Trong nỗ lực tháo gỡ vướng mắc khi doanh nghiệp rời thị trường, ngành thuế yêu cầu rà soát hồ sơ tồn đọng, minh bạch quy trình và không phát sinh thêm thủ tục trái quy định.
Tuy nhiên, thực tế vẫn ghi nhận trường hợp doanh nghiệp mất nhiều tháng xử lý mã số thuế, phải duy trì địa điểm kinh doanh và phát sinh thêm chi phí, đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả phối hợp và giải quyết hồ sơ.
Theo Cục Thuế, Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” được triển khai từ tháng 5/2026 nhằm xử lý tình trạng doanh nghiệp, tổ chức, hộ và cá nhân kinh doanh đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; đồng thời rà soát các trường hợp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Cục Thuế yêu cầu phân loại người nộp thuế theo tình trạng thực tế và mức độ rủi ro, phân biệt nhóm cần được hỗ trợ, giải quyết nhanh với nhóm cần kiểm tra, xác minh. Văn bản cũng đặt mục tiêu giảm thời gian giải quyết bình quân đối với hồ sơ chấm dứt hoạt động, chấm dứt hiệu lực mã số thuế mới phát sinh, đủ điều kiện xử lý, xuống không quá 4 tháng đối với hồ sơ thuộc thẩm quyền cơ quan thuế.
Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long cho biết đến hết tháng 9, cơ quan thuế đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho gần 125.000 doanh nghiệp, chi nhánh và tổ chức, tăng khoảng 30% so với cuối năm 2025.
Trong số này có khoảng 72.000 hồ sơ tồn từ năm 2025 trở về trước được tập trung xử lý. Cơ quan thuế đồng thời xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế cho hơn 52.000 trường hợp để tiếp tục thủ tục giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh; hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức được khôi phục mã số thuế để tiếp tục hoạt động.
Ông Lê Long khẳng định chiến dịch làm sạch mã số thuế không đặt ra nghĩa vụ pháp lý mới đối với người nộp thuế. Các yêu cầu về hồ sơ khai thuế, hóa đơn, số thuế phải nộp và những nghĩa vụ liên quan khi chấm dứt hoặc khôi phục mã số thuế được thực hiện theo quy định hiện hành, căn cứ vào tình trạng cụ thể của từng người nộp thuế. Ông cho biết cơ quan thuế đã tiếp nhận phản ánh về khó khăn trong quá trình đóng mã số thuế, giải thể doanh nghiệp và đang xem xét, xử lý các trường hợp thuộc thẩm quyền.
Cục Thuế cũng đã yêu cầu cơ quan thuế xác định đúng bản chất, nguyên nhân và thời điểm phát sinh trạng thái mã số thuế; đồng thời rà soát đầy đủ lịch sử hồ sơ người nộp thuế đã nộp và quá trình xử lý của cơ quan thuế.
Đáng chú ý, Cục Thuế đề nghị không để người nộp thuế đã nộp hồ sơ giải thể hoặc đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế, đã hoàn thành hồ sơ khai thuế đến thời điểm đề nghị, nhưng do cơ quan thuế trước đây xử lý chưa kịp thời lại tiếp tục bị yêu cầu nộp bổ sung hồ sơ khai thuế, lệ phí môn bài cho các kỳ sau đó không đúng quy định, hướng dẫn của Cục Thuế.
Công văn cũng yêu cầu công khai, minh bạch thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục và nghĩa vụ thuế; chấn chỉnh việc yêu cầu người nộp thuế thực hiện thêm thủ tục, cung cấp thêm hồ sơ, tài liệu không có căn cứ hoặc phải giải trình, bổ sung nhiều lần không đúng quy định. Trường hợp đã có đủ căn cứ xác định nghĩa vụ còn phải thực hiện, cơ quan thuế cần thông báo đầy đủ để người nộp thuế hoàn thiện hồ sơ.
Đối với doanh nghiệp giải thể, thủ tục không chỉ gồm việc thông báo giải thể mà còn liên quan đến việc thanh toán các khoản nợ, hoàn thành nghĩa vụ thuế và thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế trước khi hoàn tất thủ tục giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh.
Với những trường hợp bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, việc xử lý trạng thái mã số thuế có thể trở thành một khâu doanh nghiệp phải giải quyết trong quá trình hoàn thiện hồ sơ.
Chị H, chủ một doanh nghiệp thành lập năm 2021 tại Hà Nội, cho biết do kinh doanh thua lỗ, từ tháng 2/2026 chị bắt đầu làm thủ tục giải thể. Tuy nhiên, mã số thuế của doanh nghiệp đã ở trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký). Để tiếp cận một số hóa đơn, dữ liệu phục vụ lập báo cáo tài chính và hoàn tất hồ sơ giải thể, chị phải tìm cách khôi phục mã số thuế.
Theo chị H, cán bộ thuế đã hướng dẫn doanh nghiệp phải có địa chỉ hoạt động mới, tiếp tục duy trì địa chỉ này trong 6 tháng và đáp ứng các yêu cầu kiểm tra mới có thể khôi phục mã số thuế. Điều này đồng nghĩa chị phải thuê nhà làm địa điểm kinh doanh trên thực tế chỉ để đáp ứng điều kiện khôi phục mã số thuế, trong khi mục đích của việc khôi phục là hoàn tất thủ tục giải thể công ty.
Chị H. cho biết doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh gần 9 tháng do thua lỗ nhưng vẫn phải tiếp tục gánh chi phí thuê nhà, nhân sự và các khoản duy trì khác. Tổng chi phí phát sinh để khôi phục mã số thuế và hoàn tất thủ tục giải thể, theo ước tính của chị, đã vượt 100 triệu đồng, gồm tiền thuê địa điểm, nhân sự, các khoản liên quan đến hồ sơ thuế, tiền phạt và tiền chậm nộp.
Để tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình chấm dứt hiệu lực mã số thuế, yêu cầu đặt ra là phải phân loại hồ sơ theo tình trạng thực tế của người nộp thuế, xác định rõ nghĩa vụ còn tồn đọng và nguyên nhân chậm xử lý.
Với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không còn phát sinh giao dịch nhưng chưa hoàn tất thủ tục do hồ sơ tồn đọng hoặc quá trình xử lý trước đó chưa kịp thời, cơ quan thuế cần rà soát toàn bộ lịch sử kê khai, nộp thuế, đối chiếu dữ liệu sẵn có để hướng dẫn một lần, tránh yêu cầu doanh nghiệp bổ sung nhiều lần những thông tin đã được cung cấp.
Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý đối với từng khâu, thông báo đầy đủ các nghĩa vụ còn phải thực hiện ngay từ đầu và có đầu mối tiếp nhận, giải quyết phản ánh của người nộp thuế.
Những trường hợp phát sinh vướng mắc do dữ liệu chưa đồng bộ hoặc việc xử lý hồ sơ trước đây chưa kịp thời cần được xem xét riêng, không để doanh nghiệp tiếp tục chịu chi phí duy trì hoạt động chỉ để đáp ứng các yêu cầu thủ tục không còn phù hợp với tình trạng thực tế./.