Quốc hội khóa VIII (1987-1992) được bầu ra và hoạt động trong giai đoạn bước ngoặt của đất nước, có trách nhiệm to lớn góp phần thực hiện công cuộc đổi mới. Hoạt động lập hiến của Quốc hội khoá VIII có nhiều thành tựu với 2 lần sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1980.
Tại kỳ họp lần thứ 11, tháng 4/1992, Quốc hội thông qua Hiến pháp năm 1992 - Hiến pháp của thời kỳ đổi mới, phù hợp với thực tế của đất nước và xu thế tiến bộ của thời đại trên cơ sở điều kiện, hoàn cảnh, đặc điểm của Việt Nam, đánh dấu sự trưởng thành về trình độ lập hiến của nước ta.
Quốc hội đã thực hiện sứ mệnh cao cả mở đường cho công cuộc đổi mới toàn diện ở nước ta về mặt Nhà nước.
Tiến hành đồng bộ và có hiệu quả các hoạt động nhằm thực hiện chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ do Hiến pháp quy định: Lập hiến, lập pháp, giám sát, quyết định các vấn đề trọng đại về quốc kế-dân sinh, về đối nội và đối ngoại, trong đó đặc biệt là hoạt động lập hiến và lập pháp.
Trong Nhiệm kỳ Quốc hội khóa VIII, nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng: Kinh tế phát triển, văn hóa, giáo dục đạt được nhiều kết quả tốt. Việc xây dựng và tăng cường Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân có bước phát triển mới; quan hệ đối ngoại được mở rộng; quốc phòng an ninh được củng cố.
Số liệu cơ bản:
Ngày bầu cử: 19/4/1987
Tỷ lệ cử tri bỏ phiếu: 98,75%
Tổng số đại biểu được bầu: 496
Thành phần đại biểu Quốc hội
Công nhân: 91
Nông dân: 105
Tiểu thủ công nghiệp: 19
Quân nhân: 49
Cán bộ chính trị: 100
Trí thức xã hội chủ nghĩa: 123
Nhân sĩ, tôn giáo: 9
Ðảng viên: 465
Ngoài Ðảng: 31
Phụ nữ: 88
Dân tộc thiểu số: 70
Thanh niên (21-35 tuổi): 55
Cán bộ ở Trung ương: 116
Cán bộ ở địa phương: 380
CÁC KỲ HỌP NỔI BẬT
Quốc hội khóa VIII kéo dài 5 năm (1987-1992), với 11 kỳ họp.
Kỳ họp thứ nhất
Từ ngày 17 đến 22/6/1987, tại Hà Nội
-Quốc hội đã bầu Hội đồng Dân tộc và 7 Ủy ban Thường trực của Quốc hội gồm: Ủy ban Pháp luật; Ủy ban Kinh tế, Kế hoạch và Ngân sách; Ủy ban Văn hoá và Giáo dục; Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật; Ủy ban Y tế và Xã hội; Ủy ban Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng; Ủy ban Ðối ngoại.
Kỳ họp thứ 11
Từ ngày 24/3 đến 15/4/1992
Quốc hội đã thông qua Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992
Các luật, pháp lệnh được thông qua
18/4/1992
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992
8/1/1988
Luật Đất đai
9/1/1988
Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
9/7/1988
+ Bộ luật Tố tụng hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
+ Luật Quốc tịch Việt Nam
11/1/1988
Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hàng mậu dịch
4/1/1989
+ Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Tòa án nhân dân
+ Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân
11/7/1989
+ Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân
+ Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân
+ Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
2/1/1990
+ Luật Báo chí
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự
30/6/1990
Bộ luật Hàng hải Việt Nam
7/7/1990
+ Luật Công đoàn
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
8/8/1990
+ Luật Thuế doanh thu
+ Luật Thuế Lợi tức
+ Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt
12/7/1990
Bộ luật Hàng hải Việt Nam
2/1/1991
+ Luật Công ty
+ Luật Doanh nghiệp tư nhân
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật về Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam
16/8/1991
+ Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
+ Luật Phổ cập giáo dục tiểu học
+ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự
19/8/1991
Luật Bảo vệ và phát triển rừng
4/1/1992
+ Luật Hàng không dân dụng Việt Nam
+ Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
18/4/1992
+ Luật Bầu cử Ðại biểu Quốc hội
+ Luật Tổ chức Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
14/11/1987
Pháp lệnh về Lực lượng An ninh nhân dân Việt Nam
28/11/1987
Pháp lệnh bổ sung, sửa đổi một số điều trong Ðiều lệ về thuế công thương nghiệp và Ðiều lệ về thuế hàng hóa
30/12/1987
Pháp lệnh Tổ chức luật sư
20/5/1988
Pháp lệnh về Kế toán và thống kê
10/12/1988
Pháp lệnh Chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam
22/11/1988
Pháp lệnh Nghĩa vụ lao động công ích
13/3/1989
Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều trong các Pháp lệnh, Ðiều lệ về Thuế công thương nghiệp và thuế hàng hóa
17/4/1989
Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự
5/5/1989
Pháp lệnh Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản
7/8/1989
Pháp lệnh về Tài nguyên khoáng sản
7/12/1989
+ Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự
+ Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính
31/8/1989
Pháp lệnh Thi hành án dân sự
29/9/1989
Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế
25/10/1989
Pháp lệnh về Ký kết và thực hiện điều ước Quốc tế của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
11/2/1989
+ Pháp lệnh Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp
+ Pháp lệnh Lực lượng cảnh sát nhân dân Việt Nam
+ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh về Thuế nông nghiệp
16/11/1989
Pháp lệnh Ðê điều
23/2/1990
Pháp lệnh Hải quan
1/4/1990
Pháp lệnh Thanh tra
24/5/1990
+ Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
+ Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính
16/7/1990
Pháp lệnh Ðo lường
9/4/1990
+ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Tổ chức Toà án quân sự
+ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Tổ chức Viện kiểm sát quân sự
+ Pháp lệnh Thuế tài nguyên
10/9/1990
+ Pháp lệnh Hợp đồng lao động
+ Pháp lệnh Thừa kế
24/11/1990
Pháp lệnh Lãnh sự
12/1/1990
Pháp lệnh Trọng tài kinh tế
1/7/1991
Pháp lệnh Thuế nhà, đất
2/1/1991
Pháp lệnh Chất lượng hàng hóa
6/4/1991
Pháp lệnh Nhà ở
7/1/1991
Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao
7/5/1991
+ Pháp lệnh Hợp đồng dân sự
+ Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân
8/11/1991
Pháp lệnh Bảo vệ bí mật Nhà nước
19/9/1991
+ Pháp lệnh Bảo hộ lao động
+ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Lực lượng Cảnh sát Nhân dân Việt Nam
+ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh về Lực lượng An ninh Nhân dân Việt Nam
29/2/1992
Pháp lệnh Nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú, đi lại của người nước ngoài tại Việt Nam
Các hiệp định, hiệp ước, công ước quốc tế được phê chuẩn
Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định về hợp tác sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Cộng hoà Ấn Độ (ban hành ngày 28/4/1987).
Nghị quyết phê chuẩn Hiệp ước hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Ápganixtan (ban hành ngày 5/2/1988).
Nghị quyết phê chuẩn Nghị định thư bổ sung lần thứ ba Hiến chương tổ chức Liên minh bưu chính thế giới (ban hành ngày 17/10/1989).
Nghị quyết phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về các quyền trẻ em (ban hành ngày 20/2/1990).
Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định về quy chế biên giới quốc gia giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào (ban hành ngày 24/5/1990).
Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định gia hạn nợ giữa Libi và Việt Nam (ban hành ngày 29/10/1990).
XÂY DỰNG HỆ THỐNG LUẬT PHÁP ĐÁP ỨNG YÊU CẦU, NHIỆM VỤ CỦA CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI
Với phương châm đổi mới tư duy pháp lý, công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội khóa VIII đã được thực hiện một cách tích cực. Trong 5 năm hoạt động, Quốc hội khóa VIII đã ban hành 2 bộ luật và 29 luật; Hội đồng Nhà nước ban hành 39 pháp lệnh.
Nhiều đạo luật quan trọng về kinh tế như Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân... lần đầu tiên được ban hành đã thể chế hóa đường lối phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, tạo cơ sở pháp lý, góp phần phát triển nền kinh tế đất nước.
THÔNG QUA HIẾN PHÁP NĂM 1992
Ngày 15/4/1992, tại Kỳ họp thứ mười một, Quốc hội khóa VIII đã thông qua Hiến pháp năm 1992. Hiến pháp mới bao gồm: Lời nói đầu, 12 chương, 147 điều, sửa đổi căn bản, toàn diện Hiến pháp năm 1980. Hiến pháp khẳng định Nhà nước phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
PHÊ CHUẨN KẾ HOẠCH NHÀ NƯỚC 5 NĂM (1986-1990) VÀ CÁC KẾ HOẠCH, DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HẰNG NĂM
Trong nhiệm kỳ khóa VIII, Quốc hội đã phê chuẩn kế hoạch nhà nước 5 năm (1986-1990) với ba chương trình kinh tế lớn: Lương thực-thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu; phê duyệt các kế hoạch phát triển kinh tế và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm.
Tại các kỳ họp, Quốc hội tập trung thảo luận, thông qua các nghị quyết, triển khai thực hiện đường lối đổi mới toàn diện của Đảng, từng bước phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
THỂ CHẾ HÓA VÀ THỰC HIỆN ĐƯỜNG LỐI ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG
TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT
Quốc hội khóa VIII là Quốc hội đầu tiên hoạt động trong thời kỳ đổi mới, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của đất nước trên con đường phát triển kinh tế-xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong bối cảnh chuyển đổi cơ chế quản lý từ bao cấp sang kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, hoạt động giám sát của Quốc hội được tăng cường cả về phạm vi, nội dung và phương thức.
Quốc hội đã giám sát chặt chẽ việc thực hiện các chủ trương đổi mới, công tác quản lý kinh tế, ngân sách, cải cách hành chính và đời sống Nhân dân. Các phiên chất vấn và thảo luận tại các kỳ họp trở nên sôi nổi, thực chất hơn, thể hiện tinh thần dân chủ, trách nhiệm và quyết tâm đổi mới hoạt động lập pháp và giám sát.
Hoạt động giám sát của Quốc hội khóa VIII đã góp phần quan trọng vào việc thể chế hóa, đưa đường lối đổi mới của Đảng vào cuộc sống.
THỰC HIỆN ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI RỘNG MỞ
Thực hiện công cuộc đổi mới, đường lối đối ngoại trong giai đoạn này được xác định là giữ vững hòa bình, tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi để đẩy mạnh xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.
Với phương châm "Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển," Quốc hội và Hội đồng Nhà nước đã chủ động, tích cực triển khai có hiệu quả các hoạt động đối ngoại trên nhiều hướng, từng bước cải thiện mối quan hệ với các nước láng giềng và nhiều nước khác trên thế giới.
Quốc hội khóa VIII (1987-1992) hoạt động trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ đầu đổi mới, với nhiệm vụ trọng tâm là thể chế hóa đường lối đổi mới toàn diện do Đại hội VI của Đảng đề ra.
Quốc hội đã ban hành nhiều đạo luật quan trọng, từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với cơ chế kinh tế mới; tăng cường giám sát các lĩnh vực trọng yếu của đời sống xã hội; quyết định những vấn đề lớn về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Đặc biệt, tại kỳ họp cuối cùng (tháng 4/1992), Quốc hội khóa VIII đã thông qua Hiến pháp năm 1992 - văn bản pháp lý nền tảng, đánh dấu bước phát triển mới của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam./.
