Sinh thời, đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn là người trầm tính và ít nói về đời tư nhưng luôn nhiệt huyết với các hoạt động trao đổi, giao lưu về nghề. Thông tin ông mắc bạo bệnh chỉ khoảng một tháng trước khiến nhiều đồng nghiệp không khỏi xót xa và bàng hoàng.
Nhiều khán giả nhắc lại 3 tác phẩm nổi bật đã làm nên tên tuổi ông, ghi dấu một giai đoạn quan trọng của phim ảnh nói chung tại Việt Nam.
Tuổi thơ dữ dội (1989)
Chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Phùng Quán, "Tuổi thơ dữ dội" kể về cuộc sống chiến đấu và cả những hy sinh mất mát của các thiếu niên làm công tác liên lạc trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
Tác phẩm gồm 2 tập phim truyện, mỗi tập kéo dài khoảng 1 tiếng, gây chú ý ở cậu bé Mừng (Vũ Thanh Bình) - nhân vật trung tâm với bản tính hiền lành, chất phác nhưng bị nghi là Việt gian. Dù vậy cậu vẫn một mực trung thành với Cách mạng, nén đau vết thương và sự nghi ngờ của những người xung quanh để thực hiện nhiệm vụ.
Vai diễn thuyết phục đã mang đến cho Vũ Thanh Bình chiến thắng tại hạng mục Nam diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ 9, năm 1990. Cũng tại sự kiện, phim "Tuổi thơ dữ dội" nhận về giải Bông Sen Bạc và được vinh danh Phim thiếu nhi hay nhất, đồng thời giúp Nguyễn Vinh Sơn thắng giải Đạo diễn xuất sắc nhất.
Hiện hai tập phim có thể xem miễn phí trên một số nền tảng được cấp phép như VTVGo và VieOn.
Đất phương Nam (1997)
Được chuyển thể từ truyện "Đất rừng phương Nam" của nhà văn Đoàn Giỏi, "Đất phương Nam" bị lược đi yếu tố Rừng vì điều kiện quay hạn chế. Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn và êkíp chọn "lựa cơm gắp mắm" để chuyển thể trong khả năng, đồng thời thể hiện thái độ tôn trọng với nguyên tác.
"Đất phương Nam" theo chân An (Hùng Thuận vào vai), một cậu bé mồ côi mẹ và bị trôi dạt về phương Nam khi đi tìm cha. Trên hành trình ấy, đời sống sông nước cơ cực nhưng hào sảng, nghĩa tình mở ra qua các nhân vật như cậu bé Cò, Võ Tòng, ông Ba bắt rắn, bác Ba Phi... Bao trùm lên bộ phim còn là tinh thần kháng chiến bất khuất, một mực bảo vệ quê hương của nhân dân Nam bộ trong giai đoạn cao trào chống thực dân Pháp.
Phim được trao giải A của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 1997, là series truyền hình Việt đầu tiên được xuất khẩu tới Mỹ, Australia và một số nước châu Âu khác ở dạng DVD.
Với 11 tập được phát sóng trên truyền hình, "Đất phương Nam" trở thành ấn tượng khó quên trong thế hệ khán giả 7X-9X một thời. Phim cũng được coi như "thước đo" cho các phiên bản chuyển thể sau này, đặc biệt là bản điện ảnh "Đất rừng phương Nam" (2023) của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng.
Hiện phim được chiếu chính thức trên các nền tảng của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) trên website và YouTube.
Trăng nơi đáy giếng (2008)
"Trăng nơi đáy giếng" không chỉ mang đậm phong cách nhân văn và đầy trầm tư của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, mà còn giúp nâng tầm tên tuổi của Hồng Ánh.
Trong phim, nữ diễn viên vào vai cô giáo Hạnh, một phụ nữ Huế hiền thục nết na phải chịu nghịch cảnh trong hôn nhân và áp lực gia đình khi không thể sinh con. Thực tế bẽ bàng khiến cô giáo Hạnh phải chịu nhiều tủi nhục, vật vờ nuôi dưỡng một hạnh phúc mờ ảo, không có thực như bóng trăng trong giếng.
Lên án những định kiến khắt khe và bày tỏ sự thương xót cho thân phận người phụ nữ trong xã hội Việt Nam truyền thống, "Trăng nơi đáy giếng" nhận cả giải trong và ngoài nước.
Năm 2009, phim thắng Giải Bông Sen Bạc tại Liên hoan Phim Việt Nam và ba giải khác tại Giải thưởng Cánh diều của Hội Điện ảnh Việt Nam. Phim còn dự giải Liên hoan Phim Dubai năm 2008 và Liên hoan Phim Việt Nam tại Pháp năm 2014, đều thắng ở hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc cho Hồng Ánh.
Đồng nghiệp xót thương đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn
Nghệ sỹ Ưu tú Nguyễn Vinh Sơn qua đời chiều 22/10 trong vòng tay yêu thương của gia đình tại nhà riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh. Theo nhà sản xuất Trinh Hoan - em trai đạo diễn, ông mất sau khoảng một tháng phát hiện bệnh ung thư, hưởng thọ 73 tuổi.
"Một cảm giác trống rỗng hụt hẫng vô cùng" - diễn viên Hồng Ánh bày tỏ trên trang cá nhân. Với cô, cố nghệ sỹ là người anh luôn hết lòng với nghề, từng nói "làm phim có lời không giống đi buôn có lời, bởi không thể chỉ tính bằng những con số."
"Anh luôn là một anh Vinh giản dị, chân tình, lúc nào cũng có những chuyện hay những kiến thức về điện ảnh để chia sẻ. Và đặc biệt là, cái chữ 'hỉ' rất Huế mà anh thường đặt ở cuối câu," Hồng Ánh chia sẻ trong sự nghẹn ngào.
Nữ diễn viên xót xa vì vừa mới đây, "Trăng nơi đáy giếng" vẫn còn hiện hữu và sống động trong các nghiên cứu của giới phê bình và người yêu điện ảnh trong nước.
"Nếu không có chú Vinh Sơn của ngày ấy, có lẽ đã không có Hùng Thuận được khán giả yêu thương và nhớ đến suốt 30 năm qua. Con đã lớn lên cùng vai diễn ấy, sống cùng tình yêu thương ấy và mang theo món quà mà Chú trao tặng đi qua biết bao thăng trầm của cuộc đời" - diễn viên Hùng Thuận bày tỏ sự biết ơn và tiếc thương dành cho đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn.
Nói về cố nghệ sỹ và giá trị tinh thần ông để lại cho khán giả Việt, Hùng Thuận tin rằng "dù thời gian chưa bao giờ là bạn của con người" nhưng "Chú đã để lại cho cuộc đời này một tác phẩm mà thời gian có trôi qua bao lâu, người ta vẫn sẽ nhớ, vẫn sẽ thương."