Chuyến thăm thứ hai của Thủ tướng Đức Friedrich Merz tới Mỹ diễn ra trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đứng trước nhiều phép thử mới.
Nếu như cuộc gặp đầu tiên hồi tháng 6/2025, ngay sau khi ông nhậm chức, diễn ra tương đối suôn sẻ, thì chuyến công du đầu tháng 3 này được dự báo sẽ căng thẳng hơn, đặc biệt khi các tranh cãi về thuế quan và chính sách thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục leo thang.
Theo Phó phát ngôn viên Chính phủ Đức Sebastian Hille, cuộc gặp giữa Thủ tướng Merz và Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng tập trung vào các chủ đề chính bao gồm quan hệ song phương, tình hình an ninh, cũng như các vấn đề thương mại và cạnh tranh.
Berlin mong muốn Washington sớm làm rõ định hướng chính sách tiếp theo, bởi sự thiếu chắc chắn đang ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp hai bên bờ Đại Tây Dương.
Căng thẳng thương mại Mỹ-Liên minh châu Âu (EU) gia tăng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ một số mức thuế quan toàn cầu của chính quyền, khiến thị trường quốc tế thêm bất ổn. Dù vậy, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ sử dụng các công cụ pháp lý khác để tiếp tục theo đuổi chính sách thuế quan cứng rắn. Nghị viện châu Âu đã phản ứng bằng việc đình chỉ thực thi thỏa thuận thuế quan song phương.
Trước chuyến đi, Chính phủ Đức tái khẳng định lập trường ủng hộ thương mại mở và dựa trên luật lệ, đồng thời nhấn mạnh đây là thẩm quyền chung của EU, không phải quyết định đơn lẻ của từng quốc gia thành viên. Thủ tướng Merz cho biết ông sẽ mang tới Washington một lập trường đã được phối hợp với các đối tác EU.
Nhiều chuyên gia kinh tế quốc tế cho rằng Đức không thể tách mình khỏi lập trường chung của EU trong vấn đề thuế quan, song cũng không muốn trở thành bên chịu thiệt hại lớn nếu căng thẳng thương mại leo thang.
Bên cạnh thương mại, cuộc chiến Nga-Ukraine tiếp tục là chủ đề nhạy cảm. Các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian vẫn đình trệ, trong khi vai trò của châu Âu còn khá hạn chế. Giới phân tích cho rằng Berlin muốn khẳng định tiếng nói lớn hơn trong cấu trúc an ninh châu Âu, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào Washington.
Chuyên gia an ninh Claudia Major, thuộc Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, cho rằng Đức giữ lập trường tiếp tục phối hợp chiến lược với Mỹ trong khuôn khổ NATO và EU, đồng thời tích cực tham gia vào các diễn đàn an ninh châu Âu nhằm củng cố vai trò trung tâm trong liên minh.
Yếu tố khiến Washington đặc biệt quan tâm là chuyến công du của ông Merz tới Trung Quốc ngay trước khi đến Mỹ. Thủ tướng Đức vừa hoàn tất chuyến thăm Bắc Kinh cùng phái đoàn gồm khoảng 30 lãnh đạo doanh nghiệp lớn như Mercedes-Benz và BMW. Mục tiêu được Berlin nêu rõ là mở rộng thị trường, bảo vệ chuỗi cung ứng và duy trì sức cạnh tranh của ngành công nghiệp Đức.
Giới quan sát nhận định động thái này phản ánh xu hướng “độc lập chiến lược” của Berlin trong bối cảnh chính sách Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump có nhiều biến động. Trong khi Washington thúc đẩy chiến lược “tách rời” khỏi Trung Quốc, Đức lại lựa chọn cách tiếp cận “giảm thiểu rủi ro” thay vì cắt đứt quan hệ.
Theo giới phân tích, Đức không xem Trung Quốc đơn thuần là đối thủ địa chính trị mà còn là đối tác thương mại thiết yếu. Sự khác biệt trong cách nhìn nhận này là nguồn gốc của nhiều bất đồng chiến lược với Mỹ.
Những lo ngại của Mỹ về sự xích lại gần nhau giữa Đức và Trung Quốc xoay quanh một số điểm chiến lược và kinh tế: Washington coi Bắc Kinh là một “đối thủ địa chính trị” đe dọa trật tự quốc tế, trong khi Berlin xem Trung Quốc là một đối tác thương mại không thể thiếu.
Mỹ lo ngại rằng sự phụ thuộc của Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, vào thị trường, xuất khẩu và nguyên liệu thô của Trung Quốc sẽ mang lại cho Bắc Kinh “ảnh hưởng chính trị” trong EU. Hơn nữa, Mỹ ngày càng lo ngại về sự thống trị của Trung Quốc đối với các chuỗi cung ứng công nghệ liên quan đến nền kinh tế châu Âu và các công nghệ nhạy cảm, mà theo quan điểm của Mỹ, có thể gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia của Mỹ, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ lưỡng dụng và cơ sở hạ tầng mạng.
Washington tin rằng việc Đức tăng cường quan hệ với Trung Quốc, bất chấp những cảnh báo của Mỹ, làm suy yếu sự đoàn kết của phương Tây và phá vỡ mặt trận thống nhất chống lại những gì họ mô tả là “các hành vi thương mại không công bằng” của Trung Quốc.
Việc Thủ tướng Đức liên tiếp công du hai siêu cường cho thấy Berlin đang nỗ lực duy trì thế cân bằng giữa liên minh an ninh với Mỹ và lợi ích kinh tế sâu rộng với Trung Quốc. Đức không muốn bị cuốn vào cuộc đối đầu toàn diện giữa hai cường quốc, song cũng không thể đứng ngoài khi cạnh tranh Mỹ-Trung ngày càng gay gắt. Trong ngắn hạn, chuyến thăm Washington sẽ là phép thử quan trọng đối với khả năng điều hòa lợi ích của Thủ tướng Merz.
Về dài hạn, cách Đức định vị mình giữa Washington và Bắc Kinh có thể tác động sâu sắc đến cấu trúc kinh tế-an ninh của châu Âu.
Các chuyên gia từ Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR) và Viện Mercator nghiên cứu về Trung Quốc (MERICS) nhận định Đức đang đứng trước bài toán cân bằng ngày càng phức tạp giữa cam kết an ninh xuyên Đại Tây Dương và lợi ích kinh tế sâu rộng với Trung Quốc.
Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ-Trung gia tăng, EU nói chung và Berlin nói riêng có xu hướng theo đuổi chiến lược “giảm thiểu rủi ro” thay vì tách rời hoàn toàn khỏi Bắc Kinh. Cách tiếp cận này nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng, duy trì khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc, đồng thời từng bước hạn chế các phụ thuộc chiến lược trong lĩnh vực công nghệ và nguyên liệu quan trọng.
Theo giới phân tích, thách thức lớn nhất đối với Đức hiện nay là duy trì vai trò đầu tàu trong EU mà không làm suy yếu quan hệ an ninh với Mỹ, trong khi vẫn đảm bảo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế xuất khẩu hàng đầu châu Âu./.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz bác bỏ thông tin cải tổ nội các
Phát biểu sau cuộc họp của Ủy ban điều hành đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU), Thủ tướng Merz nhấn mạnh “không có ý định cải tổ nội các liên bang.”
