Qua rà soát, xã Thư Lâm (Hà Nội) có 34/54 tiêu chí đạt và cơ bản đạt; trong 20 tiêu chí còn lại có những tiêu chí lớn về quy hoạch, hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông và hạ tầng đô thị. Đây được xem là “đường găng,” đòi hỏi lộ trình dài hạn, nguồn lực đầu tư và sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương với các sở, ngành thành phố Hà Nội.
Việc lựa chọn 96 công trình, phần việc và triển khai Chiến dịch “100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển-Vì hạnh phúc của nhân dân” cho thấy sự chủ động của Thư Lâm ngay từ giai đoạn đầu thực hiện mô hình xã xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, nếu 34 tiêu chí đạt và cơ bản đạt phản ánh nền tảng hiện có thì 20 tiêu chí còn lại mới thực sự là những nhiệm vụ quyết định khả năng hoàn thành mô hình. Trong số đó có những yêu cầu không thể giải quyết bằng một đợt ra quân hoặc chủ yếu dựa vào đóng góp của cộng đồng mà cần quy hoạch đồng bộ, nguồn lực lớn và sự tham gia của nhiều cấp, ngành.
Hạ tầng là thách thức dài hạn
Mô hình xã xã hội chủ nghĩa được Hà Nội xây dựng với 9 nhóm giải pháp và 54 tiêu chí. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết trong số này có 52 tiêu chí định lượng cụ thể và hai tiêu chí tổng hợp về sự hài lòng, hạnh phúc của nhân dân.
Thành phố đã giao các sở, ngành nghiên cứu, triển khai 18 nhiệm vụ cụ thể nhằm phân tích, đánh giá và cụ thể hóa các tiêu chí theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện để người dân có thể kiểm chứng bằng kết quả.
Các tiêu chí sẽ được kiểm nghiệm trong quá trình thí điểm, thường xuyên đánh giá và điều chỉnh khi cần thiết, hướng tới sự hài lòng và hạnh phúc của người dân. Cách tiếp cận này cho thấy bộ tiêu chí không phải một danh mục chỉ để đánh dấu “đạt” hoặc “chưa đạt." Điều quan trọng hơn là chất lượng thực hiện, khả năng duy trì kết quả và tác động đối với đời sống.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thư Lâm Phạm Trọng La thông tin, xã chủ động rà soát 54 tiêu chí, xác định 34 tiêu chí đạt và cơ bản đạt. Số còn lại là 20 tiêu chí, trong đó có những tiêu chí lớn về quy hoạch, hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông và hạ tầng đô thị. Trong lộ trình, chắc chắn cũng phải cần sự đồng hành của thành phố, Thư Lâm mới có thể thực hiện được những mong muốn đặt ra.
Kết quả 34/54 tiêu chí mới là bước rà soát ban đầu của địa phương. Ngay trong nhóm “cơ bản đạt”, xã cần phân định rõ tiêu chí nào đã hoàn thành vững chắc, tiêu chí nào mới đáp ứng một phần và cần bổ sung điều kiện để duy trì bền vững. Thư Lâm được hình thành trên nền tảng các xã cũ sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phạm Trọng La nêu rõ, địa phương còn khó khăn về cơ sở vật chất, trụ sở; hệ thống giao thông tiếp cận trung tâm thành phố và các trục giao thông ngang vẫn hạn chế. Đây là những vấn đề mang tính cấu trúc. Một tuyến đường được trồng hoa, con ngõ được làm sạch hay nhà văn hóa được chỉnh trang có thể tạo thay đổi nhanh tại khu dân cư, nhưng không thể thay thế những dự án giao thông kết nối và hạ tầng đô thị đồng bộ.
Các tiêu chí hạ tầng thường cần vốn lớn, thời gian chuẩn bị dài và sự tham gia của nhiều cấp, ngành. Địa phương có thể chủ động rà soát nhu cầu, kiến nghị thứ tự ưu tiên, phối hợp triển khai và huy động sự đồng thuận của người dân, nhưng khó tự cân đối toàn bộ nguồn lực.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Nguyễn Xuân Lưu nêu rõ thành phố sẽ nghiên cứu cơ chế để hai xã thí điểm có thêm động lực, nhân lực và nguồn lực phát triển; đồng thời dự kiến nguồn lực cần thiết đối với những khoản đầu tư có khả năng tạo tác động mạnh và sức lan tỏa.
Sự đồng hành đó cần được cụ thể hóa thành danh mục công trình ưu tiên, thứ tự triển khai và cơ chế phối hợp rõ ràng. Nếu đặt ra quá nhiều dự án lớn trong khi nguồn lực có hạn, tiến độ thực hiện các tiêu chí có thể bị phân tán.
Ngược lại, lựa chọn đúng công trình hỗ trợ nhiều mục tiêu sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư. Cải thiện giao thông vừa đáp ứng nhu cầu đi lại, vừa mở rộng không gian phát triển sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Hạ tầng số có thể hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, quản lý dữ liệu và cung cấp dịch vụ công. Trường học, cơ sở y tế và công trình công cộng tác động trực tiếp đến chất lượng sống, mức độ hài lòng của người dân.
Quá trình đô thị hóa còn đặt ra yêu cầu bảo đảm trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu. Theo Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phạm Trọng La, xã có 21 trường tiểu học và trung học cơ sở, đều đạt chuẩn quốc gia; 3 trường trung học phổ thông (2 công lập và 1 dân lập).
Trong quy hoạch còn 2 điểm trường trung học phổ thông, trong đó một điểm đã nằm trong kế hoạch phối hợp với ngành giáo dục để triển khai. Các phân khu đô thị và điểm phát triển đô thị mới đều được bố trí cơ sở giáo dục trong quy hoạch.
Tại khu vực Vân Hà, gắn với kế hoạch tiếp nhận dân cư tái định cư, một trường mầm non và một trường tiểu học đang được triển khai. Điều này cho thấy, địa phương đã tính đến nhu cầu phát triển trường lớp. Tuy nhiên, đạt chuẩn quốc gia không đồng nghĩa mọi yêu cầu về quy mô học sinh, khoảng cách tiếp cận và chất lượng phục vụ đã được giải quyết đầy đủ.
Khi các khu dân cư, khu đô thị mới hình thành, yêu cầu đặt ra không chỉ là bổ sung điểm trường, mà còn phải dự báo đúng quy mô học sinh, chuẩn bị đội ngũ giáo viên, trang thiết bị và khả năng tiếp nhận theo từng khu vực. Quy hoạch dân cư cần được thực hiện đồng bộ với hạ tầng xã hội.
Tương tự, lĩnh vực y tế phải gắn với chăm sóc sức khỏe ban đầu, khả năng tiếp cận cơ sở khám, chữa bệnh và chất lượng phục vụ. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự hài lòng, hạnh phúc của người dân.
Thay đổi bền vững để người dân nhìn thấy, kiểm chứng và thụ hưởng
Trong khi những công trình hạ tầng lớn cần thời gian và nguồn lực, đổi mới phương thức quản trị là việc Thư Lâm có thể chủ động thực hiện ngay.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phạm Trọng La xác định đổi mới phải bắt đầu từ đội ngũ. Cán bộ phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị và phục vụ nhân dân; không dừng ở làm đúng quy trình mà phải “làm đúng, làm nhanh, làm đến cùng và làm có trách nhiệm với nhân dân."
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, bộ máy xã tiếp tục điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu gần dân, phục vụ nhân dân tốt hơn. Trình độ của đội ngũ cán bộ hiện chưa đồng đều; việc tiếp cận công việc và giải quyết yêu cầu của người dân cần có quá trình. Do địa bàn rộng, dân số đông, số lượng cán bộ có hạn, chuyển đổi số được xác định là giải pháp tăng khả năng tiếp cận chính quyền.
Các tổ chuyển đổi số cộng đồng tiếp tục “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người,” hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử và các nền tảng số thiết yếu. Hiệu quả chuyển đổi số phải được thể hiện qua thời gian xử lý hồ sơ, số lần người dân phải đi lại, khả năng giải quyết thủ tục tại nhà và mức độ hỗ trợ người cao tuổi, người hạn chế kỹ năng công nghệ.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Thư Lâm Nguyễn Thị Thanh Tâm nhấn mạnh yêu cầu lấy kết quả thực hiện và sự hài lòng của nhân dân làm tiêu chí đánh giá cán bộ, hiệu quả hoạt động của từng cơ quan, đơn vị và từng thôn. Đây là cơ sở để chuyển trọng tâm từ hoàn thành quy trình nội bộ sang kết quả người dân thực sự nhận được.
Chiến dịch 100 ngày có vai trò tạo động lực ban đầu, huy động hệ thống chính trị và cộng đồng cùng tham gia. Việc đăng ký 96 công trình, phần việc cho thấy những mục tiêu lớn đang được chuyển hóa thành hành động tại cơ sở.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phạm Trọng La khẳng định đây “không phải là việc chính quyền mang công việc xuống, mà xuất phát công việc từ người dân."
Từng thôn, tổ chức đoàn thể lựa chọn phần việc phù hợp như chỉnh trang, bảo đảm vệ sinh môi trường, trồng hoa trên đoạn đường dài 200m hoặc làm biển cổng thôn mới. Cách làm này giúp người dân trở thành chủ thể trực tiếp tham gia. Tuy nhiên, Chiến dịch 100 ngày chỉ thực sự có ý nghĩa nếu tạo được phương thức làm việc mới và được duy trì sau thời gian cao điểm.
Những nhiệm vụ về quy hoạch, giao thông và hạ tầng đô thị không thể hoàn thành trong 100 ngày. Vì vậy, kết quả quan trọng của chiến dịch còn nằm ở việc hình thành danh mục ưu tiên, cơ chế phối hợp, phương thức theo dõi và trách nhiệm của từng đầu mối.
Các diễn đàn “Mặt trận lắng nghe ý kiến nhân dân,” “Nhân dân hiến kế xây dựng xã” cần trở thành kênh tiếp nhận, giám sát thường xuyên. Ý kiến, kiến nghị của người dân phải được phân loại, giao cơ quan có trách nhiệm xem xét, giải quyết và phản hồi.
Để vượt qua “đường găng,” Thư Lâm cần chủ động đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ; xác định đúng thứ tự ưu tiên đối với các dự án hạ tầng; kịp thời kiến nghị thành phố tháo gỡ vấn đề vượt thẩm quyền. Kết quả cuối cùng không nằm ở số công trình được phát động mà ở những thay đổi bền vững người dân có thể nhìn thấy, kiểm chứng và thụ hưởng./.
'Ngày hành động vì xã xã hội chủ nghĩa' đầu tiên của xã Thư Lâm