Chiều 11/11, Quốc hội thảo luận phiên toàn thể về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Nhiều đại biểu đề nghị siết chặt quản lý bếp ăn tập thể, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và người đứng đầu khi để xảy ra vi phạm cũng như liên quan đến khâu hậu kiểm hiện nay.
Siết chặt nơi nguy cơ cao
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh - Đoàn Đại biểu Quốc hội Gia Lai đánh giá cao Dự thảo ngày 10/11 đã thể chế hoá kịp thời Kết luận 114 của Bộ Chính trị về một đầu mối, tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu. Theo đại biểu, đây là luật khó, phải cân bằng an toàn với thói quen tiêu dùng; đô thị với miền núi, vùng dân tộc thiểu số; hơn 2,6 triệu cơ sở nhỏ lẻ với doanh nghiệp lớn; nhu cầu trong nước với cam kết quốc tế.
“Bộ Chính trị khẳng định an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng dân số, yêu cầu cảnh báo, kiểm soát sớm nguy cơ. Luật cần thiết kế theo lộ trình phát triển của đất nước: Không đặt chuẩn vượt khả năng đáp ứng, nhưng không đứng yên ở mức tối thiểu. Khoảng trống lớn nhất: Dự thảo mới lo thực phẩm không gây ngộ độc hôm nay, chưa lo thực phẩm không gây bệnh tật ngày mai,” đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.
Theo đại biểu, hằng ngày, trên truyền hình, mạng xã hội, các cháu tiếp xúc với quảng cáo thực phẩm siêu chế biến gắn với hoạt hình, quà tặng. Dự thảo đã cấm lợi dụng hình ảnh nhân viên y tế, người có ảnh hưởng, nhưng chưa có quy định bảo vệ trẻ em.
“Tôi đề nghị cân bằng: Không cấm quảng cáo nói chung, chỉ hạn chế quảng cáo hướng tới trẻ em với thực phẩm phải ghi nhãn cảnh báo, không quảng cáo trong chương trình, khung giờ, nền tảng cho trẻ em; không dùng nhân vật hoạt hình, quà tặng để lôi kéo; không quảng cáo, tài trợ, bày bán trong trường học. Doanh nghiệp vẫn quảng cáo với người lớn; chỉ có trẻ em được bảo vệ. Quy định này phải đặt ngay trong Luật này: Luật Quảng cáo chưa có trong Chương trình lập pháp năm 2027, chờ thì khoảng trống kéo dài; Điều 61 và khoản 5 Điều 73 dự thảo Luật đã sẵn cơ chế; Bộ Y tế là đầu mối theo Kết luận 114,” đại biểu Lê Hoàng Anh cho hay.
Đại biểu đề xuất chung một tinh thần không vì an toàn thực phẩm mà cản trở sản xuất, kinh doanh, cũng không vì tăng trưởng mà để sức khỏe Nhân dân, nhất là trẻ em, đứng ngoài chính sách. Cần siết chặt nơi nguy cơ cao, thông thoáng nơi nguy cơ thấp, minh bạch ở mọi khâu, nâng chuẩn theo nhịp phát triển - đúng yêu cầu “kiểm soát sớm nguy cơ.”
Không để bếp ăn tập thể trở thành "vùng trũng" trong quản lý
Đại biểu Châu Quỳnh Dao - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang bày tỏ lo ngại trước quy định miễn cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh, chỉ yêu cầu cam kết và nộp cho chính quyền địa phương quản lý.
Theo đại biểu, vi khuẩn, nấm mốc hay hóa chất độc hại tồn dư không phân biệt bếp ăn có đăng ký kinh doanh hay không. Trong khi đó, nhiều bếp ăn tập thể phục vụ hàng trăm, hàng nghìn suất ăn mỗi ngày cho học sinh và công nhân.
Dẫn số liệu, đại biểu cho biết ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm 22,1% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới 84,4%. Năm 2025, các trường học tự nấu ghi nhận 11 vụ ngộ độc khiến 650 học sinh nhập viện; tại nhà máy, xí nghiệp có 13 vụ, khiến 900 công nhân phải nghỉ việc điều trị.
Trong 10 tháng năm 2026, khối trường học tiếp tục ghi nhận 8 vụ với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; các doanh nghiệp tự tổ chức nấu ăn xảy ra 9 vụ, liên quan đến 700 công nhân.
Đại biểu cho rằng việc miễn giấy chứng nhận có thể khiến bếp ăn tập thể trở thành "vùng trũng" trong quản lý an toàn thực phẩm. Đại biểu kiến nghị cân nhắc bãi bỏ quy định miễn cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp này, đồng thời luật hóa cơ chế giám sát giữa các bên, cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc tự ý cắt giảm chi phí bữa ăn.
Góp ý về dự án Luật, đại biểu Tô Ái Vang - Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ cho rằng quy định tần suất kiểm tra an toàn thực phẩm không quá một lần trong năm tại khoản 8 Điều 57 có thể hạn chế hoạt động quản lý. Đại biểu đề nghị bỏ giới hạn này đối với bếp ăn trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các cơ sở có nguy cơ cao; tăng cường hậu kiểm đột xuất dựa trên phân tích nguy cơ và phản ánh của người dân.
Về chế tài, đại biểu kiến nghị xử phạt nghiêm các hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại, làm giả hồ sơ thực phẩm; nghiên cứu bổ sung hình thức cấm vĩnh viễn cá nhân, chủ sở hữu vi phạm thành lập hoặc quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Theo đại biểu Tô Ái Vang, an toàn thực phẩm không chỉ là chuyện miếng ăn hằng ngày mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi và sự phát triển bền vững của đất nước. Luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giải quyết được những điểm nghẽn từ thực tiễn, bảo vệ sức khỏe hơn 100 triệu người dân Việt Nam.
Công tác hậu kiểm vẫn còn “mỏng”
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ thống nhất với việc ghi nhận những nỗ lực khảo cứu, đưa ra nhiều vấn đề mới trong dự thảo luật. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động của Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, đại biểu cho rằng dự thảo luật vẫn chưa có sự cân đối.
“Sự cân đối ở đây chính là quan điểm hậu kiểm phải quan trọng hơn tiền kiểm. Chúng ta cần có những quy định nhằm tăng cường hoạt động hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra để bảo đảm các quy định được thực hiện đúng như những gì đã cam kết. Nếu xem xét dự thảo luật, có thể thấy phần tiền kiểm được quy định rất nhiều và cũng được bổ sung thêm nhiều nội dung từ Nghị định 46. Tuy nhiên, qua thực tế thời gian vừa qua, những vụ việc bị công an và lực lượng thanh tra phát hiện chủ yếu đều có tình trạng tiền kiểm, cấp phép được thực hiện rất đầy đủ, hợp thức hóa và hợp pháp. Chưa kể, còn có những tiêu cực trong quá trình cấp phép, dẫn đến việc bằng mọi giá phải có giấy phép, phải có số đăng ký,” Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.
Theo đại biểu, dù tiền kiểm được thực hiện chặt chẽ đến đâu, điều quan trọng vẫn là trong suốt quá trình hoạt động, các đơn vị được thanh tra, kiểm tra, giám sát như thế nào để bảo đảm chất lượng và an toàn. Dự thảo luật hiện có nhiều quy định về tiền kiểm. Nếu áp dụng như dự thảo, khi luật có hiệu lực sẽ tạo ra một khối lượng công việc rất lớn đối với cả cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, khi phải làm lại toàn bộ hệ thống số đăng ký, hồ sơ cấp phép, công bố sản phẩm... Trong khi đó, về hậu kiểm, toàn bộ dự thảo luật chỉ có một mục về hậu kiểm an toàn thực phẩm, với hai điều luật. Qua nghiên cứu, đại biểu nhận thấy những quy định này vẫn chưa có thay đổi đáng kể so với thực tế hiện nay.
Đại biểu Phong Lan dẫn chứng, thực tế cho thấy có nhiều vụ việc xảy ra nhưng số vụ được phát hiện không nhiều. Bởi hoạt động thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch phải lập danh sách, gửi cơ quan chức năng từ thanh tra thành phố đến uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố để phê duyệt. Sau đó, cơ quan kiểm tra lại phải có công văn thông báo cho đơn vị được kiểm tra để chuẩn bị. Vì vậy, những đơn vị bị phát hiện trong trường hợp này thường phải có vi phạm rất nghiêm trọng.
Đại biểu Lan cho hay, trong thực tế, từng gặp trường hợp doanh nghiệp có tên trong danh sách kiểm tra theo kế hoạch nhưng cố tình không tiếp đoàn, đóng cửa. Sau ba lần như vậy, khi báo cáo và được sự đồng ý của giám đốc, đoàn đã tổ chức thanh tra đột xuất. Ngay lập tức, đoàn phát hiện doanh nghiệp sử dụng hàng quá hạn và tiến hành xử phạt. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại gửi đơn khiếu nại lên thanh tra thành phố, đặt vấn đề vì sao không thanh tra theo kế hoạch mà lại tiến hành thanh tra đột xuất?. Do đó, đại biểu cho rằng nếu đã đầu tư cho tiền kiểm nhưng không thay đổi được công tác hậu kiểm thì hiệu quả cũng sẽ không cao.
“Vì vậy, chúng tôi mong muốn dự thảo luật được bổ sung quy định về quyền hạn, số lượng và vai trò của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Đặc biệt, cần có cán bộ chuyên trách ở cấp phường, xã, bởi mọi hành vi và hoạt động liên quan đều diễn ra tại cơ sở, trong khi hiện nay chưa có biên chế về an toàn thực phẩm tại cấp phường, xã,” Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho hay./.