Với lợi thế về nguồn tài nguyên đất đai, tỉnh Vĩnh Long đang đẩy mạnh các hoạt động chuyển đổi mạnh mẽ từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp."
Tỉnh lấy công nghệ cao, số hóa và kinh tế tuần hoàn làm mục tiêu để phát triển nông nghiệp hiện đại, đưa nông sản chủ lực vượt qua các rào cản tiêu chuẩn, kỹ thuật thâm nhập rộng và đứng vững trên thị trường xuất khẩu.
Xây dựng trụ cột
Sau khi hợp nhất mở rộng không gian phát triển, Vĩnh Long nắm giữ tiềm năng, lợi thế lớn về nguồn tài nguyên đất đai, với hơn 517.000ha đất sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản, chiếm 82,3% diện tích tự nhiên.
Cụ thể, diện tích đất trồng trọt và cây lâu năm đạt trên 225.000ha, diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 111.500ha. Hàng năm, tỉnh cung ứng cho thị trường khoảng 1,9 triệu tấn lúa, 3,25 triệu tấn rau màu và 671.000 tấn thủy sản.
Những năm gần đây, đặc biệt từ khi thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Vĩnh Long đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao và chuẩn hóa quy trình sản xuất để tạo bước nâng cao chuỗi giá trị hàng hóa nông sản, tăng năng lực vươn tới thị trường xuất khẩu.
Theo ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, đến nay, diện tích sản xuất hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao của Vĩnh Long đạt hơn 85.600ha, chiếm gần 11% diện tích sản xuất; riêng diện tích dừa sản xuất theo hướng hữu cơ đạt trên 30.708ha.
Điểm tựa cốt lõi cho nông sản Vĩnh Long vươn ra thị trường xuất khẩu là hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Toàn tỉnh hiện có 832 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói với tổng diện tích hơn 28.893ha.
Tỉnh sở hữu 664 mã số vùng trồng xuất khẩu (quy mô hơn 26.154ha) và 107 mã số cơ sở đóng gói, giúp các mặt hàng nông sản chủ lực, như: sầu riêng, bưởi da xanh, chôm chôm, nhãn, dừa và khoai lang đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để xuất khẩu chính ngạch sang Hoa Kỳ, EU, New Zealand, Hàn Quốc, Trung Quốc và Australia.
Đáng chú ý, các mô hình nông nghiệp thông minh đã được triển khai và nhân rộng tại nhiều địa phương trong địa bàn tỉnh. Điển hình như mô hình ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) phun thuốc bảo vệ thực vật tại xã Hòa Hiệp giúp giảm 30% lượng thuốc và nước.
Bên cạnh đó, mô hình Aquaponics nuôi lươn kết hợp trồng rau thủy canh mang lại lợi nhuận trên 35%. Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh công nghệ cao với quy mô hơn 6.300 ha đạt năng suất từ 40-60 tấn/ha, cao gấp 3-4 lần so với phương thức nuôi truyền thống.
Cùng với đó, chương trình OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) và hoạt động chế biến sâu tại nhiều địa phương trong tỉnh có bước tiến mạnh mẽ. Tỉnh duy trì từ 973-980 sản phẩm OCOP (trong đó có 15 sản phẩm 5 sao cấp Quốc gia).
Sự kết nối, đồng hành của các doanh nghiệp lớn, như Công ty trách nhiệm hữu hạn Chế biến dừa Lương Quới, phát triển từ 15.000-20.000ha dừa hữu cơ; Tập đoàn De Heus đã khánh thành nhà máy thức ăn thủy sản công suất 84.000 tấn/năm, góp phần thúc đẩy chuỗi giá trị nông sản phát triển bền vững.
Nâng chất sản phẩm
Đạt được nhiều bước phát triển trong mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị hàng hóa nông sản, ngành sản xuất nông nghiệp Vĩnh Long cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn nội tại và áp lực từ thị trường quốc tế.
Trước hết là rào cản kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu khắt khe, như việc xuất khẩu bưởi tươi sang Australia phải tạm dừng theo khuyến nghị kỹ thuật từ phía đối tác để rà soát, kiểm tra sinh vật gây hại và hoàn thiện hồ sơ phục vụ đánh giá khắc phục.
Cùng với đó, sự biến động giá cả nông sản như dừa khô và thủy sản có thời điểm giảm, trong khi chi phí vật tư đầu vào duy trì ở mức cao làm thu hẹp lợi nhuận của người dân.
Mặt khác, quy mô sản xuất ở một số nơi còn manh mún, phụ thuộc thương lái, trong khi năng lực quản trị và khả năng tiếp cận chính sách của một số tổ chức kinh tế tập thể tổ hợp tác, hợp tác xã còn hạn chế.
Ngoài ra, việc thiếu hụt hạ tầng kiểm nghiệm chất lượng nông sản đạt chuẩn tại chỗ cùng hạ tầng kho lạnh chế biến cũng chưa đáp ứng đủ nhu cầu mùa cao điểm cũng là rào cản lớn. Cộng thêm sự tác động của biến đổi khí hậu, như: sạt lở bờ sông, triều cường, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp cũng đe dọa trực tiếp đến hạ tầng và vùng sản xuất.
Để tháo gỡ khó khăn, những thách thức tạo đủ điều kiện cho ngành sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững về chất, thu cao giá trị từ thị trường xuất khẩu, Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh và các ngành chức năng quyết liệt thực hiện đồng bộ các giải pháp tháo gỡ kịp thời các khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.
Chủ trì cuộc họp giải quyết khó khăn trong sản xuất và xuất khẩu nông sản, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long chỉ đạo các sở, ngành phải phối hợp chặt chẽ với địa phương triển khai đồng bộ giải pháp tăng nhanh số lượng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, ưu tiên những nơi còn nhiều dư địa phát triển.
Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Tài chính đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các hạng mục xây lắp, mua sắm máy móc, thiết bị cho Phòng phân tích, kiểm nghiệm chất lượng để nhanh chóng đưa cơ sở vào hoạt động phục vụ công tác kiểm nghiệm tại chỗ, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu nông sản.
Đối với Đề án Nghiên cứu, phát triển giống nông nghiệp và hoa kiểng, các đơn vị cần triển khai sớm, hướng đến xây dựng Ngân hàng giống để phục vụ nghiên cứu, chọn tạo giống mới thích ứng hạn mặn và bảo tồn nguồn gen bản địa. Đồng thời, sở tăng cường tập huấn quy trình kỹ thuật cho nông dân để đảm bảo tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long cho biết thêm bên cạnh việc giải quyết các khó khăn trước mắt, tỉnh đang định hình tầm nhìn chiến lược đến năm 2030 với các trụ cột phát triển dài hạn. Tỉnh tập trung quy hoạch lại hạ tầng logistics, thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp chế biến sâu và hệ thống kho lạnh tập trung.
Song song đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển nông nghiệp phát thải thấp thông qua việc mở rộng Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Tỉnh sẽ chủ động ứng dụng công nghệ giống lúa đa thu hoạch hợp tác với các chuyên gia Australia, đồng thời tham gia thị trường tín chỉ carbon thông qua các dự án hợp tác quốc tế.
Để thích ứng chủ động với biến đổi khí hậu, tỉnh tiến hành số hóa dữ liệu khí tượng thủy văn nội đồng, từng bước hoàn thiện hệ thống thủy lợi và công trình kiểm soát mặn nhằm bảo vệ vững chắc nền sản xuất nông nghiệp, từng bước tạo vị thế bền vững trên thị trường xuất khẩu./.