Lợi nhuận tăng trưởng tích cực tại phần lớn ngân hàng trong 9 tháng cho thấy khả năng tạo thu nhập tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, đằng sau những con số là sự khác biệt về động lực kinh doanh: có ngân hàng tăng thu từ hoạt động cốt lõi, có đơn vị được hỗ trợ bởi giảm chi phí dự phòng, trong khi một số ngân hàng giảm lãi dù tổng thu nhập vẫn tăng.
Sự phân hóa này đặt ra yêu cầu nhìn nhận kết quả kinh doanh đồng thời từ quy mô lợi nhuận, cơ cấu nguồn thu và chi phí rủi ro, qua đó đánh giá rõ hơn chất lượng tăng trưởng của từng ngân hàng.
Nguồn thu đa dạng tạo sức bật
Theo thống kê, tổng lợi nhuận trước thuế của 28 ngân hàng niêm yết trong 9 tháng đạt gần 311.941 tỷ đồng, tăng 19,8% so với cùng kỳ. Trong đó, 24 ngân hàng tăng lợi nhuận và 4 ngân hàng ghi nhận mức giảm.
Vietcombank dẫn đầu với lợi nhuận trước thuế khoảng 40.440 tỷ đồng, tăng 22,1%; VietinBank đạt gần 39.557 tỷ đồng, tăng 33,9%; MB và VPBank lần lượt đạt khoảng 30.518 tỷ đồng và 29.911 tỷ đồng, tăng tương ứng 31,9% và 46,7%; tiếp đến là BIDV đạt 29.484 tỷ đồng, tăng 24,8%.
Nhóm ngân hàng có lợi nhuận trước thuế trên 10.000 tỷ đồng còn có Techcombank với khoảng 28.900 tỷ đồng, HDBank đạt 18.379 tỷ đồng, ACB đạt 16.614 tỷ đồng, SHB đạt hơn 14.309 tỷ đồng và LPBank đạt 10.421 tỷ đồng.
Ở nhóm tiếp theo, VIB ghi nhận lợi nhuận trước thuế 7.592 tỷ đồng, TPBank đạt 7.464 tỷ đồng và Sacombank đạt 5.893 tỷ đồng.
Những kết quả này phản ánh gam sáng của ngành ngân hàng, song mức tăng trưởng khác nhau cho thấy quy mô chỉ là một phần lợi thế. Khả năng khai thác nguồn thu, kiểm soát chi phí và hấp thụ rủi ro có vai trò quan trọng đối với phần lợi nhuận giữ lại.
Techcombank là trường hợp đáng chú ý về đa dạng hóa nguồn thu. Lợi nhuận trước thuế của ngân hàng tăng 23,7%; tổng thu nhập hoạt động đạt 45.200 tỷ đồng, tăng 17,1%. Trong đó, thu nhập lãi thuần đạt 32.000 tỷ đồng, tăng 16,9%.
Thu nhập từ hoạt động dịch vụ đạt 11.800 tỷ đồng, tăng 40%, nâng tỷ trọng đóng góp trong tổng thu nhập hoạt động lên 26,2%. Tốc độ tăng thu dịch vụ cao hơn thu nhập lãi thuần cho thấy ngân hàng có thêm động lực tăng trưởng bên cạnh hoạt động tín dụng.
Chia sẻ về kết quả kinh doanh, ông Jens Lottner, Tổng Giám đốc Techcombank, cho biết sự đa dạng của các nguồn thu phản ánh hiệu quả thực thi chiến lược và công tác quản trị rủi ro chặt chẽ, qua đó củng cố động lực tăng trưởng lợi nhuận. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong khi sự ra mắt của Techcom Wealth góp phần hoàn thiện hệ sinh thái tài chính của ngân hàng.
Tại LPBank, lợi nhuận trước thuế tăng gần 9%. Tổng thu nhập hoạt động đạt 19.179 tỷ đồng; thu nhập thuần ngoài lãi đạt 7.489 tỷ đồng, chiếm 39%. Riêng thu thuần từ dịch vụ đạt 5.977 tỷ đồng, tăng 136%.
Các kết quả này cho thấy việc mở rộng dịch vụ đang bổ sung nguồn thu đáng kể, giúp ngân hàng giảm bớt sự phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất huy động và cho vay.
Bên cạnh đa dạng hóa nguồn thu, kiểm soát chi phí cũng góp phần cải thiện hiệu quả kinh doanh. MSB ghi nhận lợi nhuận trước thuế gần 5.440 tỷ đồng; thu nhập lãi thuần đạt gần 9.621 tỷ đồng, tăng 21,7%.
Tổng thu nhập hoạt động của MSB tăng 8,2%, trong khi chi phí hoạt động tăng gần 6,7%; tỷ lệ chi phí trên thu nhập duy trì khoảng 37,3%. Việc giữ tốc độ tăng chi phí thấp hơn tăng thu nhập giúp ngân hàng có thêm dư địa duy trì lợi nhuận.
Như vậy, tăng trưởng lợi nhuận được hỗ trợ bởi cả hoạt động tín dụng, dịch vụ và hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa nguồn thu thành lợi nhuận cuối cùng còn phụ thuộc đáng kể vào chi phí dự phòng rủi ro tín dụng.
Vì sao thu nhập tăng, lợi nhuận vẫn giảm?
Sacombank cho thấy rõ sự khác biệt giữa kết quả kinh doanh trước dự phòng và lợi nhuận sau khi ghi nhận chi phí rủi ro.
Trong 9 tháng, thu nhập lãi thuần của ngân hàng giảm 17,8%, còn 17.517 tỷ đồng. Ở chiều ngược lại, lãi thuần dịch vụ đạt 8.206 tỷ đồng, gấp khoảng 3,5 lần cùng kỳ; lãi thuần kinh doanh ngoại hối đạt khoảng 1.400 tỷ đồng, tăng 92,4%.
Nguồn thu ngoài lãi đã bù đắp phần suy giảm của thu nhập lãi thuần, đưa tổng thu nhập hoạt động lên khoảng 27.794 tỷ đồng, tăng 14,1%. Đồng thời, chi phí hoạt động giảm 19,3%, giúp lợi nhuận trước dự phòng đạt 18.741 tỷ đồng, tăng 42,6%.
Dù vậy, chi phí dự phòng lên tới 12.848 tỷ đồng khiến lợi nhuận trước thuế còn 5.893 tỷ đồng, giảm khoảng 46% so với cùng kỳ.
Diễn biến này cho thấy mức giảm lợi nhuận không hoàn toàn xuất phát từ sự suy yếu của khả năng tạo thu nhập. Sacombank vẫn cải thiện kết quả trước dự phòng, nhưng phần nguồn lực dành cho rủi ro tín dụng đã tác động lớn đến lợi nhuận ghi nhận.
Bên cạnh áp lực dự phòng, ngân hàng cũng chia sẻ lợi ích với khách hàng thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi.
“Việc thu hẹp biên lợi nhuận tại các chương trình thể hiện lựa chọn chia sẻ một phần lợi ích của ngân hàng với khách hàng, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì dòng tiền và hoạt động sản xuất kinh doanh,” đại diện Sacombank cho biết.
Tại Eximbank, lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt khoảng 864 tỷ đồng, giảm gần 58%. Tổng thu nhập hoạt động thuần đạt 4.692 tỷ đồng; chi phí hoạt động ở mức 2.831 tỷ đồng, giảm 1,9%, trong khi trích lập dự phòng rủi ro tín dụng đạt 997 tỷ đồng.
Eximbank lý giải kết quả chịu tác động từ việc tăng cường dự phòng, nâng cao chất lượng tài sản, tối ưu hoạt động và đầu tư. Ngân hàng xác định an toàn hoạt động, chất lượng tài sản và hiệu quả sử dụng vốn là những ưu tiên trong giai đoạn hiện nay.
Hai trường hợp trên cho thấy tiết giảm chi phí vận hành chưa đủ bảo đảm lợi nhuận tăng. Khi nguồn thu chịu sức ép hoặc chi phí dự phòng lớn, kết quả cuối cùng vẫn có thể suy giảm.
Nhìn từ các trường hợp trên, sức ép lên lợi nhuận đến từ nhiều yếu tố, gồm thu nhập lãi thuần suy giảm, nguồn thu ngoài lãi biến động, chi phí hoạt động gia tăng và yêu cầu trích lập dự phòng. Mức độ tác động khác nhau tùy thuộc cơ cấu kinh doanh và chất lượng tài sản của từng ngân hàng.
Vì vậy, lợi nhuận tăng trưởng cần được xem xét cùng khả năng tạo thu nhập thường xuyên và mức độ chủ động ghi nhận rủi ro. Tăng dự phòng có thể làm giảm lợi nhuận trong kỳ, nhưng cũng thể hiện việc dành nguồn lực để ứng phó với tổn thất tín dụng; ngược lại, dự phòng giảm hỗ trợ lợi nhuận nhưng chưa đủ để khẳng định hiệu quả kinh doanh cốt lõi đã cải thiện.
Sức bền của lợi nhuận ngân hàng vì thế nằm ở khả năng vừa duy trì nguồn thu, kiểm soát chi phí, vừa trích lập đầy đủ để củng cố nền tảng an toàn cho tăng trưởng./.
Ngân hàng tăng lợi nhuận nhờ hoạt động kinh doanh cốt lõi
Vietcombank, VietinBank, MSB và TPBank tăng trưởng lợi nhuận trong quý 3/2026 nhờ hoạt động cốt lõi, dù chi phí vốn và dự phòng rủi ro tín dụng vẫn gây áp lực.
