỳ) và cơ chế hỗ trợ kỹ thuật cho trường “đạt có điều kiện”.
Việc hợp tác với tổ chức kiểm định quốc tế (AUN-QA, ABET…) nên được khuyến khích mạnh mẽ để nâng chuẩn thực chất.
Các biện pháp trên sẽ giúp Thông tư 20 chuyển từ “kiểm định hình thức” sang cải tiến thực chất và hỗ trợ hiệu quả mục tiêu vươn tầm quốc tế theo Nghị quyết 71./.
- Xin trân trọng cảm ơn Phó giáo sư!./.
Các tiêu chí không thể bình quân như nhau
Tiến sỹ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo:
Các tiêu chí không thể bình quân như nhau và cần phải có lằn ranh đỏ ở các tiêu chí cốt lõi.
Vấn đề không chỉ là con số đạt bao nhiêu tiêu chí mà còn phải là những tiêu chí không đạt là tiêu chí nào. Nếu chỉ thiếu vài tiêu chí mang tính thủ tục thì có thể chấp nhận, nhưng nếu là các yêu cầu cốt lõi như đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, đánh giá người học, việc làm sau tốt nghiệp, dữ liệu bảo đảm chất lượng, liêm chính học thuật… thì không thể kết luận là “đạt”, là chất lượng vẫn được bảo đảm.
Kiểm định không nên là phép cộng tiêu chí. Có những tiêu chí phải coi là điều kiện tiên quyết, không đạt các tiêu chí này sẽ không được công nhận, dù tổng điểm hay tổng số tiêu chí đạt vẫn cao. Nếu không quy định nhóm tiêu chí bắt buộc này, rất dễ xảy ra tình trạng đạt kiểm định trên giấy, nhưng yếu ở lõi chất lượng.
