Ngày nay, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ mạnh mẽ và làm thay đổi toàn diện mọi mặt đời sống xã hội. Sự thay đổi này diễn ra với tốc độ chóng mặt, đang dần biến công nghệ từ một công cụ hỗ trợ thành một môi trường sống thứ hai của một bộ phận dân cư, trong đó có không ít trẻ em. Nó tạo ra những cơ hội chưa từng có cho trẻ em trong học tập, sáng tạo, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội, nhưng cũng đồng thời làm xuất hiện nhiều nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em…
Trong khuôn khổ Dự án Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 được tài trợ bởi Liên minh châu Âu, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam đã có những chia sẻ về những chính sách cần thiết để bảo vệ trẻ em trong môi trường số.
Tư duy chủ động đón đầu
- Thưa bà Silvia Danailov, xin phân tích rõ hơn những nguy cơ mà trẻ em phải đối mặt trên môi trường mạng?
Bà Silvia Danailov: Hiện nay, môi trường số đang thay đổi với tốc độ rất nhanh. Đáng tiếc là trẻ em và thanh thiếu niên đang phải đối mặt với nguy cơ ngày càng cao từ bắt nạt trên mạng đến dụ dỗ và lôi kéo trên môi trường mạng. Trí tuệ nhân tạo đang mang lại nhiều tiến bộ tích cực, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức mới đối với công tác bảo vệ trẻ em.
Trước bối cảnh đó, chúng ta cần có sự thảo luận về pháp luật và chính sách để cùng trao đổi về cách thức tiếp tục hoàn thiện và thích ứng pháp luật, chính sách với thực tiễn, bởi môi trường số đang thay đổi với tốc độ rất nhanh.
- Hiện nay, các xu hướng của hệ thống pháp luật và chính sách trên toàn cầu đang không ngừng thay đổi, bà đánh giá như thế nào về những nỗ lực của Việt Nam trong việc thảo luận, xây dựng, ban hành, sửa đổi pháp luật và đưa các quy định này vào thực tiễn, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW?.
Bà Silvia Danailov: Việt Nam có nhiều lý do để tự hào về những nỗ lực của mình, không chỉ ở cấp quốc gia mà còn ở cấp khu vực và trên phạm vi toàn cầu.
Trước hết, ở cấp quốc gia, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trong một môi trường số đang thay đổi rất nhanh chóng. Có thể kể đến các quy định về bảo vệ trẻ em trong Luật Trẻ em, Luật An ninh mạng, Luật Trí tuệ nhân tạo, cũng như việc Việt Nam trong năm nay đã thông qua Chương trình quốc gia lần thứ hai về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, hiện đang được triển khai. Như vậy, Việt Nam đã có rất nhiều nỗ lực và những bước tiến quan trọng.
Khía cạnh thứ hai mà tôi thực sự muốn ghi nhận và chúc mừng Chính phủ Việt Nam là tư duy chủ động đón đầu, xem xét cách thức pháp luật, chính sách và các thể chế cần tiếp tục được phát triển để đáp ứng những thay đổi mới. Chẳng hạn, việc các đại biểu Quốc hội đang xem xét vấn đề mạng xã hội, trong đó có câu hỏi liệu có cần tăng cường các quy định nhằm bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi hay không, là một tín hiệu rất tích cực.
Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ về chuyển đổi số và đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, đồng thời nỗ lực bảo vệ quyền trẻ em.
Ở cấp độ toàn cầu, năm ngoái, Việt Nam đã đăng cai lễ ký kết Công ước quốc tế về chống tội phạm mạng - Công ước Hà Nội. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới phê chuẩn Công ước này, đồng thời thực sự đặt vấn đề phòng ngừa tội phạm mạng nhằm vào trẻ em ở vị trí trọng tâm của Công ước.
Vừa qua, tôi đã tham dự Diễn đàn ASEAN về Trí tuệ nhân tạo và Pháp luật. Một lần nữa, UNICEF đã tham gia vào các cuộc thảo luận về cách thức để trẻ em có thể trở thành một phần của giải pháp và đã có rất nhiều bước phát triển tích cực.
Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ về chuyển đổi số và đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, đồng thời nỗ lực bảo vệ quyền trẻ em. Đây là một nền tảng rất vững chắc để Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có hệ thống bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng mạnh mẽ và toàn diện nhất, không chỉ vì trẻ em Việt Nam mà còn có thể trở thành một tấm gương tích cực cho cộng đồng quốc tế.
Đưa các chính sách, quy định vào thực tiễn
- Khi chúng ta đã nỗ lực xây dựng được một khung pháp lý và chính sách đủ mạnh, theo bà, những cơ hội nào có thể mở ra cho trẻ em Việt Nam, cũng như trong bối cảnh toàn cầu?
Bà Silvia Danailov: Khung pháp lý và chính sách cần được xây dựng một cách đồng bộ, thống nhất và có sự phối hợp chặt chẽ, đồng thời mở ra cơ hội để tất cả các bên cùng tham gia và phối hợp hành động. Chính phủ đóng vai trò dẫn dắt trong việc xây dựng chính sách và khuôn khổ pháp luật, nhưng để trẻ em thực sự được hưởng đầy đủ những lợi ích mà khuôn khổ đó mang lại, chúng ta cần sự chung tay của toàn xã hội. Điều then chốt chính là việc đưa các chính sách, quy định đó vào thực tiễn.
Một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng là hợp tác với khu vực tư nhân, các doanh nghiệp công nghệ và kỹ thuật số, bởi đây chính là nơi trẻ em tương tác trực tiếp với các nền tảng và môi trường số. Vì vậy, cần có những cơ chế phù hợp để các doanh nghiệp kỹ thuật số thực sự đóng góp và chịu trách nhiệm trong việc bảo vệ trẻ em.
Một yếu tố đặc biệt quan trọng là lắng nghe tiếng nói của trẻ em và thanh thiếu niên. Các em đang trải nghiệm và thích ứng với thế giới số như thế nào?
Chúng ta cũng cần giáo dục và nâng cao năng lực cho giáo viên, cha mẹ và chính bản thân trẻ em. Các quy định và chính sách là rất cần thiết, nhưng chúng ta cũng có rất nhiều cơ hội để hành động. Thách thức và cũng là nhiệm vụ quan trọng nhất nằm ở khâu triển khai thực hiện - nơi chúng ta cần cùng nhau hợp tác.
Một yếu tố đặc biệt quan trọng khác là lắng nghe tiếng nói của trẻ em và thanh thiếu niên. Các em đang trải nghiệm và thích ứng với thế giới số như thế nào? Chúng ta không muốn hạn chế những cơ hội mà môi trường số mang lại cho trẻ em trong học tập, sáng tạo và phát triển bản thân. Nhưng đồng thời, chúng ta phải bảo đảm rằng các em được an toàn và được bảo vệ.
Đây thực sự là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta. UNICEF rất tự hào được đồng hành, hợp tác với tất cả các bên tại Việt Nam để biến những cam kết đó thành hiện thực.
- Xin trân trọng cảm ơn bà Silvia Danailov!./.
Hoàn thiện khung pháp lý để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng
Công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư...
