Các lớp học xóa mù chữ và dạy tiếng dân tộc Khmer, Hoa, Chăm tại An Giang đang được duy trì và mở rộng tại nhiều địa phương, giúp đồng bào các dân tộc nâng cao khả năng đọc, viết, hạn chế tái mù chữ; qua đó góp phần bảo tồn tiếng nói, chữ viết và gìn giữ những nét văn hóa truyền thống của các dân tộc.
Nỗ lực chống tái mù chữ
Sau những giờ lao động, buôn bán và chăm lo gia đình, nhiều người dân tộc Chăm ở xã Châu Phong, tỉnh An Giang tranh thủ đến Trung tâm Học tập cộng đồng xã tham gia các lớp xóa mù chữ.
Tại đây, giáo viên người Chăm tận tình hướng dẫn học viên đọc, viết và thực hành các phép tính cơ bản. Nhờ đó, người học từng bước nâng cao kiến thức, biết vận dụng chữ viết vào công việc và sinh hoạt hằng ngày.
Hiện các lớp học xóa mù chữ tạo điều kiện để đồng bào Chăm tiếp cận giáo dục ngay tại địa phương. Không chỉ giúp người dân biết đọc, biết viết, hoạt động này còn góp phần nâng cao dân trí, duy trì tiếng nói, chữ viết và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm.
Bà Ma Ri Dah (51 tuổi, ấp Phũm Soài, xã Châu Phong), học viên lớp xóa mù chữ chia sẻ trước đây bà không biết đọc, viết nên gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt và mua bán. Từ khi đi học, bà đã có thể tự đọc, viết, ghi chép và tính toán khi mua bán. “Bây giờ biết chữ, tôi thấy thuận tiện hơn rất nhiều. Khi đi mua bán hay làm việc gì, tôi cũng có thể tự đọc, tự ghi lại, không phải nhờ người khác giúp đỡ như trước,” bà Ma Ri Dah cho biết.
Thầy Zac Ky Da, giáo viên giảng dạy các lớp xóa mù chữ cho đồng bào Chăm tại Trung tâm Học tập cộng đồng xã Châu Phong cho biết học viên theo học lớp xóa mù chữ đa phần đã lớn tuổi nên việc tiếp thu kiến thức mất rất nhiều thời gian. Vì vậy, giáo viên phải kiên nhẫn hướng dẫn, giảng giải từng nội dung để học viên hiểu và nhớ bài trước khi chuyển sang nội dung mới.
Theo thầy Zac Ky Da, ngoài dạy các học viên biết đọc, biết viết, giáo viên còn giúp học viên hiểu được lợi ích của việc biết chữ trong cuộc sống. Khi biết đọc, biết viết, người dân có thể tự tìm hiểu thông tin, ghi chép công việc, tính toán khi mua bán, từ đó chủ động hơn trong sinh hoạt và lao động hằng ngày.
Theo Trung tâm Học tập cộng đồng xã Châu Phong, tại các ấp Châu Giang và Phũm Soài có đông đồng bào Chăm sinh sống hiện còn 231 người chưa biết chữ. Năm 2025, địa phương tổ chức 4 lớp xóa mù chữ với 66 học viên theo học. Trước đó, năm 2024, địa phương tổ chức 2 lớp, thu hút 85 học viên.
Ông Lê Thanh Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Học tập cộng đồng xã Châu Phong, An Giang cho biết việc duy trì sĩ số và bảo đảm học viên theo học hết chương trình xóa mù chữ gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân do phần lớn học viên trong độ tuổi lao động, làm nghề buôn bán nhỏ, làm thuê hoặc thường xuyên đi làm ăn xa nên khó sắp xếp thời gian đến lớp.
Để duy trì sĩ số và bảo đảm học viên theo học đến cuối chương trình, Trung tâm phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các đoàn thể và lực lượng ở cơ sở trong tuyên truyền, vận động người dân đến lớp. Trong số đó, giáo viên và cán bộ địa phương thường xuyên thăm hỏi, động viên, nắm bắt hoàn cảnh của từng học viên để có cách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con tham gia học tập.
Mở rộng dạy chữ dân tộc thiểu số
Toàn tỉnh An Giang hiện có trên 472.100 người dân tộc thiểu số, chiếm 9,53% dân số; trong số đó, dân tộc Khmer chiếm khoảng 8%, dân tộc Hoa chiếm 0,93%, dân tộc Chăm chiếm 0,43%.
Để công tác xóa mù chữ trong cộng đồng dân tộc Chăm đạt hiệu quả lâu dài, ông Nguyễn Văn Hợp, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Châu Phong, tỉnh An Giang cho biết xã tiếp tục phối hợp với ngành Giáo dục, các đoàn thể và cộng đồng rà soát, vận động người chưa biết chữ tham gia học tập, hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng. Địa phương cũng khuyến khích đồng bào dân tộc Chăm thường xuyên đọc, viết, sử dụng chữ trong sinh hoạt, công việc hằng ngày và tìm hiểu thông tin, qua đó hạn chế tình trạng tái mù chữ.
Không chỉ riêng xã Châu Phong, công tác dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số đang được tỉnh An Giang quan tâm triển khai tại nhiều địa phương. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, hoạt động dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số tiếp tục được duy trì và mở rộng.
Toàn tỉnh có 47/102 xã, phường, đặc khu tổ chức dạy tiếng Khmer, tiếng Hoa và tiếng Chăm. Các lớp học dạy tiếng Khmer được tổ chức tại chùa Phật giáo Nam tông Khmer, trường học; các lớp dạy tiếng Hoa tổ chức tại nhà văn hóa ấp, Hội Tương tế người Hoa; các lớp dạy tiếng Chăm tổ chức tại các thánh đường, tiểu thánh đường và các điểm dạy do cộng đồng tổ chức.
Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo An Giang, năm 2026, toàn tỉnh tổ chức 693 lớp dạy tiếng dân tộc với hơn 15.600 học viên tham gia; trong đó, chữ Khmer có 578 lớp với khoảng 13.300 học viên, chữ Hoa có 16 lớp với 267 học viên, chữ Chăm có 99 lớp học với trên 2.000 học viên theo học.
Hiện, đội ngũ trực tiếp giảng dạy tiếng Khmer, Hoa, Chăm tại An Giang chủ yếu được huy động từ cộng đồng, cơ sở tôn giáo và những người có khả năng sử dụng, truyền dạy tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Năm 2026, An Giang có khoảng trên 500 người trực tiếp dạy chữ Khmer, 13 người dạy chữ Hoa và 95 người dạy chữ Chăm. Đối với chữ Chăm, người giảng dạy chủ yếu là các vị giáo cả, phó giáo cả và những người biết đọc, viết chữ Chăm, có khả năng truyền dạy cho cộng đồng.
Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo An Giang, công tác dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh đang gặp nhiều khó khăn do cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài liệu giảng dạy thiếu thốn, xuống cấp. Sách giáo khoa Khmer ngữ tại một số nơi còn thiếu; tài liệu dạy chữ Hoa, chữ Chăm chưa thống nhất, chủ yếu do các cơ sở tự sưu tầm, biên soạn. Bên cạnh đó, đội ngũ giảng dạy phần lớn được huy động từ cộng đồng và các cơ sở tôn giáo, nên trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm chưa đảm bảo.
Nâng cao chất lượng dạy tiếng dân tộc
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số, bà Nguyễn Thị Phương Linh, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang cho biết tỉnh sẽ chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng dạy tiếng dân tộc; tập huấn nghiệp vụ sư phạm, phương pháp truyền đạt và kỹ năng tổ chức lớp học. Tỉnh phát huy vai trò của các vị sư sãi, achar, giáo cả, phó giáo cả và người có uy tín, am hiểu ngôn ngữ, văn hóa trong cộng đồng để tham gia truyền dạy cho thế hệ trẻ.
Đặc biệt, tỉnh sẽ tập trung rà soát, đánh giá nhu cầu sử dụng sách giáo khoa, giáo trình tại các điểm dạy để kịp thời bổ sung tài liệu còn thiếu, nhất là đối với giáo trình dạy chữ Khmer. Đối với chữ Hoa và chữ Chăm, tỉnh nghiên cứu xây dựng, cung cấp tài liệu giảng dạy thống nhất, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ, văn hóa và trình độ người học. Qua đó bảo đảm tính khoa học, dễ tiếp thu và thuận lợi trong quá trình giảng dạy.
Cùng với việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy, tỉnh An Giang sẽ huy động các nguồn lực để cải thiện phòng học, bàn ghế, bảng viết và trang thiết bị phục vụ giảng dạy tại các chùa, thánh đường, trường học và điểm sinh hoạt cộng đồng.
Các lớp học được tổ chức linh hoạt theo độ tuổi, trình độ và điều kiện sinh hoạt của người học; kết hợp dạy tiếng nói, chữ viết với hoạt động văn hóa, văn nghệ và sinh hoạt cộng đồng. Tỉnh cũng từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng tài liệu điện tử, bài giảng trực quan nhằm tạo hứng thú, nâng cao khả năng tiếp thu và sử dụng tiếng mẹ đẻ.
An Giang cũng phát huy vai trò của các cơ sở tôn giáo, Hội Tương tế người Hoa, tổ chức cộng đồng và người có uy tín trong vận động đồng bào tham gia học tập; đồng thời tổ chức các hoạt động giao lưu, hội thi đọc, viết, kể chuyện bằng tiếng dân tộc để khuyến khích thế hệ trẻ sử dụng và tiếp nối việc truyền dạy tiếng mẹ đẻ.
Việc duy trì, mở rộng các lớp học không chỉ tạo cơ hội học tập mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, phát huy giá trị các dân tộc và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.