Canada và Mexico dự kiến tổ chức các cuộc đàm phán song phương về tương lai của Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ vào tháng 5 tới trong bối cảnh hai nước vẫn chờ tín hiệu từ Washington về việc liệu tiến trình rà soát hiệp định này có được tiến hành theo khuôn khổ ba bên hay chuyển sang các cuộc thương lượng riêng rẽ với phía Mỹ.
Thông tin trên được Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada-Mỹ Dominic LeBlanc công bố khi Canada và Mexico tăng cường phối hợp trước thời điểm phải đánh giá lại Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA).
Theo quy định, Tổng thống Mỹ phải thông báo với Quốc hội trước ngày 1/7/2026 về việc Washington có muốn gia hạn, sửa đổi hay chấm dứt thỏa thuận thương mại khu vực này.
USMCA, được ký năm 2020 để thay thế Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), hiện là nền tảng của hệ thống thương mại trong khu vực với phần lớn hàng hóa giữa ba nước được miễn thuế khi đáp ứng quy tắc xuất xứ.
Cả Canada và Mexico dường như vẫn ưu tiên cho các cuộc đàm phán ba bên, nhưng cho đến nay Mỹ chưa đưa ra tín hiệu rõ ràng về thời điểm bắt đầu đối thoại chính thức. Phía Mỹ từng thông báo sẽ khởi động việc thảo luận song phương với Mexico trước, dự kiến bắt đầu trong tuần giữa tháng 3.
Theo người phát ngôn của Bộ trưởng LeBlanc, Jean-Sébastien Comeau, Canada coi các cuộc trao đổi với Mexico là cơ hội để “tái khẳng định mức độ gắn kết quan hệ kinh tế giữa hai nước và tiếp tục củng cố hợp tác thương mại.”
Hai bên đều nhất trí tiếp tục phối hợp trong tiến trình rà soát USMCA, đồng thời duy trì kênh đối thoại với Washington. Bộ trưởng LeBlanc dự kiến sẽ sớm trao đổi trực tiếp với Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer để xác định thời điểm Canada và Mỹ bắt đầu vòng đàm phán chi tiết.
Những cuộc thương lượng sắp tới diễn ra trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Donald Trump để ngỏ khả năng thay thế USMCA bằng các thỏa thuận song phương với Canada và Mexico.
Một số tuyên bố của ông Trump thậm chí gợi ý khả năng hủy bỏ hoàn toàn hiệp định nếu Washington cho rằng các điều khoản hiện tại không còn phù hợp với lợi ích của Mỹ.
Sự không chắc chắn này đang tạo ra áp lực đối với chuỗi cung ứng và hoạt động đầu tư trong khu vực Bắc Mỹ. Theo các chuyên gia của Viện Brookings, tiến trình rà soát USMCA trong năm 2026 có thể dẫn đến ba khả năng: gia hạn hiệp định thêm 16 năm, tiếp tục duy trì nhưng không gia hạn (buộc hiệp định này phải được xem xét hằng năm), hoặc rút hoàn toàn khỏi hiệp định.
Một số nhà phân tích cảnh báo rằng nếu Mỹ chọn phương án không gia hạn, điều này có thể gây ra tình trạng bất ổn kéo dài cho các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng ở Bắc Mỹ, vốn chiếm gần 30% GDP toàn cầu và tạo ra hơn 17 triệu việc làm trong khu vực này.
Cả Canada và Mexico đều bày tỏ mong muốn duy trì USMCA vì hiệp định giúp phần lớn hàng hóa giữa ba nước được lưu thông mà không phải chịu thuế quan. Tuy nhiên, hai nước cũng thừa nhận có thể phải chấp nhận một số mức thuế cơ bản nếu muốn tiếp tục duy trì vị thế đối tác thương mại ưu tiên với Mỹ.
Trong khi đó, Washington vẫn chỉ trích một số chính sách của Canada. Đại diện Thương mại Mỹ Greer cho rằng Ottawa “khó đàm phán” trong một số lĩnh vực, bao gồm các hạn chế của nhiều tỉnh bang đối với rượu vang và đồ uống nhập khẩu từ Mỹ cũng như việc Canada không mở rộng đáng kể thị trường sữa.
Về phía Canada, chính phủ của Thủ tướng Mark Carney hy vọng có thể tận dụng tiến trình rà soát USMCA để thuyết phục Washington dỡ bỏ các mức thuế đối với ô tô, thép và nhôm của Canada - những ngành chịu ảnh hưởng lớn từ chính sách bảo hộ thương mại của Mỹ.
Nhiều doanh nghiệp tại Mexico cũng bày tỏ ủng hộ việc duy trì USMCA, coi đây là yếu tố đảm bảo ổn định cho chuỗi cung ứng khu vực và hoạt động đầu tư dài hạn.
Theo một báo cáo của Bộ Kinh tế Mexico, phần lớn các công ty trong nước muốn giữ nguyên cấu trúc cơ bản của hiệp định, đồng thời cập nhật các điều khoản liên quan đến thương mại số, lao động và môi trường.
Các chuyên gia thương mại nhận định rằng dù có nhiều bất đồng, việc duy trì USMCA vẫn mang lại lợi ích lớn cho cả ba nền kinh tế. Chuyên gia phân tích Christopher Sands của Brookings nhận xét rằng sự hội nhập sâu giữa ba nước đã tạo nên một nền tảng sản xuất trong khu vực có sức cạnh tranh toàn cầu, đồng thời cho rằng tiến trình rà soát hiện nay là cơ hội để cập nhật các quy tắc thương mại phù hợp với nền kinh tế số và chuỗi cung ứng hiện đại.
Trong bối cảnh quan hệ thương mại Bắc Mỹ đang chịu sức ép từ chính sách thuế quan và cạnh tranh toàn cầu, các cuộc đàm phán giữa Canada và Mexico vào tháng 5 tới được xem là bước chuẩn bị quan trọng trước vòng thương lượng lớn với Mỹ.
Kết quả của tiến trình rà soát USMCA sẽ không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ thương mại giữa ba nước mà còn quyết định tương lai của một trong những khu vực kinh tế có liên kết chặt chẽ nhất thế giới.
Nếu đạt được sự đồng thuận, hiệp định có thể tiếp tục đóng vai trò nền tảng cho thương mại và đầu tư Bắc Mỹ trong nhiều năm tới. Nhưng nếu thất bại, khu vực này có thể bước vào một giai đoạn bất ổn mới về chính sách thương mại và chuỗi cung ứng./.
Tổng thống Trump xem xét rút Mỹ khỏi hiệp định thương mại USMCA
Nếu Mỹ rút khỏi hiệp định thương mại USMCA sẽ làm gia tăng sự bất ổn về tương lai của USMCA trong bối cảnh các cuộc tái đàm phán then chốt giữa ba quốc gia đang diễn ra căng thẳng.
