Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, nhằm thúc đẩy việc đưa điện năng trở thành nguồn năng lượng chủ đạo, sáng kiến mang tên “35 by 35” được xác định là một trong những ưu tiên của chương trình nghị sự Hội nghị lần thứ 31 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), khai mạc ngày 9/11 tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ).
Sáng kiến do Thổ Nhĩ Kỳ và Australia, hai nước đồng tổ chức hội nghị, đề xuất.
Sáng kiến này hướng đến việc nâng tỷ trọng điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu lên 35% vào năm 2035, so với mức khoảng 23% hiện nay, nhằm tạo động lực mới cho quá trình chuyển dịch năng lượng, trong bối cảnh việc đạt đồng thuận về loại bỏ nhiên liệu hóa thạch vẫn gặp nhiều trở ngại.
Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), mục tiêu này có thể đạt được nhờ các công nghệ hiện có, nếu các quốc gia đẩy nhanh điện khí hóa giao thông, công nghiệp và lĩnh vực xây dựng. Việc mở rộng sử dụng xe điện, máy bơm nhiệt và các thiết bị chạy bằng điện được kỳ vọng giúp giảm tiêu thụ dầu khí, cải thiện chất lượng không khí và hạn chế tác động của biến động giá nhiên liệu hóa thạch.
Điện khí hóa cũng được xem là hướng đi có khả năng tạo đồng thuận rộng hơn giữa các quốc gia so với việc đưa ra cam kết cụ thể về chấm dứt sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Trong bối cảnh giá năng lượng biến động, xung đột tại Ukraine và những bất ổn trên các tuyến vận chuyển năng lượng, việc phát triển hệ thống điện trong nước còn giúp các quốc gia tăng cường an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu.
Tuy nhiên, sáng kiến “35 by 35” cũng bộc lộ những khác biệt trong cách tiếp cận chuyển dịch năng lượng. Điện khí hóa không đồng nghĩa với loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, bởi nhiều quốc gia vẫn sử dụng than đá và khí đốt để sản xuất điện.
Trung Quốc, dù dẫn đầu thế giới về phát triển năng lượng tái tạo và xe điện, vẫn phụ thuộc đáng kể vào than đá trong cơ cấu sản xuất điện. Bên cạnh đó, một số nước muốn tính cả điện hạt nhân vào nguồn điện sạch, trong khi các quốc gia sản xuất nhiên liệu hóa thạch còn đề xuất sử dụng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon.
Liên minh châu Âu (EU) ủng hộ mục tiêu điện khí hóa, song nhấn mạnh yêu cầu phát triển điện có mức phát thải thấp, bao gồm năng lượng gió, Mặt Trời và điện hạt nhân.
EU cho rằng cần đồng thời đầu tư nâng cấp lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và cải thiện hiệu quả sử dụng điện. Pháp cũng ủng hộ sáng kiến với điều kiện nguồn điện phải đến từ các nguồn khử carbon và mục tiêu được đưa vào văn kiện cuối cùng của hội nghị. Paris đồng thời đề nghị thúc đẩy các biện pháp kiểm soát phát thải khí methane.
Một trở ngại khác là sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa các nước. Các quốc gia đang phát triển cho rằng mục tiêu điện khí hóa sẽ khó thực hiện nếu không đi kèm hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ và đầu tư hạ tầng. Họ cũng cảnh báo quá trình chuyển dịch có thể làm gia tăng khai thác lithium, cobalt, đồng và các khoáng sản quan trọng khác, tạo sức ép môi trường và nguy cơ bất bình đẳng trong chuỗi cung ứng.
Ấn Độ đã công khai bày tỏ dè dặt với sáng kiến, cho rằng ưu tiên trước mắt vẫn là bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng ổn định và có giá hợp lý cho người dân.
Đáng chú ý, hai nước đồng chủ trì COP31 đều chưa đưa việc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch thành ưu tiên chính sách. Australia là một trong những nước xuất khẩu than và khí đốt lớn trên thế giới, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ vẫn phụ thuộc đáng kể vào than đá trong sản xuất điện.
Kế hoạch năng lượng quốc gia của Ankara đến năm 2040 tiếp tục khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo và điện hạt nhân nhưng chưa đưa ra lộ trình chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Điều này khiến một số tổ chức môi trường đặt câu hỏi về tính nhất quán giữa mục tiêu điện khí hóa và cam kết giảm phụ thuộc vào nhiên liệu phát thải cao.
Trong khi đó, tại COP30 ở Brazil năm 2025, các nước chưa đạt được thỏa thuận về lộ trình cụ thể loại bỏ nhiên liệu hóa thạch.
Trước thềm COP31, Chủ tịch COP30 đã công bố một bộ công cụ định hướng chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, khuyến nghị mỗi quốc gia xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện sản xuất, tiêu thụ và năng lực kinh tế của mình. Pháp, Đức và Hà Lan là những nước đã công bố kế hoạch quốc gia về vấn đề này.
Giới chuyên gia nhận định COP31 khó có thể tạo ra bước ngoặt ngay lập tức, nhưng có thể phát đi tín hiệu chính sách quan trọng đối với thị trường, nhà đầu tư và doanh nghiệp.
Để điện thực sự trở thành động lực của chuyển dịch năng lượng, các nước cần kết hợp điện khí hóa với phát triển năng lượng tái tạo, nâng cấp lưới điện, lưu trữ năng lượng, tiết kiệm và sử dụng điện hiệu quả.
Nếu chỉ mở rộng tiêu thụ điện mà không thay đổi nguồn sản xuất, quá trình này có nguy cơ duy trì sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch dưới một hình thức khác./.
COP31: Các nhà lãnh đạo thế giới hối thúc "hành động nhanh hơn"
Các nhà lãnh đạo tại COP31 kêu gọi cắt giảm khí thải nhanh hơn, mở rộng năng lượng tái tạo và tăng hỗ trợ tài chính, công nghệ cho các quốc gia dễ bị tổn thương.
