Hoạt động tư vấn, phản biện có vai trò quan trọng trong việc phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, đóng góp vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chủ trương, chính sách, pháp luật và các chương trình phát triển kinh tế-xã hội.
Đây là đánh giá của Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tại Hội thảo “Giải pháp phát huy đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong các hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội" do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức ngày 22/10, tại Hà Nội.
Phát biểu khai mạc hội thảo, đề xuất các hoạt động tư vấn, phản biện phát huy hiệu quả thực chất trong thời gian tới, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Ngọc Linh cho rằng, cần nâng cao vai trò kết nối, điều phối của các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, tạo cơ chế để tri thức, sáng kiến khoa học được tiếp nhận, xem xét và chuyển hóa thành những giải pháp phục vụ đời sống. Cùng với đó, cần chuyển hoạt động tư vấn, phản biện từ cách tiếp cận thụ động, chủ yếu tham gia góp ý khi dự thảo chính sách đã gần hoàn thiện, sang chủ động phát hiện vấn đề và đề xuất giải pháp ngay từ thực tiễn.
Theo ông Đặng Huy Đông, Viện trưởng Viện Quy hoạch và Phát triển, Việt Nam có đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia và nhà sáng chế có năng lực. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải xây dựng được cơ chế hiệu quả để những tri thức, sáng kiến này đến đúng cơ quan có thẩm quyền, đúng thời điểm và được xem xét một cách thực chất.
Thực tế, nếu việc phản biện chỉ tập trung vào câu chữ, điều khoản của dự thảo, khả năng đóng góp vào quá trình lựa chọn phương án chính sách sẽ bị hạn chế. Bên cạnh đó, khi thiếu cơ chế phản hồi rõ ràng, các nhà khoa học khó biết kiến nghị của mình đã được xem xét, tiếp thu và vận dụng như thế nào. Điều này có thể làm giảm động lực tham gia của những người tâm huyết với hoạt động tư vấn, phản biện chính sách.
Từ thực tế đó, ông Đặng Huy Đông cho rằng, các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cần phát huy lợi thế tập hợp chuyên gia liên ngành, tổ chức các hoạt động phản biện độc lập, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Hoạt động tư vấn, phản biện cần có luận cứ xác đáng, gắn với yêu cầu thực tiễn và được thực hiện bởi những người có chuyên môn phù hợp với từng lĩnh vực.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Phấn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục và Truyền thông môi trường (CEACE), để đáp ứng yêu cầu mới, hoạt động phản biện cần đổi mới phương thức theo hướng chủ động hơn, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong thu thập thông tin, nghiên cứu và xây dựng luận cứ khoa học. Đối với giám định xã hội, cần bám sát thực tiễn tại địa phương, doanh nghiệp; kịp thời phát hiện những bất cập trong quá trình thực thi chính sách, pháp luật để kiến nghị điều chỉnh phù hợp.
Theo ông Nguyễn Văn Phấn, giải pháp quan trọng là hình thành mạng lưới chuyên gia theo ngành, lĩnh vực, có trình độ chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và khả năng phối hợp liên ngành. Đồng thời, cần tạo điều kiện để các nhà khoa học tiếp cận thông tin, nâng cao kiến thức, kỹ năng tư vấn, phản biện; có cơ chế đãi ngộ phù hợp đối với những đóng góp hiệu quả.
Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng việc phát huy vai trò cầu nối của các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cần được triển khai đồng bộ từ tập hợp đội ngũ trí thức, kết nối nhu cầu, tổ chức phản biện đến theo dõi kết quả tiếp thu và thúc đẩy ứng dụng các giải pháp khoa học vào thực tiễn. Theo đó, các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và các các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tại địa phương cần tiếp tục làm đầu mối kết nối các hội thành viên, chuyên gia với cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng. Cùng với đó là nâng cao chất lượng đội ngũ tham gia tư vấn, phản biện, giám định xã hội bảo đảm tính độc lập, khách quan, chuyên sâu và trách nhiệm trong từng nội dung tư vấn để nâng cao chất lượng ra quyết định của đất nước trong kỷ nguyên mới./.
Phản biện xã hội hoàn thiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo
Trong quá trình thực thi chính sách, pháp luật, nên lấy "bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo" làm trục xuyên suốt, gắn liền với đó là quản lý nhà nước, an ninh, trật tự, phòng ngừa vi phạm.
