Từng bị đốt bỏ hoặc để mục nát dưới gốc cây, những chiếc mo cau nay đã được tận dụng để sản xuất các sản phẩm sinh học như bát, đĩa, khay đựng thực phẩm.
Tại phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ, loại phế phẩm nông nghiệp tưởng chừng vô giá trị này đang từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu, đồng thời góp phần giảm thiểu rác thải nhựa, tạo việc làm cho người dân địa phương và lan tỏa xu hướng tiêu dùng xanh.
Khi phế phẩm trở thành tài nguyên
Thực tế hiện nay ở nhiều vùng nông thôn trên cả nước, cây cau là hình ảnh quen thuộc trong mỗi khu vườn. Sau mỗi mùa thay bẹ, những chiếc mo cau già rụng xuống gốc thường không được tận dụng. Phần lớn số mo này bị đốt bỏ hoặc để phân hủy tự nhiên.
Ít ai nghĩ rằng thứ từng bị coi là vô giá trị ấy lại có thể trở thành nguyên liệu sản xuất các sản phẩm phục vụ đời sống hàng ngày.
Sau những ngày tháng trăn trở, ông Trần Vũ Thành, Giám đốc Hợp tác xã sinh thái Đất Tổ Star Eco quyết định biến những thứ tưởng chừng bỏ đi trở thành sản phẩm thân thiện với môi trường trong và ngoài nước.
Ông Trần Vũ Thành cho biết ý tưởng sản xuất các sản phẩm sinh học từ mo cau bắt nguồn từ những chuyến đi thực tế và quá trình tìm hiểu các mô hình kinh tế xanh trong và ngoài nước.
Trong khi nhiều quốc gia đã sớm phát triển các sản phẩm thay thế đồ nhựa dùng một lần, ở Việt Nam vẫn còn không ít nguồn nguyên liệu nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả.
Nhận thấy tiềm năng từ những bẹ mo cau thường bị bỏ phí sau mỗi mùa rụng lá, ông cùng các cộng sự quyết định xây dựng mô hình sản xuất tại Phú Thọ với mong muốn tạo ra những sản phẩm thân thiện với môi trường và gia tăng giá trị cho phế phẩm nông nghiệp địa phương.
Tuy nhiên, hành trình ấy không hề dễ dàng. Là ngành nghề còn khá mới, hợp tác xã phải tự mày mò từ công nghệ sản xuất, quy trình xử lý nguyên liệu đến tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm. Khó khăn lớn nhất trong giai đoạn đầu là thay đổi nhận thức của người dân về giá trị của mo cau.
Hợp tác xã phải kiên trì tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rằng những chiếc mo cau rơi dưới gốc cây cũng có thể trở thành hàng hóa. Dần dần, khi thấy việc thu gom mo cau mang lại thêm nguồn thu nhập, nhiều hộ dân bắt đầu chủ động thu nhặt và tập kết nguyên liệu để bán cho cơ sở sản xuất.
"Cũng giống như nhiều loại phế liệu khác, khi người dân nhận thấy giá trị kinh tế thì sẽ hình thành thói quen thu gom. Điều đáng mừng là từ một thứ bị bỏ đi, mo cau giờ đây đã trở thành nguồn nguyên liệu có ích, quan trọng hơn là người dân và hợp tác xã đều có lợi từ phế phẩm tưởng chừng như bỏ đi này," ông Thành chia sẻ.
Không phải mọi bẹ mo cau đều có thể đưa vào sản xuất. Những chiếc mo đạt yêu cầu phải có màu sắc tự nhiên, không bị nấm mốc, không thâm đen và có độ dày phù hợp.
Ông Nguyễn Hữu Đại, Phó Giám đốc Hợp tác xã sinh thái Đất Tổ Star Eco, cho hay nguyên liệu đầu vào quyết định phần lớn chất lượng thành phẩm. Các bẹ mo có dấu hiệu hư hỏng hoặc bị ngâm nước lâu ngày đều bị loại bỏ nhằm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.
Sau khi thu gom, mo cau được phân loại, làm sạch bằng nước áp lực cao rồi đưa vào xử lý độ ẩm. Tiếp đó, nguyên liệu được cắt tỉa và đưa vào hệ thống ép nhiệt với các loại khuôn khác nhau. Dưới tác động của nhiệt độ và áp suất, những bẹ mo cong vênh dần trở thành các sản phẩm hoàn chỉnh như bát, đĩa, khay hoặc hộp đựng thực phẩm…
Điểm đặc biệt là toàn bộ quá trình sản xuất không sử dụng hóa chất tạo màu hay phụ gia độc hại. Màu sắc và các đường vân tự nhiên của mo cau được giữ nguyên, tạo nên nét mộc mạc riêng cho từng sản phẩm. Sau khi ép tạo hình, sản phẩm tiếp tục được kiểm tra chất lượng, khử khuẩn bằng tia UV trước khi đóng gói và xuất bán.
Hiện nay, hợp tác xã đã phát triển khoảng 20 dòng sản phẩm khác nhau, từ bát, đĩa, khay đựng thực phẩm đến các sản phẩm gia công theo yêu cầu của khách hàng. Một số sản phẩm đã có mặt tại các nhà hàng chay, cơ sở chế biến thực phẩm và từng bước tiếp cận thị trường nước ngoài như Mỹ cùng một số quốc gia Đông Nam Á.
Với công suất hiện tại, cơ sở có thể sản xuất từ 7.000 đến 8.000 sản phẩm mỗi ngày nếu vận hành liên tục. Dù mới hoạt động chưa lâu, hợp tác xã đã tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, chủ yếu là lao động trung niên và người nghỉ hưu có nhu cầu tăng thêm thu nhập.
Chị Trần Thị Minh, công nhân làm việc tại hợp tác xã, cho biết sau nhiều năm làm việc trong môi trường công nghiệp, chị lựa chọn công việc hiện tại vì phù hợp với sức khỏe và điều kiện gia đình.
"Môi trường làm việc sạch sẽ, không có khói bụi hay hóa chất. Công việc cũng không quá nặng nhọc nên tôi có thêm thời gian chăm sóc gia đình", chị Minh chia sẻ.
Lan tỏa xu hướng
Những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng nhận được sự quan tâm của xã hội.
Từ các nhà hàng, khu du lịch đến các cơ sở kinh doanh thực phẩm, nhu cầu sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường đang từng bước gia tăng.
Khác với nhựa hoặc hộp xốp, sản phẩm từ mo cau có khả năng phân hủy tự nhiên sau khoảng 45 ngày ngoài môi trường. Sau khi hoàn thành vòng đời sử dụng, chúng có thể trở lại tự nhiên mà không để lại gánh nặng rác thải lâu dài.
Giám đốc Hợp tác xã sinh thái Đất Tổ Star Eco Trần Vũ Thành cho biết đối với thực phẩm ẩm hoặc thức ăn chế biến sẵn, sản phẩm được khuyến nghị sử dụng một lần nhằm bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Trong khi đó, với các loại thực phẩm khô như bánh kẹo hoặc hoa quả, người dùng có thể tái sử dụng thêm tùy theo nhu cầu.
Thực tế cho thấy giá thành của các sản phẩm thân thiện với môi trường hiện vẫn cao hơn so với các sản phẩm nhựa phổ biến trên thị trường. Trong khi đó, thói quen tiêu dùng của một bộ phận người dân vẫn đặt yếu tố giá thành lên hàng đầu.
Theo ông Trần Vũ Thành, bên cạnh hiệu quả kinh tế, điều mà hợp tác xã kỳ vọng hơn cả là góp phần lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng, nâng cao ý thức của người dân về bảo vệ môi trường, giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần và từng bước xây dựng vòng tuần hoàn xanh từ sản xuất đến tiêu dùng.
Từ khi đi vào hoạt động, hợp tác xã đã đón nhiều đoàn học sinh trong tỉnh đến tham quan, trải nghiệm quy trình sản xuất. Qua đó, những thông điệp về bảo vệ môi trường, hạn chế rác thải nhựa và sử dụng sản phẩm thân thiện với thiên nhiên được lan tỏa rộng rãi hơn trong cộng đồng.
Nói về hướng phát triển trong thời gian tới, ông Trần Vũ Thành cho biết, trước nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm thân thiện với môi trường, hợp tác xã sẽ tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm mới từ mo cau nhằm đáp ứng thị hiếu và nhu cầu sử dụng ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, hợp tác xã dự kiến đầu tư thêm máy móc, trang thiết bị hiện đại để nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và đáp ứng các đơn hàng với số lượng lớn, dự kiến đạt 24.000 sản phẩm mỗi ngày.
Việc mở rộng quy mô sản xuất không chỉ giúp gia tăng giá trị cho nguồn nguyên liệu nông nghiệp địa phương mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xanh và bền vững tại địa phương./.