Ngày 24/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 224/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chuyển đổi số. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý đặt ra yêu cầu đưa các quy định vào thực tiễn, từ tổ chức dữ liệu, đầu tư cho chuyển đổi số đến đổi mới phương thức cung cấp dịch vụ công.
Chuyển đổi số không còn chỉ là câu chuyện đưa thủ tục hành chính lên môi trường trực tuyến, mà hướng tới thay đổi phương thức vận hành của cơ quan nhà nước, tăng cường khai thác dữ liệu và chủ động đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng nhấn mạnh Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trong bối cảnh đó, chiều 9/10 tại Hà Nội, Tọa đàm "Chính phủ số và dịch vụ công thế hệ mới" trong khuôn khổ Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số quốc gia, đã tập trung thảo luận những vấn đề đặt ra khi đưa các định hướng, quy định về chuyển đổi số vào thực tiễn, từ dữ liệu, đầu tư, quản trị đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ hoàn thiện thể chế đến giải bài toán dữ liệu
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, cho rằng để tạo ra những thay đổi thực chất trong hoạt động của cơ quan nhà nước cũng như đời sống người dân, doanh nghiệp, cần tập trung giải quyết những bài toán cụ thể thay vì chỉ trao đổi về công nghệ hay các nền tảng số riêng lẻ.
Một trong những vấn đề trọng tâm là dữ liệu. Theo ông Ninh, khoảng 125 cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu trọng yếu và cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã và đang được triển khai xây dựng. Tuy nhiên, việc hình thành các cơ sở dữ liệu mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ và tái sử dụng để phục vụ người dân hiệu quả.
Nguyên tắc chỉ khai báo một lần, dữ liệu được sử dụng lại và dịch vụ công được cung cấp chủ động được xác định là hướng đi quan trọng. Theo đó, thay vì yêu cầu người dân nhiều lần cung cấp những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có, hệ thống cần có khả năng khai thác dữ liệu phù hợp để hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ và thực hiện thủ tục.
Sự thay đổi này đòi hỏi các cơ quan không chỉ xây dựng cơ sở dữ liệu mà còn phải bảo đảm chất lượng, tính thống nhất và khả năng khai thác dữ liệu. Khi dữ liệu không đầy đủ, thiếu chính xác hoặc chưa sẵn sàng chia sẻ, việc tự động hóa quy trình và chủ động cung cấp dịch vụ sẽ gặp nhiều hạn chế.
Việc hình thành các cơ sở dữ liệu mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ và tái sử dụng để phục vụ người dân hiệu quả.
Tại tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung." Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở việc dữ liệu đã được thu thập hay chưa, mà còn ở khả năng sẵn sàng sử dụng dữ liệu trong các quy trình thực tế.
Bên cạnh dữ liệu, hiệu quả đầu tư cũng là bài toán được đặt ra. Theo ông Trần Duy Ninh, việc tổ chức đầu tư, quản lý chất lượng và đo lường hiệu quả các hệ thống số cần được thực hiện đồng bộ, tránh đầu tư phân tán, trùng lặp và lãng phí nguồn lực.
Trong nội dung này, Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số có vai trò định hướng cách thức tổ chức các hệ thống số, giúp bảo đảm tính thống nhất trong tổng thể nhưng vẫn dành không gian cho các giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa phương.
Ông Ninh cho rằng yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm sự thống nhất trong quản trị quốc gia, vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, nhất là ở cấp xã – nơi người dân trực tiếp tiếp xúc với chính quyền. Khung kiến trúc không nên được hiểu như một khuôn khổ cứng nhắc khiến địa phương không còn không gian đổi mới, mà cần tạo nền tảng chung để các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả.
Cùng với đó, ứng dụng AI trong quản trị và cung cấp dịch vụ công thế hệ mới cần được khuyến khích, nhưng phải đi kèm tiêu chuẩn an toàn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia.
Từ những vấn đề này, ông Ninh nhấn mạnh chuyển đổi số không chỉ là bài toán công nghệ, mà trước hết còn là bài toán về thể chế, mô hình quản trị và cách thức tổ chức thực hiện.
Đưa công nghệ vào thực tiễn, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo
Nếu dữ liệu và thể chế tạo nền tảng, việc chuyển đổi phương thức hoạt động của cơ quan nhà nước là điều kiện để dịch vụ công chủ động phát huy hiệu quả.
Theo Tiến sỹ Đỗ Trung Anh, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, khó khăn không chỉ nằm ở việc triển khai công nghệ mà còn ở sự thay đổi của toàn bộ quy trình nghiệp vụ xung quanh dịch vụ công. Các đơn vị cung cấp dịch vụ cần thay đổi tư duy, nghiệp vụ, thái độ và tinh thần làm việc, hướng tới cách phục vụ lấy người dân làm trung tâm.
Ông Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh nguyên tắc khai báo một lần, sử dụng nhiều lần, đồng thời cho rằng cần tạo điều kiện cho việc thí điểm các mô hình và giải pháp mới trước khi triển khai trên diện rộng.
Đối với AI, cần xác định rõ những công việc có thể tự động hóa, mức độ AI hỗ trợ con người và những quyết định vẫn phải do con người chịu trách nhiệm. Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, việc nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ là điều kiện cần thiết để các hệ thống được vận hành hiệu quả.
Cần tạo điều kiện cho việc thí điểm các mô hình và giải pháp mới trước khi triển khai trên diện rộng.
Ông Hoàng Hữu Hạnh cho rằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý cần được tiếp nối bằng quá trình hướng dẫn, triển khai và tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn. Cục Chuyển đổi số quốc gia sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, viện, trường và đối tác quốc tế để nghiên cứu, thử nghiệm và đưa các mô hình phù hợp vào ứng dụng.
Từ dữ liệu dùng chung, đầu tư hiệu quả đến ứng dụng AI có kiểm soát, các nội dung thảo luận tại diễn đàn cho thấy dịch vụ công thế hệ mới không chỉ là sự thay đổi về công nghệ. Đó còn là quá trình đổi mới tư duy quản trị, tổ chức lại quy trình và nâng cao năng lực thực thi.
Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, quy trình được thiết kế phù hợp và cơ quan nhà nước chủ động hơn trong phục vụ, chuyển đổi số mới có thể tạo ra những thay đổi cụ thể trong trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp. Đây cũng là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả của quá trình xây dựng Chính phủ số./.