Là địa phương có đội tàu khai thác lớn, ngư trường rộng, tỉnh Cà Mau xác định thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn, gắn với sinh kế ngư dân và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Cùng với cả nước, Cà Mau luôn tích cực trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Cà Mau đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong triển khai các giải pháp chống khai thác IUU, gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), nhằm phát triển nghề biển một cách an toàn, hiệu quả, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững trong tương lai.
Phát tận tay, tuyên truyền tận thuyền
Thời gian qua, cùng với các lực lượng chức năng và chính quyền các địa phương, Cà Mau đã, đang quyết liệt triển khai các hình thức tuyên truyền phòng, chống khai thác bất hợp pháp, không khai báo, không theo quy định IUU qua đó đã làm chuyển biến trong nhận thức và hành động cho bà con ngư dân trên địa bàn đơn vị quản lý.
Ghi nhận tại Cảng cá Gành Hào, một trong những cảng cá lớn của tỉnh Cà Mau, nơi hằng ngày có rất đông tàu thuyền trong và ngoài tỉnh cập bến và rời bến, Đồn Biên phòng Gành Hào (Bộ đội Biên phòng Cà Mau) đã phối hợp địa phương tổ chức các tổ đội tuyên truyền lưu động tới từng tàu của ngư dân để tuyên truyền và phát tờ rơi tuyên truyền về phòng chống IUU.
Cùng đó, lực lượng Biên phòng cũng tăng cường kiểm tra từng tàu cá trước khi rời bến phải bảo đảm các thủ tục, thiết bị giám sát hành trình. Các phương tiện nào có thiết bị giám sát hành trình không hoạt động thì cương quyết không cho xuất bến.
Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng biên phòng, chính quyền địa phương và các nghiệp đoàn nghề cá, nhận thức của ngư dân Gành Hào về chống khai thác IUU chuyển biến rõ rệt. Hầu hết tàu cá đều lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình, chủ động ghi chép nhật ký khai thác, báo cáo sản lượng và vùng hoạt động đúng quy định.
Ðại úy Phan Minh Vương, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Gành Hào, cho biết: “Trạm thường xuyên tổ chức tuyên truyền trực tiếp trên tàu, kết hợp phát tờ rơi và hướng dẫn cụ thể cho từng chủ phương tiện, thuyền trưởng, máy trưởng. Chúng tôi chú trọng kiểm tra việc duy trì tín hiệu giám sát hành trình 24/24, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Từ đầu năm đến nay, tình trạng tàu cá mất tín hiệu hoặc vượt ranh giới vùng biển giảm rõ rệt, ý thức chấp hành của ngư dân nâng lên đáng kể.”
Trung tá Nguyễn Văn Nguyện, Đồn Trưởng Đồn Biên phòng Gành Hào (tỉnh Cà Mau) cho biết, xác định tuyên truyền là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt trong phòng chống IUU, trong những năm qua, đơn vị đã chủ động phối hợp với các địa phương và lực lượng chức năng tổ chức tuyên truyền bằng nhiều hình thức như tuyên truyền trực tiếp tại cảng cá, khu neo đậu tàu thuyền và cả khi tàu thuyền làm thủ tục xuất nhập bến…Từ đó, đơn vị đã phát động hơn 1.300 chủ tàu thuyền cả trong và ngoài tỉnh ký cam kết không xâm phạm vùng biển nước ngoài.
Cùng với tuyên truyền, đơn vị cũng tăng cường tuần tra, kiểm soát chặt chẽ các phương tiện ra vào cảng, nhất là các phương tiện khi làm làm thủ tục xuất nhập cảng phải đảm bảo đúng thủ tục theo quy định. Đối với các phương tiện không đảm bảo, lực lượng chức năng kiên quyết không cho phương tiện ra khơi và khắc phục các tồn tại.
Sự kiểm tra cương quyết của lực lượng chức năng đã dần làm thay đổi nhận thức của chủ tàu và từng ngư dân trên địa bàn, để từ thay đổi của nhận thức sẽ thúc đẩy hành động đúng và mang lại kết quả tốt đẹp, bền vững trong phòng chống IUU.
Ngư dân chung tay gỡ thẻ vàng IUU
Từ sự phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả, liên tục của các cấp ngành trong công tác thông tin tuyên truyền về IUU, ngư dân đã tự giác chấp hành pháp luật khi hoạt động trên biển, không có hành vi vi phạm vùng biển nước ngoài để đánh bắt hải sản trái phép; chung tay cùng các cấp, các ngành và cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của EC và góp phần bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc.
Gắn bó với nghề biển, ông Đặng Quốc Thùy, Ngư dân ở Cảng Gành Hào, tỉnh Cà Mau cho rằng, ngư dân Cà Mau nói chung và ngư dân tại Gành Hào nói riêng trong những năm qua luôn nỗ lực, tích cực phối hợp cùng các cấp chính quyền để gỡ thẻ vàng IUU.
Theo ông Đặng Quốc Thùy chia sẻ: "Trước và sau mỗi chuyến biển, lực lượng chức năng thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở chủ tàu, thuyền trưởng không xâm phạm vùng biển nước ngoài, duy trì tín hiệu kết nối trên biển, ngăn chặn, giảm thiểu hành vi vi phạm khai thác IUU.
Đặc biệt là Bộ đội biên phòng thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở lắp đầy đủ thiết bị giám sát hành trình trên phương tiện và tuyên truyền đánh bắt đúng vùng biển pháp luật quy định, từ đó chúng tôi có ý thức chấp hành nghiêm trong quá trình đánh bắt hải sản trên biển."
Ông Đặng Quốc Thùy chia sẻ: “Nếu được gỡ thẻ vàng IUU thì bà con rất vui mừng, vì khi xuất bán các sản phẩm ra ngoài nước, giá thành sản phẩm sẽ tăng, giúp bà con có được lợi nhuận cao hơn mấy năm nay.”
Đang chuẩn bị các vật tư, nhu yếu phẩm cho chuyến ra khơi mới, ngư dân Hồ Văn Long (sinh năm 1962, ấp 2, xã Gành Hào) cho biết: "Nhờ tuyên truyền của Bộ đội Biên phòng mà chúng tôi hiểu rõ những việc cần làm và thực hiện nghiêm các quy định. Ra vào bến phải đầy đủ giấy tờ. Ngoài trình báo với đồn Biên phòng, chúng tôi cũng đã khai báo với ban quản lý cảng về nguồn gốc thủy sản đánh bắt… Khi xuất bến, chúng tôi cũng bảo đảm các thủ tục theo quy định."
Ngư dân Hồ Văn Long chia sẻ thêm, đến nay, ngư dân ai nấy cũng ý thức rõ trong việc chung tay gỡ thẻ vàng EC. Mỗi khi tàu thuyền đánh bắt ngoài khơi, các tàu thuyền luôn nhắc nhở nhau chỉ hoạt động trong vùng biển của nước mình, không xâm phạm và qua vùng biển của nước bạn.
Ý thức của ngư dân trong công tác phòng chống IUU đã được nâng lên rõ rệt. Ai nấy cũng ý thức rõ khi mình làm đúng, đánh bắt đúng nơi, đúng chỗ thì tự ắt giá cả thủy hải sản của mình sẽ được xuất bán dễ hơn, có giá hơn và hiệu quả kinh tế từ nghề sẽ bền vững hơn.
Khi ý thức của ngư dân được nâng lên, mỗi chuyến tàu ra khơi đều tuân thủ quy định, không chỉ đẩy nhanh tiến trình gỡ thẻ vàng IUU mà hơn hết nguồn lợi từ biển cũng được bảo vệ tốt hơn, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững nghề khai thác biển.
Tận dụng lợi thế, phát huy tiềm năng kinh tế biển
Hiện nay, toàn tỉnh Cà Mau có hơn 5.200 tàu khai thác thủy sản, trong đó với gần 1.900 tàu có chiều dài trên 15m; hiện 100% tàu đã lắp đặt thiết bị VMS.
Tỉnh hiện có 6 cảng cá và 5 khu neo đậu tránh trú bão; trong đó, có 4 cảng cá loại II (Cà Mau, Sông Đốc, Rạch Gốc, Gành Hào) và 02 cảng cá loại III (Cái Đôi Vàm, Hố Gùi). Cảng cá Sông Đốc, Rạch Gốc và Gành Hào đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố là cảng cá chỉ định có đủ hệ thống xác nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác.
Cà Mau là địa phương tiên phong trong việc xây dựng thành công hệ thống giám sát tàu cá (tiền đề cho Hệ thống giám sát tàu cá của Cục Thủy sản và Kiểm ngư); ban hành quy định phối hợp xử lý dữ liệu tại hệ thống giám sát tàu cá theo quy định. Đồng thời, xây dựng, áp dụng nhiều phần mềm quản lý, kiểm soát tàu cá và là tỉnh đầu tiên thành lập Văn phòng IUU và tổ chức kiểm soát 100% tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 15 mét trở lên tại cảng cá được chỉ định; phối hợp chặt chẽ trong việc kiểm soát tàu cá cập, rời cảng và tàu cá ra, vào cửa biển tại các Trạm Kiểm soát Biên phòng...
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Tô Hoài Phương nhấn mạnh, xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ quan trọng, vừa bảo vệ nguồn lợi thủy sản, vừa giữ uy tín của địa phương đối với các thị trường xuất khẩu.
Tỉnh Cà Mau đã thực hiện đạt nhiều kết quả tích cực trong chống khai thác IUU. Việc quản lý, kiểm soát tàu cá, giám sát hành trình và xử lý vi phạm được tăng cường, góp phần răn đe hiệu quả; việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh, nâng cao nhận thức ngư dân về hậu quả của khai thác IUU và các quy định pháp luật liên quan.
Ông Tô Hoài Phương cũng cho biết, trong năm 2026, Cà Mau sẽ tập trung thực hiện quyết liệt, có hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), nhất là việc kiểm tra, rà soát việc cập nhật tàu cá thuộc các nhóm nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU trên phần mềm số hóa, đảm bảo nắm được hiện trạng, truy xuất được kết quả cuối cùng; đầu tư cải tạo nâng cấp các cảng cá, bến cá hỗ trợ khai thác tiềm năng, lợi thế kinh tế biển của tỉnh.
Tỉnh Cà Mau xác định trong giai đoạn 2026-2030, kinh tế biển và khu vực ven biển trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng, đóng vai trò động lực phát triển mới; khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên, vị trí địa lý; thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, tuần hoàn; mở rộng hợp tác, kết nối vùng và hội nhập quốc tế./.
Rà soát, đánh giá toàn diện việc thực hiện các nhiệm vụ chống khai thác IUU
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu khẩn trương khắc phục tình trạng chênh lệch, thiếu đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống... sẵn sàng giải trình khi Đoàn Thanh tra lần thứ 5 của EC kiểm tra.
