Tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổ chức ngày 11/3, ông Trần Gia Long, Vụ phó Kế hoạch - Tài chính cho biết bộ đang lên các kịch bản ảnh hưởng của ngành nông nghiệp trước diễn biến xung đột Trung Đông.
Trong trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài một năm, xuất khẩu sang khu vực này bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi sang châu Âu, Bắc Phi giảm ít nhất 50-60%. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản giảm 7-8 tỷ USD, tương đương 0,1-0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng ngành.
3 kịch bản ảnh hưởng về xuất khẩu nông sản
Chia sẻ tại họp báo, ông Trần Gia Long cho biết những biến động từ xung đột tại khu vực Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, nhất là tuyến vận chuyển hàng sang EU, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế. Tình hình này có tác động nhất định đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam, trước hết là đối với các mặt hàng đang xuất khẩu sang khu vực này.
Theo ông Long, trong những ngày qua, giá dầu thế giới tăng đã kéo theo chi phí năng lượng và các đầu vào sản xuất nông nghiệp gia tăng. Một số mặt hàng như phân bón cũng chịu tác động khi giá phân urê tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2025. Thực trạng này khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng thêm khoảng 3-5%.
Bên cạnh đó, theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chi phí vận tải biển cũng có xu hướng tăng mạnh do ảnh hưởng từ bất ổn địa chính trị và việc các hãng tàu phải điều chỉnh tuyến vận chuyển để tránh rủi ro. Cước vận tải biển có thể tăng khoảng 25 - 30%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 - 14 ngày.
Những yếu tố trên có thể làm gia tăng chi phí logistics và phần nào ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Bên cạnh những tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và vận chuyển, xung đột tại khu vực Trung Đông cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp đến nhu cầu thị trường.
Dẫn số liệu thống kê năm 2025, ông Long cho hay kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD. Do đó, những diễn biến bất ổn tại khu vực Trung Đông, đòi hỏi các cơ quan quản lý cần theo dõi sát tình hình và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp.
Trước tình hình trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng 3 kịch bản của ngành nông nghiệp, trong đó trường hợp xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.
Kịch bản 2, nếu kéo dài 3 tháng, mức giảm có thể lên tới 3-3,5 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm khoảng 500-600 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 1,5-1,6 tỷ USD và sang Bắc Phi giảm khoảng 200-250 triệu USD.
Trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài một năm (kịch bản 3), theo ông Long, xuất khẩu sang khu vực này sẽ bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50-60%. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt giảm 7-8 tỷ USD, tương đương 0,1-0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp và môi trường.
Tuy vậy, ông Long lưu ý các kịch bản này hiện vẫn đang được bộ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để tham mưu Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó có việc điều chỉnh cơ cấu lại thị trường xuất khẩu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.
Việt Nam đã hình thành hệ thống thị trường xuất khẩu khá đa dạng
Thông tin thêm, ông Lê Bá Anh - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực này đạt khoảng 216 triệu USD, bình quân mỗi tháng trên 100 triệu USD. Vì thế, khi xung đột xảy ra, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này chắc chắn sẽ chịu tác động trực tiếp, nhất là với các mặt hàng truyền thống như rau quả, càphê, hạt điều, thủy sản…
Bên cạnh tác động đến thị trường tiêu thụ, xung đột còn ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông Lê Bá Anh, khó khăn này đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng tới các doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng cần dùng container lạnh như thủy sản, rau quả, do thời gian vận chuyển hàng hóa có thể kéo dài bởi các tuyến vận tải phải điều chỉnh để tránh khu vực xung đột. Cùng với đó, các chi phí gián tiếp như giá dầu tăng cũng sẽ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất.
Thực tế, do tình hình xung đột và gián đoạn eo biển Hormuz, một số hãng tàu đã thông báo áp các loại phụ phí khẩn cấp cho hàng đang vận chuyển, chưa bốc dỡ tại cảng ở Trung Đông từ 2/3, để bù đắp chi phí vận hành.
Đơn cử, hãng tàu biển lớn nhất thế giới Maersk áp dụng mức phụ phí này ở mức 1.800-3.800 USD với mỗi container, tùy loại tới các nước như UAE, Saudi Arab, Kuwait, Iraq, Oman và ngược lại. Hapag-Lloyd bổ sung “phụ phí chiến tranh” 1.500-3.500 USD mỗi container. Còn CMA CGM thông báo về “phụ phí xung đột khẩn cấp” 2.000-4.000 USD cho các container 20-40 feet và hàng đặc biệt.
Tuy vậy, theo ông Lê Bá Anh, ngành nông nghiệp vẫn có dư địa để linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu. Ngoài Trung Đông, nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN và châu Âu vẫn duy trì nhu cầu ổn định đối với nông sản Việt Nam. Trong thời gian tới, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường có thể giúp bù đắp phần kim ngạch bị ảnh hưởng nếu xuất khẩu sang Trung Đông gặp khó khăn.
Do vậy, để ứng phó với diễn biến xung đột và bù đắp kim ngạch, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết ngành sẽ đẩy mạnh xuất khẩu tại các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc, EU, Mỹ.
Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường Lê Bá Anh, cho biết hiện các đơn vị chuyên môn của bộ đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, đồng thời phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật thông tin thị trường. Trên cơ sở đó, sẽ tham mưu cho lãnh đạo bộ các giải pháp phù hợp, đồng thời đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.
Nhìn nhận tổng quan, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết bộ này đã nhận định xung đột giữa Mỹ và Iran đang diễn ra căng thẳng và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là các mặt hàng xăng dầu và phân bón. Điều này chắc chắn sẽ tác động nhất định đến Việt Nam.
Tuy nhiên, ông Tiến cũng lạc quan cho rằng xét về quy mô, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này khoảng 1,53 tỷ USD, không quá lớn. Dù vậy, tác động từ xung đột có thể lan tỏa dây chuyền, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia cũng như các hoạt động sản xuất, chế biến và xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Trước tình hình đó, ông Tiến cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động xây dựng hệ thống giải pháp ứng phó, đồng thời cơ cấu thị trường xuất khẩu cũng đang có sự điều chỉnh nhằm giảm thiểu rủi ro.
Ông Tiến nhấn mạnh qua nhiều năm tái cơ cấu, Việt Nam đã hình thành hệ thống thị trường xuất khẩu khá đa dạng, cùng với các giải pháp đồng bộ để ứng phó với những biến động lớn như dịch bệnh, xung đột hay khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các giải pháp về khoa học công nghệ và đổi mới sản xuất cũng đang được thúc đẩy nhằm tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn./.