Ngày làm việc 31/10, Quốc hội tiếp tục tập trung thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026 và dự kiến cho năm 2027. Một trong những điểm nghẽn lớn được nhiều đại biểu chỉ ra là cơ chế phân bổ nguồn lực.
Đóng góp ý kiến vào tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến năm 2027, nhiều đại biểu thống nhất xuất xem xét, tiến tới thống nhất phân bổ kế hoạch đầu tư công năm 2027 cho Chương trình Mục tiêu Quốc gia sau khi đã được hợp nhất. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc bảo đảm giao kế hoạch, dự toán năm 2027 phải được tiến hành đồng thời với việc giao dự toán ngân sách Nhà nước. Có như vậy, các địa phương mới đủ hành lang pháp lý để chủ động phân bổ chi tiết nguồn vốn, tổ chức thực hiện ngay từ những ngày đầu của năm.
Đảm bảo không gián đoạn chính sách
Phân tích mối liên hệ giữa tiến độ giải ngân đầu tư công và công tác an sinh xã hội, đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, nhấn mạnh việc sớm triển khai các Chương trình Mục tiêu Quốc gia có ý nghĩa hết sức quan trọng, đóng vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội tại các địa phương. Đặc biệt là đối với 1.239 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc và miền núi cùng với 13.203 thôn đặc biệt khó khăn.
Nhìn nhận vào thực tế, đại biểu Hoàng Quốc Khánh chỉ ra dù hiện nay, công tác kiện toàn tổ chức, ban hành văn bản hướng dẫn, rà soát địa bàn, đối tượng thụ hưởng và chuẩn bị các điều kiện thực hiện đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt, nhưng tiến độ trên thực địa vẫn chậm.
"Đã gần hết năm đầu triển khai, nhìn chung việc thực hiện còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện của cả giai đoạn và khả năng thụ hưởng chính sách của người dân," đại biểu cho biết.
Cụ thể, báo cáo của Chính phủ cho thấy đến ngày 31/8 cho thấy tiến độ giải ngân nguồn lực của 3 Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2021-2025 (kéo dài sang năm 2026) vẫn ở mức thấp. Trong đó, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công mới đạt 38,7%; Kinh phí thường xuyên chạm mức 24,2%. Đối với thực hiện giai đoạn 2026-2030, đến nay mọi việc chủ yếu tập trung ở khâu hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, chuẩn bị kế hoạch. Việc phân bổ dự toán, kế hoạch vốn thực tế của Chương trình vẫn còn tồn tại những nội dung chậm trễ.
Từ phía địa phương, đại biểu Hoàng Quốc Khánh chỉ ra thực tế hiện nay, các địa phương miền núi sau khi sáp nhập xã, thôn bản đang có nhu cầu lớn về đầu tư hạ tầng, như nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã đến các bản, đường nội bản, đường ra khu sản xuất, đầu tư nước sinh hoạt và kinh phí triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất. Hầu hết các danh mục này đều đã được cấp xã đưa vào chương trình đầu tư của Chương trình Mục tiêu Quốc gia. Do đó, chương trình chậm triển khai sẽ tác động rất lớn đến công tác giảm nghèo ở các địa phương. Đối với những nơi còn khó khăn, đây cũng là nguồn lực quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng 2 con số.
Từ thực tiễn trên, vị đại biểu tỉnh Lai Châu đề nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ, cơ quan Trung ương khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn sau khi tích hợp 4 Chương trình thành 1 Chương trình. Đồng thời, giải quyết kịp thời các vướng mắc trong chuyển tiếp sang Chương trình hợp nhất, bảo đảm cho địa phương triển khai thông suốt, không gián đoạn chính sách và quyền lợi của người dân.
Ngoài ra, cần sớm hoàn thành việc phân bổ, giao bổ sung kế hoạch, dự toán ngân sách Trung ương năm 2026 phần còn lại; Rà soát xử lý kế hoạch đầu tư công trung hạn đã giao cho phù hợp với Chương trình hợp nhất. Đặc biệt, bảo đảm giao kế hoạch năm 2027 đồng thời với giao dự toán ngân sách, để địa phương chủ động thực hiện ngay từ đầu năm.
Mở rộng sang vấn đề về chất lượng công trình, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) cho rằng bên cạnh việc đẩy nhanh giải ngân, cần tiếp tục quan tâm đến chất lượng công trình, tiến độ hoàn thành và hiệu quả sử dụng sau đầu tư, đặc biệt là thời điểm đưa vào khai thác năng lực sản xuất tạo thêm.
Đại biểu Nguyễn Đặng Ân lưu hiện nay vẫn có dự án chuyển tiếp phát sinh vướng mắc về cơ chế xử lý, nhất là các dự án triển khai theo quy định giai đoạn trước. Có những vấn đề địa phương phải chủ động giải quyết theo thẩm quyền, nhưng cũng có trường hợp cần cơ quan Trung ương xem xét vì liên quan đến phạm vi áp dụng hoặc điều kiện thực hiện cơ chế đã ban hành.
Do đó, ông đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, phân loại rõ dự án tồn đọng theo nguyên nhân và thẩm quyền. Với vướng mắc vượt thẩm quyền địa phương, cần xác định rõ phương án và thời hạn xử lý. Việc đánh giá kết quả tháo gỡ cần chú trọng số lượng dự án thực sự được triển khai và đưa vào khai thác, tránh để nguồn lực tồn đọng, lãng phí. Ngoài ra, cần quan tâm giải pháp duy trì đà tăng trưởng, hỗ trợ doanh nghiệp, bảo đảm tăng trưởng gắn với tạo việc làm và nâng cao thu nhập.
Chuyển hóa lợi thế thành động lực
Liên quan đến phân bổ dự toán ngân sách Trung ương năm 2027, đại biểu Thái Thị An Chung, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách tỉnh Nghệ An, đưa ra kiến nghị về việc phân bổ vốn cho Chương trình Mục tiêu Quốc gia. Đại biểu nhắc lại Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 46/2026/QH16 (ngày 24/8/2026) phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035; Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP (ngày 12/10/2026) quy định nội dung, cơ chế thực hiện. Dù vậy, đại biểu kiến nghị Chính phủ xem xét, thống nhất phân bổ kế hoạch đầu tư công năm 2027 cho Chương trình sau hợp nhất; Không tiếp tục phân bổ vốn theo từng chương trình riêng lẻ triển khai sau (như văn hóa, giáo dục, y tế) nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương trong điều phối tổng thể.
Về bố trí vốn cho dự án Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam (đoạn qua Nghệ An và các địa phương), đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị rà soát, điều chỉnh phân bổ vốn sát tiến độ thực tế triển khai dự án tổng thể để đảm bảo giải ngân, tránh lãng phí. Liên quan đến bố trí vốn Trung ương giải phóng mặt bằng dự án cao tốc Vinh-Thanh Thủy, đại biểu dẫn chiếu Tờ trình 1059/TTr-CP (ngày 14/11/2025) của Chính phủ đã đề xuất cụ thể. Để đẩy nhanh tiến độ, ổn định cuộc sống cho 3.077 hộ dân bị ảnh hưởng và đảm bảo tiến độ chung trong điều kiện ngân sách tỉnh còn khó khăn, bà kiến nghị Chính phủ quan tâm bố trí bổ sung nguồn vốn giải phóng mặt bằng 1.411,13 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030.
Nhằm giải quyết bài toán nguồn lực tương xứng nhiệm vụ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách thành phố Hải Phòng, phân tích phương án phân chia nguồn thu năm 2027 đối với các địa phương đóng góp lớn nhưng dự kiến chuyển sang nhận bổ sung cân đối (như Hải Phòng, Đà Nẵng) sẽ làm giảm phần ngân sách địa phương được hưởng.
Với quy định trên, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền cơ chế bổ sung có mục tiêu, bảo đảm 100% nhu cầu kinh phí tăng thêm để thực hiện chính sách do Trung ương ban hành và nhiệm vụ Trung ương giao, sau khi đã xác định rõ trách nhiệm ngân sách, đồng thời cần cơ chế hỗ trợ phù hợp cho các chương trình, dự án và hỗ trợ đặc thù thực hiện xây dựng nông thôn mới.
Đối với công trình hạ tầng chiến lược, liên vùng, đại biểu nhấn mạnh cần tính đầy đủ phạm vi hưởng lợi và trách nhiệm bố trí vốn, bảo đảm nhiệm vụ được giao đi cùng nguồn lực thực hiện. Đặc biệt, việc dành nguồn lực hợp lý để các địa phương có động lực tái đầu tư, mở rộng sản xuất, thu hút đầu tư cũng chính là biện pháp căn cơ để nuôi dưỡng nguồn thu, tạo điều kiện đóng góp bền vững hơn cho ngân sách quốc gia trong dài hạn./.
Họp Quốc hội: Chuyển sang giai đoạn đầu tư mới nâng cấp đường Hồ Chí Minh
Quốc hội thảo luận việc kết thúc đầu tư đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe, chuyển sang giai đoạn mới và xử lý vướng mắc các dự án BOT.
