Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, việc ký kết Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EFTA (VEFTA) không chỉ mở thêm cơ hội tiếp cận các thị trường phát triển ở châu Âu mà còn tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Mở rộng thị trường, nâng vị thế trong chuỗi giá trị
Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sỹ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, là những nền kinh tế có thế mạnh về công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo, không thuộc Liên minh châu Âu (EU). Vì vậy, VEFTA bổ sung một khuôn khổ hợp tác mới cho mạng lưới hội nhập của Việt Nam tại châu Âu.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, VEFTA không chỉ mở thêm cơ hội tiếp cận các thị trường phát triển ở châu Âu mà còn tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. Hiệp định bao trùm thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững.
Theo Bộ Công Thương, bình quân mỗi năm, kim ngạch thương mại Việt Nam-EFTA đạt khoảng 2 tỷ USD. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu thủy sản, giày dép, dệt may, thiết bị điện tử; nhập khẩu máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất và dược phẩm.
Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế Thụy Sỹ-Việt Nam Hà Nội 2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết các ưu đãi thuế quan sẽ giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao sức cạnh tranh; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp EFTA khai thác tiềm năng thị trường Việt Nam.
Các quy định về xuất xứ cũng tạo thuận lợi cho liên kết sản xuất, kết nối chuỗi cung ứng giữa châu Âu và Đông Nam Á. “Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, Hiệp định tạo lập khuôn khổ hợp tác minh bạch, ổn định, có tính dự báo, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn,” Bộ trưởng nhấn mạnh.
Với ngành thủy sản, cơ hội không chỉ nằm ở xuất khẩu mà còn ở hợp tác khai thác, chế biến và ứng dụng công nghệ. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng VEFTA có thể giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.
Theo Hải quan Việt Nam, chín tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản sang Thụy Sỹ đạt trên 25 triệu USD, giảm 10%; sang Na Uy đạt 12 triệu USD, giảm 5% so với cùng kỳ. Trong bối cảnh đó, VEFTA được kỳ vọng tạo thêm động lực khai thác các thị trường này, nhất là với sản phẩm giá trị gia tăng cao.
Kinh nghiệm của ngành gỗ tại EU cũng cho thấy tầm quan trọng của đa dạng hóa thị trường. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho biết xuất khẩu gỗ sang EU năm nay tăng khoảng 25-30%, góp phần bù đắp sự suy giảm tại thị trường Hoa Kỳ do tác động của thuế đối ứng.
Theo ông Hoài, xuất khẩu thành công vào EU còn khẳng định năng lực đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của doanh nghiệp, trong đó có yêu cầu về không gây mất rừng và suy thoái rừng theo quy định EUDR. Hiệp định VEFTA vừa ký kết chắc chắn sẽ làm tăng sức mua đối với sản phẩm gỗ Việt Nam tại thị trường này.
Ở chiều đầu tư, VEFTA được kỳ vọng giúp Việt Nam thu hút nguồn vốn chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị. Nhiều tập đoàn EFTA đã hiện diện tại Việt Nam trong các lĩnh vực công nghiệp, thực phẩm, dược phẩm, năng lượng và công nghệ; đồng thời quan tâm mở rộng hợp tác về đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, logistics và cơ khí chính xác.
“Tôi tin tưởng rằng, thành công của Hiệp định Việt Nam-EFTA không được đo bằng số dòng thuế được cắt giảm, mà bằng những dự án được triển khai, công nghệ được chuyển giao, chuỗi cung ứng được hình thành và năng lực cạnh tranh được nâng lên,” Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định.
Thụy Sỹ: Đối tác trọng điểm để hiện thực hóa cơ hội
Là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong EFTA, Thụy Sỹ có vai trò quan trọng trong thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư và công nghệ giữa hai bên.
Theo Hải quan Việt Nam, chín tháng năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam-Thụy Sỹ đạt 806,2 triệu USD, tăng 6,9%. Tính đến ngày 30/9/2026, Thụy Sỹ có 247 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký khoảng 2,5 tỷ USD, đứng thứ 20 trong số 154 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam.
Đặc biệt, thế mạnh công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo của Thụy Sỹ có thể bổ trợ cho năng lực sản xuất, thị trường năng động và mạng lưới hội nhập của Việt Nam.
Tại Diễn đàn kinh tế Thụy Sỹ-Việt Nam Hà Nội 2026, Tổng thống Liên bang Thụy Sỹ kiêm Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Giáo dục và Nghiên cứu Guy Parmelin đánh giá hai bên còn nhiều cơ hội trong sản xuất tiên tiến, khoa học sự sống, chăm sóc sức khỏe, hạ tầng bền vững, công nghệ sạch và chuyển đổi số.
Theo ông Guy Parmelin, VEFTA không chỉ là công cụ thương mại mà còn là cam kết chiến lược, giúp nâng cao tính chắc chắn về pháp lý và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường. “Và có lẽ quan trọng hơn cả, Hiệp định gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về niềm tin vào tương lai của quan hệ kinh tế giữa hai nước,” Tổng thống Guy Parmelin khẳng định.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Silvan Wildhaber, Chủ tịch Liên đoàn doanh nghiệp Thụy Sỹ (Economiesuisse) cho rằng thành công thực sự của FTA phải thể hiện qua hoạt động kinh doanh hằng ngày, theo đó doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu dễ dàng hơn, các chuỗi giá trị mới được hình thành.
Nhấn mạnh định hướng đầu tư dài hạn của doanh nghiệp Thụy Sỹ, ông Silvan Wildhaber mong muốn hai Chính phủ sớm thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa khu vực công và tư, bảo đảm môi trường pháp lý minh bạch, nhất quán.
Để hiện thực hóa cơ hội, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các Bộ, ngành sớm trình Chính phủ phê duyệt, ban hành kế hoạch thực thi và các văn bản pháp luật liên quan.
Bộ trưởng Bộ Công Thương đề nghị hai bên trao đổi định kỳ về tiến độ phê chuẩn, hướng tới đưa Hiệp định vào thực thi từ đầu năm 2027; đồng thời ưu tiên cung cấp thông tin cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng cường hợp tác về xuất xứ, kiểm dịch và hàng rào kỹ thuật trong thương mại.
Với doanh nghiệp Việt Nam, giá trị dài hạn của VEFTA không chỉ là thêm thị trường xuất khẩu, mà còn là cơ hội kết nối công nghệ, tiếp nhận quản trị tiên tiến và nâng vị trí trong chuỗi cung ứng. Trong đó, Thụy Sỹ được kỳ vọng là đối tác quan trọng trong quá trình này./.