Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026) diễn ra trong thời điểm Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới. Sau hơn 6 tháng Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành, các định hướng chiến lược đang được cụ thể hóa thông qua Luật Thủ đô năm 2026, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cùng các cơ chế, chính sách và dự án phát triển. Từ chủ trương đến thực tiễn, yêu cầu đặt ra là khơi thông nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo chuyển biến thực chất trong đời sống người dân.
Những ngày đầu tháng 10/2026, trên nhiều công trường giao thông của Hà Nội, nhịp thi công được đẩy nhanh. Các tuyến vành đai, những cây cầu mới qua sông Hồng dần định hình, nhiều dự án hạ tầng lớn được triển khai.
Trong quản trị đô thị, khoa học, công nghệ và dữ liệu được ứng dụng ngày càng sâu rộng. Những vấn đề tồn tại nhiều năm như ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường tiếp tục được thành phố tập trung xử lý.
Tạo hành lang mới cho phát triển
Đằng sau những chuyển động đó là quá trình cụ thể hóa những định hướng lớn về xây dựng và phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.
Ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết xác định mục tiêu xây dựng Hà Nội “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại-Hạnh phúc,” đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, tạo đột phá về thể chế, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và phương thức quản trị.
Ngay sau đó, ngày 29/4/2026, Thành ủy ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU thực hiện Nghị quyết 02-NQ/TW, cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm cho từng giai đoạn.
Một trong những điểm đáng chú ý của Chương trình là các mục tiêu phát triển được gắn với việc giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị. Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm; đồng thời tập trung xử lý các điểm nghẽn về ngập úng, ô nhiễm, ùn tắc giao thông, trật tự đô thị và an toàn thực phẩm.
Điều đó cho thấy yêu cầu đưa Nghị quyết vào cuộc sống không chỉ được đo bằng những chỉ tiêu tăng trưởng, mà còn bằng khả năng giải quyết các vấn đề đang tác động trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.
Một trong những bước cụ thể hóa quan trọng sau khi Nghị quyết 02 được ban hành là việc Luật Thủ đô năm 2026 được Quốc hội thông qua, tạo hành lang pháp lý mới với nhiều cơ chế đặc thù cho Hà Nội.
Tại Hội nghị triển khai, thi hành Luật Thủ đô ngày 7/5, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, việc triển khai thi hành Luật được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của cả hệ thống chính trị, bảo đảm Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững của Hà Nội.
Theo Chủ tịch UBND thành phố, quá trình tổ chức thi hành Luật phải gắn chặt với việc triển khai Nghị quyết 02-NQ/TW và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; đồng thời tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, điều hành. Yêu cầu đó đang được chuyển hóa thành hệ thống chính sách cụ thể.
Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, đến cuối tháng 6/2026, HĐND thành phố đã thông qua 59/64 nghị quyết quy phạm pháp luật để triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026, đạt trên 92% tổng số nghị quyết phải ban hành.
Từ những quy định mang tính khung của Luật, các cơ chế đặc thù từng bước được cụ thể hóa trên nhiều lĩnh vực, từ đầu tư, tài chính, đất đai, phát triển đô thị đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Khoa học, công nghệ là một trong những lĩnh vực cho thấy khá rõ quá trình chuyển từ cơ chế sang hành động.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết thành phố đã hoàn thiện hành lang pháp lý theo cơ chế của Luật Thủ đô với 8 nghị quyết của HĐND thành phố về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Cùng với đó, Hà Nội đang thúc đẩy phát triển kinh tế số và xã hội số. Thành phố hiện có 10.996 doanh nghiệp công nghệ số, chiếm khoảng 15% cả nước.
Nền tảng iHanoi trong một năm đã tiếp nhận 107.620 phản ánh, kiến nghị trên môi trường số. Năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt tối thiểu 22%.
Những con số này cho thấy chuyển đổi số đang từng bước đi từ xây dựng nền tảng sang phục vụ quản trị đô thị, sản xuất, kinh doanh và tương tác giữa người dân với chính quyền.
Nhưng số lượng văn bản hay nền tảng công nghệ không phải thước đo cuối cùng. Hiệu quả của thể chế mới phải được thể hiện ở khả năng tháo gỡ vướng mắc, rút ngắn quy trình, khơi thông nguồn lực và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Từ quy hoạch 100 năm đến những không gian phát triển mới
Cùng với thể chế, Hà Nội đang định hình lại không gian phát triển cho chặng đường dài hạn.
Ngày 13/5/2026, UBND thành phố Hà Nội phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với 126 xã, phường, diện tích tự nhiên khoảng 3.359,84 km2; không gian nghiên cứu được mở rộng kết nối với Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, việc xây dựng Quy hoạch tổng thể nhằm chuyển mạnh từ tư duy “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”, hướng tới một quy hoạch có khả năng dẫn dắt đầu tư, phân bổ nguồn lực và tổ chức không gian phát triển dài hạn.
Đây cũng là cơ sở để Hà Nội từng bước tổ chức lại cấu trúc đô thị, giảm sức ép lên khu vực nội đô, phát triển các cực tăng trưởng mới và tăng cường liên kết vùng. Những định hướng này đang được cụ thể hóa bằng hệ thống hạ tầng chiến lược.
Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các tuyến vành đai, những cây cầu mới qua sông Hồng, mạng lưới đường sắt đô thị và các trục giao thông lớn không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại. Khi hình thành đồng bộ, các công trình này còn tạo điều kiện tổ chức lại không gian đô thị, phân bố dân cư, kết nối các khu vực phát triển và mở thêm dư địa cho kinh tế Thủ đô.
Trong cấu trúc phát triển mới, sông Hồng giữ một vị trí đặc biệt. Hà Nội đang nghiên cứu điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km, qua địa giới hành chính 16 xã, phường, gồm 9 xã và 7 phường, với quy mô khoảng 11.418 ha.
Định hướng đặt ra là phát triển không gian hai bên sông Hồng thành trục xương sống về cảnh quan, văn hóa, lịch sử và môi trường của Thủ đô, đồng thời bảo đảm yêu cầu hàng đầu về phòng, chống lũ, an toàn đê điều và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đây không đơn thuần là bài toán bố trí không gian đô thị. Khu vực ven sông gắn trực tiếp với hệ thống dân cư hiện hữu, di sản, cảnh quan, môi trường và sinh kế của người dân. Vì vậy, việc điều chỉnh quy hoạch phải đồng thời giải quyết yêu cầu phát triển và bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của cộng đồng dân cư chịu tác động.
Việc thành phố tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với quy hoạch cũng thể hiện một yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển Thủ đô: người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia vào những quyết định có tác động trực tiếp đến môi trường sống của mình.
Đo hiệu quả bằng chuyển biến trong cuộc sống
Từ thể chế, quy hoạch đến hạ tầng, điểm đến của các chính sách mới vẫn là chất lượng phát triển và đời sống người dân. Hà Nội đang tập trung nguồn lực giải quyết các điểm nghẽn về ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm, trật tự đô thị và an toàn thực phẩm. Đây đều là những vấn đề tồn tại qua nhiều năm, cần thời gian và nguồn lực để giải quyết.
Trong giao thông, cùng với đầu tư hạ tầng, thành phố tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành và tổ chức giao thông. Với úng ngập, các dự án thoát nước, hồ điều hòa và công trình hạ tầng liên quan tiếp tục được triển khai. Trong lĩnh vực môi trường, xử lý chất thải, cải thiện các dòng sông và phát triển không gian xanh được đặt trong tổng thể phát triển đô thị bền vững.
Hiệu quả của các cơ chế, chính sách mới vì vậy sẽ được thể hiện qua những thay đổi cụ thể trong đời sống đô thị: giao thông thuận lợi hơn, tình trạng ngập úng được cải thiện, môi trường sống tốt hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn và các nguồn lực phát triển được khơi thông.
Sau hơn 6 tháng Nghị quyết số 02-NQ/TW được ban hành, quá trình chuyển các định hướng lớn thành kết quả cụ thể mới ở giai đoạn đầu. Những vấn đề tích tụ qua nhiều năm của một đô thị lớn như Hà Nội cần thời gian, nguồn lực và sự phối hợp đồng bộ để giải quyết.
Tuy nhiên, một khung phát triển mới đang từng bước hình thành: Nghị quyết số 02-NQ/TW xác lập định hướng chiến lược; Luật Thủ đô mở rộng hành lang thể chế; Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm định hình không gian phát triển; các cơ chế, chính sách và dự án cụ thể đưa những định hướng đó vào thực tiễn.
Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô là dịp nhìn lại chặng đường Hà Nội đã đi qua, đồng thời nhìn về những nhiệm vụ đang đặt ra cho chặng đường phía trước.
Với những định hướng và cơ chế mới, yêu cầu quan trọng là chuyển các chủ trương thành kết quả cụ thể, để những thay đổi trong hạ tầng, quản trị và môi trường sống trở thành những chuyển biến người dân có thể cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày.
Đó cũng là thước đo thực chất của quá trình biến những định hướng chiến lược thành động lực phát triển, hướng tới xây dựng Hà Nội “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại-Hạnh phúc” trong kỷ nguyên mới./.
Sắp xuất hiện cầu cạn cảnh quan bên Hồ Gươm