Tỉnh Quảng Nam đang nghiên cứu áp dụng công nghệ nano để bảo tồn quần thể di sản Tháp Chăm khỏi sự xuống cấp do các yếu tố khách quan.
Quần thể kiến trúc Tháp Chăm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam gồm Tháp Khương Mỹ(thành phố Tam Kỳ), Tháp Chiên Đàn (huyện Phú Ninh), Tháp Đồng Dương (huyệnThăng Bình), Tháp Bàn An (huyện Điện Bàn) và Thánh địa Mỹ Sơn nổi tiếng nằm trênđịa bàn huyện Duy Xuyên.
Năm tháng trôi qua, quần thể di tích Tháp Chăm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đềucó chung "số phận" giống nhau là các loại vật liệu chính gồm gạch và đá đã bịxâm thực, giảm cường độ chịu lực. Bề mặt các tháp đều bị rêu phong, nấm mốc vàcỏ dại tấn công.
Để giữ tháp, hàng năm các đơn vị quản lý phải sử dụng các biện pháp thủ công đểloại bỏ một phần các yếu tố gây hại, song cũng chỉ là tình thế. Vì vậy, việc tìmkiếm một giải pháp hiệu quả, lâu dài và mang tính khả thi cao để bảo vệ quần thểtháp khỏi bị xuống cấp là sự trăn trở của các cấp chính quyền và nhân dân tỉnhQuảng Nam.
Ông Trần Văn Điền, Giám đốc Ban Quản lý các Dự án đầu tư và xây dựng công trìnhvăn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Quảng Nam cho biết qua công tác tìm tòi nghiêncứu tài liệu, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Quảng Nam nhận thấy việc ứng dụngcông nghệ nano- sản phẩm của tập đoàn Guardindustry (Pháp) là sản phẩm có khảnăng đáp ứng được các yêu cầu bảo tồn di tích tháp Chăm. Đây cũng chính là sảnphẩm được áp dụng tại di tích Hoàng Thành Thăng Long-Hà Nội.
Ông Điền cho biết, sản phẩm Antimoss’Guard trong công nghệ nano giúp tiêu diệtnấm mốc, địa y, loại bỏ tạp chất, vệ sinh sạch bề mặt vật liệu và có tác dụngngăn ngừa sự phát triển của vi sinh vật trên vật liệu và mặt tháp.
Sản phẩm ProtectGuard có khả năng ngăn ngừa chống xuống cấp cho các vật liệu cóđộ rỗng lớn. Với đặc tính bảo vệ, chống thấm, ngăn chặn sự xâm nhập của nước,dầu, mỡ, ô nhiễm không khí… ProtectGuard là sản phẩm gốc nước không có phụ gia,silicon và rất thân thiện với môi trường.
ProtectGuard hoàn toàn không có màu khi đã khô, bảo vệ vô hình, tạo hiệu ứng “lásen” giữ cho bề mặt vật liệu luôn luôn khô ráo, hơi nước có thể thoát ra ngoài,giúp cho vật liệu “thở” được, nhờ đó vật liệu không bị thay đổi màu sắc, khôngảnh hưởng đến cấu trúc của vật liệu và giúp giữ được nguyên trạng vật liệu banđầu.
Để áp dụng công nghệ nano vào quá trình bảo tồn quần thể di tích Tháp Chăm, BộVăn hóa-Thể thao và Du lịch yêu cầu tỉnh Quảng Nam phải thực hiện đúng nguyêntắc việc áp dụng kỹ thuật hay chất liệu mới khi bảo quản, tu bổ di tích cần phảiđược thí nghiệm trước để đảm bảo kết quả chính xác, tính toàn vẹn và sự bền vữngcủa di tích.
Bên cạnh đó, đền tháp Chăm là loại hình di tích đặc biệt, có những vấn đề phứctạp về mặt kỹ thuật chưa giải quyết được. Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch cònyêu cầu, trước khi áp dụng công nghệ nano vào việc bảo quản di tích tháp Chămtrên địa bàn, bên cạnh việc lập Dự án bảo quản di tích trình các cấp có thẩmquyền phê duyệt, ngành Văn hóa-Thể thao và Du lịch Quảng Nam cần đặc biệt lưu ýnhững vấn đề như phân tích, đề xuất quy trình kỹ thuật và phương án sử dụng vậtliệu bảo quản với các chỉ tiêu kỹ thuật, đảm bảo hiệu quả và phù hợp với đặcđiểm, tính chất của di tích.
Cung cấp các tài liệu khoa học về kết quả nghiên cứu vật liệu, đề xuất sử dụngcác danh mục và các loại vật liệu được phép sử dụng do cơ quan có thẩm quyền vềkhoa học- công nghệ chứng nhận; thường xuyên theo dõi các mẫu đã thí nghiệm đểkịp thời phát hiện, điều chỉnh quy trình kỹ thuật, đảm bảo sự án toàn và bềnvững của di tích.
Đối với việc áp dụng công nghệ mới để bảo quản cấu kiện gỗ, cần tiến hành cácthí nghiệm tương tự như đã thực hiện trên khối xây đền tháp Chăm, sau khi đạtđược các kết quả khả quan mới áp dụng rộng rãi.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch, tỉnh Quảng Nam đã chọn 10vị trí tháp Chăm, trong đó có 5 vị trí thí nghiệm tại tháp Chiên Đàn, xã TamAnh, huyện Phú Ninh và 5 vị trí tại tháp Khương Mỹ, xã Tam Xuân, huyện NúiThành. Sau khi chọn lựa vị trí thí nghiệm, quy trình thực hiện và theo dõi diễnbiến của thí nghiệm được các ngành chức năng kiểm tra một cách tỉ mỹ, khách quanvà khoa học.
Đối với mỗi vị trí thí nghiệm, cơ quan chức năng tiến hành đánh giá hiện trạngban đầu, phân tích nguyên nhân tác động đến vật liệu xây dựng di tích, trên cơsở đó mới chọn loại sản phẩm và quy trình thí nghiệm đối với từng vị trí.
Trong quá trình thí nghiệm, trung bình 14 ngày lập báo cáo so sánh vị trí có bảoquản với hiện trạng ban đầu. Kết quả cho thấy tại tất cả các vị trí trước khichọn để thí nghiệm, vật liệu bị mục ruỗng, bong tróc, biến đổi màu sắc và cónhiều rêu, nấm mốc.
Sau khi thí nghiệm bằng công nghệ mới, vật liệu sử dụng để xây dựng tháp từ hàngtrăm năm qua đã loại bỏ được các thành phần gây hại như rêu, nấm mốc và bongtróc, kết cấu bề mặt vật liệu đảm bảo hơn.
Điều đặc biệt quan trọng là sau khi thí nghiệm, màu sắc của vật liệu được trả vềtự nhiên, không tạo màng, không làm thay đổi tính chất của vật liệu, bề mặt củavật liệu khô ráo, không thấm nước, thân thiện với môi trường và có khả năngchống lại các tác nhân gây hại.
Ông Phạm Duy Bình, Phó Giám đốc Công ty cổ phần nano Phạm Gia, đại diện tại ViệtNam của tập đoàn Guardindustry (Pháp) cho biết qua thực tế thí nghiệm cho thấysản phẩm Antimoss’Guard có công dụng giúp tiêu diệt nấm mốc, địa y, loại bỏ đượccác tạp chất. Sản phẩm này được nghiên cứu và ứng dụng chuyên nghiệp cho các công trình ditích lịch sử, không làm thay đổi tính chất của vật liệu.
Còn sản phẩmProtectGuard là sản phẩm chuẩn mực cho việc ngăn ngừa xuống cấp đối với các loạivật liệu có độ rỗng lớn, đặc biệt là các công trình di tích lịch sử, các di vật,cổ vật, công trình khảo cổ.
Với đặc tính có thể ngăn chặn sự xâm nhập của nước, dầu, mỡ, ô nhiễm không khí,ProtectGuard là sản phẩm gốc nước không có phụ gia, silicon và rất thân thiệnvới môi trường.
Các loại sản phẩm này đều đã được kiểm nghiệm trong quá trình thí nghiệm tại ditích tháp Khương Mỹ (thành phố Tam Kỳ) và tháp Chiên Đàn (huyện Phú Ninh). Nếucác kết quả này được ngành chức năng công nhận và cho phép triển khai trên diệnrộng sẽ mở ra một cuộc “giải cứu” di sản tháp Chăm trên địa bàn tỉnh Quảng Nambằng công nghệ nano đầy triển vọng./.
Đoàn Hữu Trung (TTXVN)