Trong bối cảnh đất nước triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, yêu cầu về kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao, bài toán nhân lực không chỉ nằm ở sự thiếu hụt về số lượng mà còn ở khoảng cách giữa năng lực được đào tạo và yêu cầu thực tế tại doanh nghiệp, công trường.
Do đó, lãnh đạo các doanh nghiệp xây dựng, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý Nhà nước cho rằng sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp, để hoạt động đào tạo thực sự gắn với nhu cầu của thị trường, nguồn nhân lực được chuẩn bị đúng và trúng yêu cầu thực tiễn.
Áp lực thiếu hụt nhân lực tại các công trường
Tại buổi Tọa đàm “Hoá giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng: Cần cái ‘bắt tay’ của "ba nhà” được Báo Xây dựng tổ chức vào chiều nay (ngày 22/10), theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, hiện nay, Tập đoàn Đèo Cả có hơn 10.000 nhân sự làm việc trên khắp ba miền Bắc-Trung- Nam. Dự kiến trong hai năm tới, nhu cầu nhân lực của tập đoàn sẽ tăng khoảng 30% so với hiện tại, tương đương khoảng 3.000 người.
“Không chỉ riêng Đèo Cả, các doanh nghiệp trong ngành đều đang cảm nhận rõ áp lực thiếu hụt nhân lực tại các công trường, đặc biệt tình trạng dịch chuyển lao động có tay nghề từ các doanh nghiệp giao thông truyền thống sang những ngành nghề khác hoặc sang các doanh nghiệp mới tham gia lĩnh vực đầu tư, xây dựng hạ tầng. Điều này khiến áp lực tuyển dụng ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết để Đèo Cả chủ động tìm kiếm những giải pháp phát triển nguồn nhân lực bền vững,” ông Huy thừa nhận thực tế.
Ông Trần Đình Lân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Xây dựng Trung Chính đánh giá nhu cầu nhân lực ngành Xây dựng, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, đang tăng đột biến bởi hàng loạt dự án đường bộ, đường sắt, đường sắt tốc độ cao đang được và sắp triển khai. Trong khi đó, nguồn cung nhân lực chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Theo ông Lân, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của Công ty Trung Chính đã tăng gần gấp ba lần, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh tuyển dụng và chủ động tìm kiếm nguồn lao động, trong đó tăng cường phối hợp với các cơ sở đào tạo, định hướng chuyên ngành và tuyển dụng sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Nhấn mạnh giải quyết bài toán nhân lực không thể chỉ dừng ở việc tăng tuyển dụng, ông Lân nêu quan điểm điều quan trọng phải tạo điều kiện để doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính, nhà trường có đủ điều kiện đào tạo và người lao động có động lực gắn bó lâu dài với ngành. Chỉ khi những yếu tố này được giải quyết đồng bộ, nguồn nhân lực cho các dự án xây dựng giao thông mới có thể được bảo đảm bền vững.
Để giải quyết bài toán nhân lực, bên cạnh những giải pháp đã đề cập, Tập đoàn Đèo Cả xác định phải chủ động chuẩn bị nguồn lực từ sớm, với quan điểm "xây người trước khi xây đường", tức là chuẩn bị nhân sự trước khi triển khai dự án.
“Đèo Cả có điều chỉnh chế độ, chính sách tiền lương phù hợp với mặt bằng thị trường nhằm tuyển dụng và giữ chân người lao động. Tuy nhiên, Tập đoàn Đèo Cả không chạy đua tăng lương hay giữ người bằng mọi giá, mà hướng đến chính sách đãi ngộ hợp lý, vừa bảo đảm quyền lợi người lao động, phù hợp với điều kiện hoạt động của doanh nghiệp. Trong 6 tháng gần đây, mức lương bình quân của người lao động tại Đèo Cả đã tăng khoảng 40-50% so với giai đoạn 2020-2021,” ông Huy tiết lộ.
Về lâu dài, ông Huy cho rằng Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng đào tạo đối với những ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực, đặc biệt là các lĩnh vực chuyên sâu như đường sắt, công trình ngầm và công trình hầm; cần nghiên cứu cơ chế ghi nhận và hỗ trợ chi phí đào tạo, phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp; nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo có trọng tâm, trọng điểm, sát với yêu cầu thực tế.
“Khi Nhà nước có cơ chế phù hợp, nhà trường chủ động đổi mới chương trình đào tạo và doanh nghiệp tích cực tham gia, sự liên kết giữa ba bên mới có thể đi vào thực chất. Đây là nền tảng quan trọng để giải quyết bài toán nhân lực không chỉ trước mắt mà còn trong dài hạn,” Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả nhấn mạnh.
Đào tạo nguồn nhân lực phải đi trước một bước
Là cơ sở đào tạo hiện có quy mô trên 25.000 người học, trong đó hơn 70% chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực phục vụ trực tiếp ngành Giao thông vận tải và Xây dựng, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải cho biết chỉ khi nhà trường và doanh nghiệp cùng chủ động phối hợp từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đào tạo đến tổ chức thực hành, thực tập và tuyển dụng, mối liên kết này mới thực sự đi vào chiều sâu, góp phần giải quyết bài toán nhân lực của ngành Xây dựng-Giao thông.
Tuy nhiên, để phát triển nguồn nhân lực hiệu quả và bền vững, ông Long đề nghị cần xây dựng các kịch bản, dự báo nhu cầu nhân lực theo từng giai đoạn, làm cơ sở định hướng quy mô và ngành nghề đào tạo.
Đặc biệt, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra đến tổ chức thực hành, thực tập và đánh giá năng lực người học; việc gắn kết đào tạo với nhu cầu tuyển dụng, đồng thời triển khai các chương trình bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ sư và người lao động, sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực toàn ngành.
“Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin và đồng hành chặt chẽ hơn, qua đó bảo đảm công tác đào tạo bám sát nhu cầu thực tế, giúp sinh viên có cơ hội việc làm tốt và đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành giao thông, xây dựng,” ông Long nói.
Với mục tiêu đáp ứng nhu cầu nhân lực đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, ông Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng khẳng định công tác đào tạo phải đi trước một bước, có tính toán đến tiến độ triển khai các dự án và yêu cầu nhân lực ở từng giai đoạn.
Thời gian qua, một số cơ sở đào tạo đã tăng cường liên kết với các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để phối hợp đào tạo nhân lực là hướng đi cần tiếp tục đẩy mạnh, ông Phương gợi ý, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ việc xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đến tổ chức thực tập và đánh giá năng lực đầu ra. Qua đó, nhà trường có thể kịp thời điều chỉnh nội dung đào tạo theo yêu cầu thực tế, còn doanh nghiệp chủ động hơn trong việc chuẩn bị đội ngũ nhân lực phục vụ các dự án trong tương lai./.