Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Trong kỷ nguyên số, bài toán đặt ra là sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để hình thành những sản phẩm có giá trị thương mại, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Đó là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia” ngày 8/10 tại Hà Nội, trong khuôn khổ chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026.
Diễn đàn mở ra cách tiếp cận mới trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, trong đó công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là công cụ quan trọng để chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản sáng tạo và giá trị kinh tế bền vững.
Việt Nam tiến ra thị trường thế giới bằng IP Văn hóa
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cùng các định hướng chiến lược tại các Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu: Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ nhằm tạo bứt phá về năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh; hình thành hệ sinh thái văn hóa gắn với môi trường số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát huy tối đa vai trò của cộng đồng doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy xu thế hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết trên phạm vi toàn cầu. Trong đó, công nghệ vừa là công cụ, vừa là môi trường mở đường để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới nhanh hơn, rộng hơn và hiệu quả hơn.
Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội hiện thực hóa mục tiêu này. Một câu chuyện, nhân vật hoặc chất liệu truyền thống có thể được phát triển thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng. Đây là hướng đi quan trọng để hình thành các tài sản sở hữu trí tuệ văn hóa (IP Văn hóa), đưa văn hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào nền kinh tế sáng tạo và thị trường quốc tế.
Phát biểu tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, nhận định Việt Nam đang sở hữu một nguồn tài nguyên lớn, đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam.
Trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển mạnh mẽ, những công cụ mới đang tạo ra phương thức hoàn toàn khác để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa các giá trị văn hóa ra thị trường.
Theo bà Nguyễn Thị Bích Lan, vấn đề cần đặt ra là làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ (IP); biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; đồng thời biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam.
Để IP văn hóa trở thành tài sản kinh tế
Một nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh tại diễn đàn là sự khác biệt giữa IP công nghệ và IP văn hóa. Nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ những giải pháp kỹ thuật, thì IP văn hóa hình thành giá trị từ bản sắc, câu chuyện, sức hấp dẫn và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng.
Khi được phát triển và quản trị phù hợp, một chất liệu văn hóa có thể được khai thác trong nhiều lĩnh vực, từ giải trí, điện ảnh đến hàng tiêu dùng và du lịch.
Về vấn đề này, Luật sư Trần Thị Tám, Giám đốc IPCOM Vietnam cho rằng từ một nhân vật, câu chuyện hoặc chất liệu dân gian, hoàn toàn có thể phát triển thành nhiều sản phẩm trên các nền tảng khác nhau như phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay thương hiệu điểm đến. Khi được xây dựng bài bản, một giá trị văn hóa không chỉ tồn tại trong không gian bảo tồn mà còn có khả năng tạo ra những trải nghiệm mới, tiếp cận những nhóm công chúng mới và tham gia vào chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo.
Tuy nhiên, để IP Văn hóa thực sự trở thành tài sản kinh tế, các dự án cần xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu, xác định rõ chủ thể quyền, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích. Đặc biệt, việc khai thác chất liệu truyền thống phải bảo đảm tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp và chia sẻ lợi ích công bằng với cộng đồng gìn giữ di sản.
Ở góc độ quản lý nhà nước, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, cho rằng năm 2026 là thời điểm bản lề khi Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu.
Luật Chuyển đổi số đã được ban hành, Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026 đến 2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt. Theo ông Hạnh, nhiệm vụ trọng tâm là chuyển hóa các chủ trương thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Ông Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh yêu cầu gắn công nghệ với văn hóa và sáng tạo để tài nguyên văn hóa trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Chuyển đổi số phải được đo bằng giá trị thực chất mang lại cho người dân và doanh nghiệp thay vì số lượng hệ thống. Dữ liệu và AI cần gắn với thể chế, an toàn và trách nhiệm rõ ràng; đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường học và đối tác quốc tế.
Từ góc nhìn các chuyên gia chia sẻ tại diễn đàn này có thể thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là số hóa hiện vật, tư liệu hay dữ liệu mà là quá trình tạo lập một hệ sinh thái để các giá trị văn hóa có thể được khai thác sáng tạo, hình thành sản phẩm, thương hiệu và tài sản trí tuệ, qua đó văn hóa góp phần phát triển kinh tế và tăng trưởng hai con số như mục tiêu mà Trung ương đã đề ra./.
Xác định địa vị pháp lý chính thức cho ngành công nghiệp văn hóa
Trong khuôn khổ sự kiện, Ban Tổ chức chính thức phát động Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam - Rồng Xanh Awards 2026 với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt - Sống nhịp thế giới.”
Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên Ban Tổ chức, giải thưởng bao quát toàn bộ hành trình từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và những đóng góp có sức ảnh hưởng rộng. Cách tiếp cận này nhằm kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị văn hóa, đưa nguồn lực văn hóa trở thành những sản phẩm và giá trị cụ thể trong đời sống.
Đại diện Ban Tổ chức, bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship cho biết mục tiêu của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 là tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ.
Các lĩnh vực tham gia được mở rộng từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến những mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa văn hóa. Tiêu chí đánh giá tập trung vào 4 trụ cột gồm: Sáng tạo - Công nghệ - Trải nghiệm - Tạo tác động.
Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 gồm 6 hạng mục trọng tâm: Rồng Xanh Di sản, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact.