Từ lợi thế về tài nguyên, khí hậu, vị trí địa kinh tế đến những cải cách mạnh mẽ về thể chế, Lào Cai đang có nhiều điều kiện để phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh.
Tỉnh cũng đang hướng tới hành trình phát triển nhanh, xanh và bền vững; trở thành một trung tâm phát triển của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.
Dư địa lớn từ tài nguyên và lợi thế địa kinh tế
Trong xu thế chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, nông nghiệp, lâm nghiệp và môi trường đang trở thành những lĩnh vực giàu tiềm năng thu hút đầu tư tại Lào Cai.
Sau hợp nhất địa giới hành chính, không gian phát triển của tỉnh được mở rộng, nguồn lực tài nguyên được bổ sung, hạ tầng kết nối từng bước hoàn thiện, tạo nền tảng để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị và khai thác hiệu quả các nguồn lực tự nhiên.
Sau sáp nhập, Lào Cai có diện tích tự nhiên 13.255km², trong đó đất nông nghiệp khoảng 1,19 triệu ha, chiếm gần 90% diện tích tự nhiên. Đặc biệt, hơn 860.000ha đất lâm nghiệp tạo nên nguồn tài nguyên sinh thái có giá trị lớn, mở ra không gian phát triển đa dạng cho sản xuất nông nghiệp, kinh tế rừng, du lịch sinh thái và các mô hình kinh tế xanh.
Một trong những lợi thế nổi bật của Lào Cai là sự đa dạng về địa hình và khí hậu. Từ vùng thấp đến vùng núi cao, các tiểu vùng khí hậu khác nhau cho phép tỉnh phát triển đồng thời các nhóm cây trồng nhiệt đới, cận nhiệt và ôn đới.
Ở vùng thấp, các sản phẩm như quế, chè, chuối, dứa, cây ăn quả và chăn nuôi quy mô lớn có điều kiện phát triển. Trong khi đó, vùng cao phù hợp với dược liệu, rau ôn đới, hoa chất lượng cao, cá hồi, cá tầm và nhiều sản phẩm đặc hữu có giá trị kinh tế cao.
Đây là điều kiện quan trọng để Lào Cai xây dựng nền nông nghiệp đa dạng về sản phẩm, phân hóa theo lợi thế từng vùng và hướng tới những thị trường có giá trị gia tăng cao.
Không chỉ có lợi thế về sản xuất, Lào Cai còn sở hữu vị trí chiến lược trên hành lang kinh tế Côn Minh-Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, là cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam với vùng Tây Nam Trung Quốc. Lợi thế này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tạo thuận lợi để nông sản, đặc biệt là nông sản chế biến, tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.
Khi tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng được đầu tư cùng hệ thống logistics khu vực cửa khẩu được hoàn thiện, vai trò của Lào Cai trong trung chuyển, xuất nhập khẩu và phân phối nông sản được kỳ vọng tiếp tục được nâng cao.
Hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn
Những năm gần đây, nông nghiệp Lào Cai duy trì tốc độ tăng trưởng khá ổn định. Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 5,35%; 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 5,19%, đứng thứ tư cả nước và thứ ba khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Kết quả này cho thấy sức chống chịu và dư địa phát triển của khu vực nông nghiệp trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động và thiên tai diễn biến phức tạp.
Đáng chú ý, nhiều vùng nguyên liệu quy mô lớn đã được hình thành, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.
Trong lĩnh vực dược liệu, toàn tỉnh có 6.296ha, đạt trên 92% kế hoạch; trong đó có 8 loại dược liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển ngành dược liệu theo hướng hàng hóa, thúc đẩy chế biến sâu và tạo ra các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có giá trị gia tăng cao.
Vùng chè đạt trên 15.278ha, trong đó hơn 1.219ha chè hữu cơ. Tỉnh đã được cấp 38 mã số vùng trồng, tạo điều kiện để sản phẩm chè tiếp cận các thị trường như Indonesia, Nga, Belarus, Ấn Độ và Uzbekistan.
Đối với cây chuối, khoảng 70% sản lượng hiện được xuất khẩu. Lào Cai đã xây dựng 11 mã số vùng trồng và 4 cơ sở đóng gói đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.
Cùng với đó, các vùng sản xuất dứa, dâu tằm, rau chuyên canh và cây ăn quả ôn đới tiếp tục được mở rộng, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với doanh nghiệp thu mua và chế biến.
Những kết quả này cho thấy sản xuất nông nghiệp của Lào Cai đang chuyển dần từ quy mô nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và liên kết giữa người sản xuất với doanh nghiệp. Đây cũng là tiền đề để tỉnh tiếp tục nâng cao tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô.
Trong chăn nuôi, toàn tỉnh hiện có hơn 1.178 trang trại cùng 7 chuỗi liên kết quy mô lớn. Nhiều cơ sở đang chuyển sang mô hình chăn nuôi hữu cơ, an toàn sinh học, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.
Lĩnh vực thủy sản cũng đang mở ra những hướng phát triển mới. Công nghệ tuần hoàn, nuôi thâm canh và phát triển các loại cá nước lạnh đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Với hơn 23.000ha mặt nước thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản tập trung, đây được đánh giá là một lĩnh vực còn nhiều dư địa để thu hút đầu tư công nghệ cao.
Từ kinh tế rừng sang lâm nghiệp đa giá trị
Nếu trước đây rừng ở Lào Cai chủ yếu được nhìn nhận qua giá trị khai thác gỗ và lâm sản, thì hiện nay tỉnh đang từng bước chuyển sang cách tiếp cận mới: phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị, trong đó bảo vệ rừng đi đôi với khai thác hợp lý các giá trị sinh thái và dịch vụ môi trường.
Toàn tỉnh có 860.494ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 61,5%, thuộc nhóm địa phương có diện tích rừng lớn của cả nước. Hơn 36.400ha đã được cấp chứng chỉ rừng hoặc chứng nhận quế hữu cơ; trên 6.300ha được cấp mã số vùng rừng trồng nguyên liệu.
Không gian kinh tế dưới tán rừng đang ngày càng được mở rộng với những hướng đi như phát triển dược liệu, du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng và chuẩn bị tham gia thị trường tín chỉ carbon. Những mô hình này vừa tạo thêm sinh kế cho người dân, vừa góp phần nâng cao giá trị của tài nguyên rừng mà không nhất thiết phải gia tăng áp lực khai thác.
Theo danh mục ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030, Lào Cai dành 74 dự án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng trong rừng và 15 dự án phát triển dược liệu dưới tán rừng. Đây là những lĩnh vực phù hợp với xu hướng đầu tư xanh, đồng thời có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao gắn với bảo tồn hệ sinh thái.
Cải cách thể chế tạo lợi thế thu hút đầu tư
Bên cạnh lợi thế về tài nguyên và vị trí, cải cách thể chế đang trở thành một trong những yếu tố tạo sức cạnh tranh mới cho Lào Cai.
Ngành Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thành rà soát, sửa đổi và xây dựng mới hàng trăm văn bản quy phạm pháp luật nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 100% thủ tục hành chính được công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; 84 thủ tục được rút ngắn thời gian giải quyết và 100 thủ tục được cung cấp trực tuyến toàn trình.
Đáng chú ý, tỉnh triển khai cơ chế “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục đầu tư, trong đó thực hiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong vòng 24 giờ sau khi nhà đầu tư hoàn thành nghĩa vụ tài chính đối với các dự án đủ điều kiện. Đây là bước cải cách có ý nghĩa thiết thực, góp phần giảm thời gian, chi phí và nâng cao tính minh bạch trong quá trình triển khai dự án.
Cùng với cải cách thủ tục, Lào Cai đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, lâm nghiệp, tài nguyên nước; ứng dụng GIS, viễn thám, trí tuệ nhân tạo và thiết bị bay không người lái trong quản lý tài nguyên cũng như sản xuất nông nghiệp. Những công cụ này đang tạo nền tảng cho chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Mở rộng không gian cho đầu tư nông nghiệp xanh
Dù có nhiều lợi thế, số lượng dự án đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và kinh tế xanh tại Lào Cai vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Đây chính là khoảng trống đồng thời cũng là cơ hội lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư.
Tỉnh còn nhiều dư địa để phát triển các vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu đối với quế, chè, dược liệu, chuối, dứa và cây ăn quả ôn đới; sản xuất giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao; nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp thông minh.
Các lĩnh vực chăn nuôi an toàn sinh học, nuôi thủy sản công nghệ cao, kho lạnh, logistics, bảo quản sau thu hoạch và trung tâm giao dịch nông sản cũng được kỳ vọng tạo ra những chuỗi giá trị mới.
Đặc biệt, kinh tế dưới tán rừng, tín chỉ carbon, dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học, xử lý môi trường, tái chế phụ phẩm nông nghiệp và phát triển kinh tế tuần hoàn đang nổi lên như những hướng đầu tư phù hợp với xu thế tăng trưởng xanh.
Nếu được kết nối đồng bộ giữa vùng nguyên liệu-sản xuất-chế biến-logistics-thị trường, các lĩnh vực này không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.
Hướng tới trung tâm nông nghiệp xanh của khu vực
Trong giai đoạn tới, Lào Cai xác định phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa hiện đại, giá trị gia tăng cao, gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh.
Trọng tâm là hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn; mở rộng diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và GACP-WHO; thúc đẩy nông nghiệp thông minh, nông nghiệp chính xác và kinh tế tuần hoàn.
Cùng với sản xuất, tỉnh sẽ chú trọng phát triển hệ thống logistics, chế biến sâu và thương mại điện tử, qua đó nâng cao khả năng kết nối giữa sản xuất với thị trường, giảm chi phí trung gian và gia tăng giá trị cho nông sản.
Đối với tài nguyên rừng, Lào Cai tiếp tục khai thác hiệu quả các giá trị mới như tín chỉ carbon, dịch vụ môi trường rừng, năng lượng sinh khối và các mô hình sản xuất phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Từ những lợi thế sẵn có và định hướng phát triển rõ ràng, Lào Cai đang từng bước hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp mới, trong đó sản xuất hàng hóa quy mô lớn được kết nối với công nghệ, chế biến sâu, logistics và thị trường; kinh tế rừng được mở rộng từ khai thác lâm sản sang các giá trị sinh thái; còn tài nguyên được quản trị ngày càng dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Với lợi thế về tài nguyên, vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế, hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện và quyết tâm cải thiện môi trường đầu tư, Lào Cai đang hội tụ nhiều điều kiện để trở thành trung tâm phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.
Đây cũng là thời điểm để các doanh nghiệp, nhà đầu tư tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành các chuỗi giá trị mới, biến tiềm năng về đất đai, rừng, khí hậu và vị trí địa kinh tế thành những giá trị kinh tế bền vững, đồng hành cùng Lào Cai trên hành trình phát triển nhanh, xanh và bền vững./.