Chiều 3/11, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội họp phiên toàn thể tại Hội trường, thảo luận về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).
Chuyển từ ngăn chặn thụ động sang chủ động kiểm soát
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị của cơ quan trình và cơ quan thẩm tra, thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đấu giá tài sản nhằm khắc phục vướng mắc thực tiễn, tăng cường phòng chống thông đồng, dìm giá, "bỏ cọc" trục lợi và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công.
Đề xuất các giải pháp kiểm soát hành vi thao túng, đại biểu Hoàng Thị Thơ (Đồng Tháp) nhấn mạnh cần kiểm soát bản chất quan hệ lợi ích thay vì chỉ nhìn vào hình thức, đề nghị bổ sung quy định tại Điều 10 nghiêm cấm các hành vi trực tiếp hoặc thông qua cá nhân, tổ chức trung gian, công ty liên kết, người thân tạo lập giao dịch giả tạo nhằm thao túng, nâng giá hoặc làm sai lệch kết quả, đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, thuế và đăng ký đất đai để xác minh chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng.
Đồng quan điểm siết chặt kỷ cương, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề xuất nghiêm cấm các cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá cùng một tài sản nếu sử dụng chung tài khoản, chung nguồn tiền đặt trước hoặc cùng người đại diện, nâng mức tiền đặt trước đấu giá đất dự án đầu tư lên từ 10% đến 30%, đồng thời cấm thành lập pháp nhân mới đối với người đại diện pháp luật hoặc cổ đông chi phối của doanh nghiệp đang bị cấm tham gia đấu giá.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị chuyển từ cấm thụ động sang quy định rõ trách nhiệm của đấu giá viên và tổ chức hành nghề đấu giá trong việc chủ động phát hiện, lập biên bản và báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi có dấu hiệu bất thường, kết hợp cập nhật, chia sẻ công khai danh sách vi phạm trên Cổng đấu giá tài sản quốc gia.
Thảo luận về quy định mức tiền đặt trước và chế tài xử lý vi phạm nghĩa vụ thanh toán, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) và đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng việc quy định mức tiền đặt trước đối với đất ở cho cá nhân từ 20% đến 50% giá khởi điểm có thể tạo ra rào cản tài chính lớn đối với người dân có nhu cầu thực sự, thu hẹp tính cạnh tranh của cuộc đấu giá, do đó đề nghị giữ mức thông thường phù hợp và chỉ tăng khi có căn cứ nguy cơ bỏ cọc rõ ràng, kết hợp mở rộng cơ chế bảo lãnh ngân hàng.
Ở góc độ khác, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng khung tiền đặt cọc tối đa 50% là quá cao, đồng thời đề nghị nâng mức thời gian cấm tham gia đấu giá tối thiểu từ 6 tháng lên 1 năm hoặc 2 năm để bảo đảm tính răn đe. Về hậu quả pháp lý, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị phân hóa rõ giữa người bỏ cọc do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng với người cố ý trả giá cao để thao túng rồi bỏ cọc; đối với trường hợp cố ý thao túng, ngoài việc mất tiền đặt trước phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
Chuẩn hóa quy trình, điều kiện "hành nghề đấu giá"
Liên quan đến điều kiện hành nghề và quản lý nhà nước, đại biểu Nguyễn Đức Hùng (Bắc Ninh) đề nghị làm rõ nội hàm "hành nghề đấu giá", phân biệt giữa việc đăng ký hành nghề chính thức tại một tổ chức với các hoạt động hỗ trợ tư vấn chuyên môn, đồng thời làm rõ thời điểm tính thời hạn 3 ngày làm việc để chuyển tiền đặt cọc vào ngân sách hoặc cho người có tài sản.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị thống nhất xác định đấu giá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, còn đối với việc niêm yết tại UBND cấp xã thì chỉ nên cho phép chọn một trong hai hình thức là niêm yết tại trụ sở hoặc thông báo trên trang thông tin điện tử.
Nêu ý kiến về quy tắc đấu giá và bảo vệ tài sản đặc thù, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) đề nghị quy định rõ trách nhiệm và thời hạn hoàn tiền đặt trước khi kết quả đấu giá bị hủy, không cho phép thay đổi quy tắc đấu giá tự nguyện giữa chừng sau khi đã nhận mức giá đầu tiên. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị xác định rõ thời điểm cam kết mua tài sản trước khi áp dụng cơ chế bốc thăm ở mức giá khởi điểm, đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm kiểm tra hồ sơ đối với các tài sản đặc thù như di vật, cổ vật.
Áp dụng linh hoạt mức tiền đặt trước 20%-50%
Làm rõ ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình chi tiết về các giải pháp phòng, chống thông đồng, dìm giá, bỏ cọc. Bộ trưởng nhấn mạnh dự thảo Luật đã quy định thắt chặt đối tượng tham gia, không cho phép các đối tượng có quan hệ gia đình hoặc có quan hệ chi phối doanh nghiệp cùng đăng ký tham gia đấu giá đối với một tài sản.
Cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của đại biểu Tô Ái Vang và các đại biểu để bổ sung các quy định cụ thể nhằm kiểm soát chặt chẽ hành vi bắt tay, thông đồng giữa các doanh nghiệp.
Về phạm vi áp dụng chế tài cấm tham gia đấu giá, Bộ trưởng làm rõ qua tổng kết thực tiễn, hành vi thông đồng, dìm giá, đẩy giá cao rồi bỏ cọc diễn ra phổ biến và phức tạp nhất ở lĩnh vực đấu giá quyền sử dụng đất (nhất là đất ở) và quyền khai thác khoáng sản. Chế tài cấm tham gia đấu giá ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân, do đó cần hết sức cẩn trọng, chỉ áp dụng đối với những nhóm tài sản xảy ra vi phạm phổ biến, không mở rộng tràn lan sang tất cả các loại tài sản khác.
Giải trình về quy định mức tiền đặt trước từ 20% đến 50% đối với đấu giá đất ở và từ 10% đến 20% đối với đất dự án, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng phân tích rõ quy định mức tiền đặt trước từ 20% đến 50% đối với đấu giá đất ở cho cá nhân được Chính phủ quy định trong nghị quyết và áp dụng từ tháng 1/2026, đang thấy hiệu quả rất tích cực khi tỷ lệ đất đấu giá thành bị hủy kết quả do không nộp đủ tiền trên cả nước đã giảm mạnh trong 9 tháng năm 2026. Điển hình như tại tỉnh Thanh Hóa, khi áp dụng mức tiền đặt trước 50%, số lô đất bị hủy do bỏ cọc đã giảm từ 377 trường hợp năm 2025 xuống còn 82 trường hợp.
Bộ trưởng giải thích thêm, người có nhu cầu thực sự về đất ở khi đăng ký tham gia đã có sự chuẩn bị về năng lực tài chính, trường hợp không trúng đấu giá thì tiền đặt trước được hoàn trả rất nhanh trong vòng 3 ngày làm việc. Khung biên độ từ 20% đến 50% là độ mở linh hoạt giao cho cơ quan có thẩm quyền quyết định đấu giá tại địa phương căn cứ tình hình thực tế để áp dụng.
Đối với đấu giá đất dự án đầu tư có giá trị lớn hàng nghìn tỷ đồng, dự thảo Luật giữ quy định mức tiền đặt trước từ 10% đến 20% giá khởi điểm để tránh tạo rào cản cho nhà đầu tư và không ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.
Bộ trưởng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của đại biểu để hoàn thiện dự thảo Luật.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ trong phiên thảo luận đã có 15 đại biểu Quốc hội phát biểu ý kiến, hầu hết các ý kiến thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đấu giá tài sản và tán thành nhiều nội dung cốt lõi của dự thảo Luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội tổng hợp bốn nhóm vấn đề trọng tâm giao các cơ quan nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý:
Nhóm thứ nhất là rà soát kỹ phạm vi, nội dung sửa đổi, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng liên quan đến đấu giá tài sản; quy định đủ rõ, chặt chẽ trong Luật về các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân, điều kiện hạn chế quyền tham gia đấu giá, căn cứ áp dụng và mức độ cấm tham gia đấu giá được quy định đủ rõ trong luật; đánh giá kỹ, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ với hệ thống pháp luật và sự tương thích với các điều ước quốc tế.
Nhóm thứ hai là xác định rõ ranh giới giữa trình tự, thủ tục đấu giá tại Luật này với quy định của pháp luật chuyên ngành về quản lý tài sản; bổ sung tiêu chí cơ bản lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá đối với tài sản giá trị thấp nhằm hạn chế ý chí chủ quan của người có tài sản; rà soát phân loại rõ các giai đoạn đăng ký, tham dự, trả giá và hậu quả pháp lý tương ứng; đánh giá tác động đầy đủ của mức tiền đặt trước 20% - 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở, cơ chế xử lý tiền đặt cọc bảo đảm hợp lý, khả thi và hài hòa mục tiêu phòng ngừa vi phạm với mở rộng cạnh tranh.
Nhóm thứ ba là rà soát hoàn thiện các quy định về đấu giá trực tuyến; xác định rõ nguyên tắc xử lý khi xảy ra sự cố kỹ thuật, trách nhiệm của đấu giá viên, tổ chức đấu giá và cơ quan vận hành hệ thống; bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh; bổ sung cơ chế phòng ngừa việc chia nhỏ tài sản hoặc xác định giá khởi điểm không phù hợp để né tránh đấu giá trực tuyến.
Nhóm thứ tư là rà soát, chỉnh lý đồng bộ quy định xử lý người trúng đấu giá vi phạm nghĩa vụ thanh toán; phân biệt rõ hành vi cố ý vi phạm với trường hợp do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng; rà soát kỹ quy định hủy kết quả đấu giá, hậu quả pháp lý và bảo vệ người mua ngay tình; hoàn thiện quy định chuyển tiếp và khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết bảo đảm có hiệu lực đồng thời với Luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, ngay sau phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo các cơ quan thẩm tra phối hợp với Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tổng hợp, tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo Luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối Kỳ họp thứ 2./.