Đi thẳng vào những vấn đề được đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình trước Quốc hội về dự án Luật Đấu thầu sửa đổi (ngày 6/11), đã làm rõ những trọng tâm về quá trình phân cấp, phân quyền trong đấu thầu, gắn với hiệu quả thực chất cũng như trách nhiệm cá nhân và kiên quyết tránh tình trạng lạm quyền.
Việc sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong mua sắm công, đầu tư phát triển đồng thời thiết lập hành lang pháp lý minh bạch, tương thích với các thông lệ quốc tế và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Đề cao trách nhiệm giải trình
Trong phiên thảo luận, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm từ các đại biểu Quốc hội là quy trình thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Làm rõ vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh định hướng của dự án Luật lần này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bám sát đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương và Quốc hội trong thời gian tới.
Tuy nhiên, Tư lệnh ngành Tài chính cũng đưa ra thông điệp rõ ràng: Cơ chế phân cấp phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát để đảm bảo tránh lạm dụng, nhằm lựa chọn thầu được chính xác. Theo Bộ trưởng, việc phân cấp, phân quyền không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Điều này càng đòi hỏi phải đề cao trách nhiệm giải trình của người được giao quyền quyết định.
Minh chứng cho tính hiệu quả của chủ trương này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn dẫn chứng trong năm 2025, cả nước đã thực hiện khoảng 600.000 gói thầu, trong đó tỷ lệ phân cấp, phân quyền đến chỉ định thầu chiếm khoảng gần 72%. Khẳng định đây là một khối lượng công việc rất lớn, Bộ trưởng đánh giá việc phân cấp, phân quyền thời gian qua đã thực sự phát huy hiệu quả; Căn cứ vào điều kiện cụ thể, sẽ tiếp tục giao trách nhiệm cho người đứng đầu để quyết định và chịu trách nhiệm.
Đối với các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật mở rộng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, trong đó ngoài đấu thầu cạnh tranh còn có đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu. Về việc phải có tiêu chuẩn, tiêu chí quy định, phải kiểm tra, giám sát để việc lựa chọn nhà thầu thực sự công khai, minh bạch, tránh lợi dụng chính sách, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm cho ý kiến, Cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu để đảm bảo bổ sung vào dự án Luật.
Nâng cao chất lượng nhà thầu
Một bất cập trong công tác đấu thầu là tình trạng "bỏ giá thấp." Đồng tình với ý kiến phản ánh của các đại biểu về việc nhiều nhà thầu khi tham gia đấu thầu thì bỏ giá rất thấp để trúng thầu nhưng sau đó lại không quan tâm đến chất lượng và thời gian thi công, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo Luật đã bổ sung các quy định tập trung vào đánh giá về tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp cả tiêu chí về kỹ thuật cũng như về giá, đảm bảo lựa chọn được nhà thầu chất lượng tốt để triển khai dự án.
Bên cạnh đó, dự án Luật bổ sung quy định về tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu, kết nối liên thông giữa các cơ quan có trách nhiệm để cung cấp giá phù hợp, để có những căn cứ tham chiếu khi lựa chọn nhà thầu. Ngoài ra, dự án Luật cũng có quy định đảm bảo tính linh hoạt trong việc mua sắm thiết bị y tế nhằm đảm bảo kịp thời công tác khám chữa bệnh. Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế để rà soát kỹ các điều khoản, đảm bảo tính khả thi nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ.
Bộ trưởng Bộ Tài chính khẳng định sẽ tiếp thu tất cả những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và rất sát thực tiễn của các đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện dự án luật đảm bảo tính khả thi.
Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên ghi nhận hầu hết các ý kiến trên nghị trường đều thống nhất sự cần thiết phải sửa đổi Luật Đấu thầu và tán thành với nhiều nội dung đổi mới của dự thảo Luật.
Dưới góc độ lập pháp, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật đồng thời tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đang là thành viên. Thực hiện nghiêm Quy định 178 về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật. Rà soát kỹ quy định chuyển tiếp, thời điểm có hiệu lực thi hành, bảo đảm đầy đủ khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu tiếp tục rà soát, xác định rõ các hành vi bị cấm, chủ thể vi phạm và chế tài xử lý đủ mạnh trong hoạt động đấu thầu. Nhất là việc tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn. Bảo đảm phòng ngừa vi phạm từ sớm, không chỉ xử lý khi đã phát sinh hậu quả./.