Tiếp tục chương trình nghị sự của Quốc hội vào ngày 31/10, các vấn đề về phục hồi kinh tế, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao chất lượng tăng trưởng tiếp tục là tâm điểm của nghị trường.
Phát biểu giải trình làm rõ thêm các vấn đề được đại biểu quan tâm, trên tinh thần tiếp thu ý kiến thảo luận tại Tổ và hội trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thông tin về tình hình kinh tế vĩ mô và sức khỏe cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời định hình rõ các giải pháp tài khóa trong thời gian tới.
Bộ trưởng cho biết nhìn chung, các đại biểu Quốc hội đều đánh giá cao thành quả kinh tế-xã hội đạt được, song cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức trong việc kiểm soát lạm phát, phát triển doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư xã hội, bảo đảm nguồn lực cho y tế-giáo dục-nhà ở.
Dấu ấn tăng trưởng lan tỏa
Về nền kinh tế trong 9 tháng của năm 2026, tư lệnh ngành Tài chính nhấn mạnh tăng trưởng GDP 9,01% là mức cao gắn với sự mở rộng thực chất của sản xuất kinh doanh, thương mại, đầu tư, việc làm và tạo nguồn tăng chi cho an sinh xã hội. Đây là kết quả đáng khích lệ trong bối cảnh áp lực vĩ mô từ bên ngoài vẫn hiện hữu.
Sự phục hồi này được ghi nhận trên nhiều lăng kính. Điểm sáng đầu tiên phải kể đến là sản xuất công nghiệp (IIP) mở rộng rõ nét với chỉ số 9 tháng tăng tới 12,33%, thiết lập mức đỉnh kể từ năm 2015 đến nay. Kết quả này có được một phần nhờ sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ trong việc bảo đảm nguồn cung, giữ ổn định giá điện và thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế, phí xăng dầu nhằm giúp doanh nghiệp duy trì nhịp độ sản xuất.
Cùng với đó, dòng vốn đầu tư toàn xã hội đã chuyển hóa thành tài sản cụ thể khi đạt 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%. Giải ngân đầu tư công đạt gần 643 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 62,9% kế hoạch, đưa vào khai thác hàng trăm km đường cao tốc và quốc lộ, tạo động lực liên kết vùng mạnh mẽ. Dòng vốn FDI thực hiện cũng ghi nhận mức tăng 12,1%, ước đạt 21,1 tỷ USD. Đặc biệt, môi trường đầu tư tư nhân được khơi thông, 3.557 dự án tồn đọng đã được quyết liệt tháo gỡ. Trong đó, 855 dự án với tổng mức đầu tư 323 nghìn tỷ đồng đã đi vào sử dụng; Hơn 2.100 dự án khác với quy mô gần 1,8 triệu tỷ đồng đang được đẩy nhanh triển khai. Việc xử lý cơ sở nhà đất dôi dư cũng đạt tiến độ khả quan, đã hoàn thành hơn 69% khối lượng công việc, giải phóng nguồn lực lớn cho xã hội.
Về thương mại, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng đạt khoảng 888 tỷ USD, tăng 30,4% và là mức cao nhất từ năm 2016. Đáng chú ý, tính đến ngày 29/10, mốc 1.000 tỷ USD đã chính thức được thiết lập. Sức cầu trong nước cũng khởi sắc khi tiêu dùng tăng 13,4%, cùng với sự gia tăng của du lịch quốc tế đạt mức kỷ lục 17,7 triệu lượt khách (cao nhất từ trước đến nay). Sự sôi động của thị trường đã phản ánh trực tiếp vào ngân sách với doanh thu của doanh nghiệp 9 tháng tăng 20%, kéo theo số thuế giá trị gia tăng và thu nhập doanh nghiệp tăng trưởng mạnh. Quan trọng hơn, sự tăng trưởng đã lan tỏa đến đời sống người dân. Số người có việc làm tăng thêm gần 684 nghìn người; Thu nhập bình quân người lao động đạt 9,1 triệu đồng/tháng. Chính phủ cũng đã dành nguồn lực nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội, tăng lương cơ sở 8% và khánh thành 107 điểm trường học tại các xã biên giới.
Tuy nhiên, song hành cùng những gam màu sáng, sức khỏe của cộng đồng doanh nghiệp vẫn chưa vững chắc. Số liệu thống kê cho thấy mặc dù quy mô vốn đăng ký bình quân của các doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh, đạt 12,6 tỷ đồng/doanh nghiệp (riêng quý 3 đạt 14 tỷ đồng/doanh nghiệp), cho thấy sự cải thiện về năng lực huy động vốn, song khả năng sinh lời lại rất hạn chế. Theo dữ liệu quản lý thuế, trong 8 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động có phát sinh doanh thu chỉ đạt lần lượt 33,7% và 25%, cho thấy việc gia nhập hoặc quay trở lại thị trường chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã phát sinh hoạt động kinh doanh tạo doanh thu ngay trong kỳ.
Do đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh cần có giải pháp hỗ trợ thiết thực, giúp doanh nghiệp mới gia nhập và quay trở lại thị trường sớm ổn định hoạt động, mở rộng sản xuất, kinh doanh và tạo doanh thu.
Bên cạnh đó, áp lực đào thải vẫn rất khắc nghiệt khi có tới 172 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Phần lớn trong số này là các doanh nghiệp quy mô nhỏ, thời gian hoạt động dưới 5 năm và tập trung chủ yếu ở lĩnh vực thương mại, dịch vụ. Hơn một nửa số doanh nghiệp giải thể thừa nhận lý do xuất phát từ hoạt động kinh doanh kém hiệu quả tích tụ qua nhiều năm. Lạm phát 9 tháng ở mức 4,52% cùng chi phí đầu vào tăng cao cũng đang tạo sức ép lớn lên lợi nhuận và khả năng trụ vững của khu vực kinh tế tư nhân, đòi hỏi những trợ lực can thiệp sâu hơn từ cơ quan quản lý.
Khơi thông nguồn lực trung và dài hạn
Nhận diện rõ những thách thức nội tại, Bộ Ngô Văn Tuấn cho biết Bộ Tài chính đã và đang tham mưu Chính phủ điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng hợp lý, chủ động và hiệu quả. Việc ban hành các chính sách hỗ trợ được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo nguyên tắc “đúng đối tượng, đúng thời điểm”.
Trong 9 tháng qua, gói hỗ trợ miễn, giảm và gia hạn thuế, phí đã lên khoảng 245,6 nghìn tỷ đồng, dự kiến cả năm sẽ đạt khoảng 360 nghìn tỷ đồng. Các quyết sách mang tính đột phá như nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng, hay bổ sung quy định miễn thuế cho doanh nghiệp có doanh thu dưới 1 tỷ đồng từ tháng 1/2026 đã giúp giảm nghĩa vụ thuế gần 19 nghìn tỷ đồng. Song song với việc khoan thư sức dân, an toàn tài chính quốc gia vẫn được giữ vững. Thu ngân sách Nhà nước 9 tháng đạt 2,2 triệu tỷ đồng, cơ cấu thu chuyển dịch theo hướng rất bền vững, trong đó thu nội địa dự kiến chiếm 87,7% tổng thu trong năm 2026. Bội chi ngân sách được kiểm soát ở mức 4,1% GDP, nợ công dao động an toàn ở mức 33-34% GDP.
Thị trường vốn cũng ghi nhận sự chuyển mình mạnh mẽ, mở rộng kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Từ cuối năm 2025 đến nay có 10 doanh nghiệp thực hiện IPO, huy động thành công khoảng 60,9 nghìn tỷ đồng, cao gấp 9 lần so với giai đoạn 4 năm trước đó. Bên cạnh đó, dư nợ tín dụng tính đến giữa tháng Mười cũng tăng 11,5%, kết hợp cùng kỳ vọng nâng hạng thị trường chứng khoán, hứa hẹn tạo ra lực đẩy lớn thu hút dòng vốn quốc tế.
Dù vậy, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại trong công tác điều hành, đặc biệt là tình trạng giải ngân vốn đầu tư công tại một số dự án chưa đạt kỳ vọng và số chi chuyển nguồn ngân sách hàng năm vẫn còn lớn. Việc chuẩn bị dự án kéo dài, thủ tục nội bộ nhiều tầng nấc, vướng mắc giải phóng mặt bằng và thiếu hụt vật liệu thi công vẫn là những điểm nghẽn dai dẳng. Để khắc phục, Chính phủ đang khẩn trương trình Quốc hội thông qua Luật Ngân sách Nhà nước hợp nhất, Luật Đấu thầu và sửa đổi Luật Đất đai để tháo gỡ triệt để rào cản pháp lý.
“Nhưng quan trọng nhất vẫn là khâu tổ chức thực thi. Các Bộ, địa phương cần nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, giảm tối đa thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư nhưng vẫn đảm bảo chất lượng; Bộ Tài chính chấm điểm giải ngân, báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chuyển vốn; Người đứng đầu chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân,” Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.
Định hình đường hướng thời gian tới, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Bộ Tài chính cho biết sẽ tham mưu Chính phủ tập trung vào 6 nhóm giải pháp trọng tâm. Cụ thể, điều hành chính sách tài khóa sẽ phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng với chính sách tiền tệ; Nâng cao hiệu quả đầu tư công để thực sự là “vốn mồi.”
Cụ thể, giao kế hoạch vốn sớm đồng thời đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công gắn với thu hồi tạm ứng. Song song đó, tiếp tục giảm chi phí, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh; Phát triển thị trường vốn thành kênh huy động vốn trung, dài hạn; Thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao; Và, tiếp tục nâng cao chất lượng thống kê, dự báo, khai thác dữ liệu thuế, hải quan để phục vụ điều hành kịp thời, sát thực tiễn.
Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh: “Nền kinh tế đã đạt nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên thách thức còn rất lớn, nhất là yêu cầu tăng trưởng cao gắn với kiểm soát lạm phát, giữ vững ổn định vĩ mô. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu, tham mưu Chính phủ các giải pháp cụ thể, khả thi, phấn đấu hoàn thành cao nhất các mục tiêu đặt ra”./.
Quốc hội sẽ chất vấn đối với lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ
Theo chương trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân sẽ trả lời chất vấn nhiều nhóm nội dung về đầu tư công, quản lý thuế, thúc đẩy chuyển đổi số.
